ر
راوی
۱۹ حدیث در۱۲ کتاب
مهج الدعوات عن سعد بن عبد اللّهـ: إنَّ هذَا الدُّعاءَ دَعا بِهِ عَلِيٌّ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ قَبلَ رَفعِ المَصاحِفِ الشَّريفَةِ ـ، ثُمَّ قالَ ما مَعناهُ ـ: إنَّ إبليسَ صَرَخَ صَرخَةً سَمِعَها بَعضُ العَسكَرِ يُشيرُ عَلى مُعاوِيَةَ وأصحابِهِ بِرَفعِ المَصاحِفِ الجَليلَةِ لِلحيلَةِ، فَأَجابَهُ الخَوارِجُ لِمُعاوِيَةَ إلى شُبُهاتِهِ، فَرَفَعوها فَاختَلَفَ أصحابُ أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيٍّ عليه السلام كَمَا اختَلَفوا في طاعَةِ رَسولِ اللّه صلى الله عليه و آله في حَياتِه، فَدَعا عليه السلام، فَقالَ:
اللّهُمَّ إنّي أسأَلُكَ العافِيَةَ مِن جَهدِ البَلاءِ، ومِن شَماتَةِ الأَعداءِ.
اللّهُمَّ اغفِر لي ذَنبي، وزَكِّ عَمَلي، وَاغسِل خَطايايَ؛ فَإِنّي ضَعيفٌ إلّا ما قَوَّيتَ، وَاقسِم لي حِلما
مهج الدعواتـ به نقل از سعد بن عبد اللّه ـ: اين دعا، دعايى است كه پيش از برافراشته شدنِ قرآن هاى شريف، على ـ كه درودهاى خدا بر او باد ـ آن را خواند. [راوى پيش از نقل دعا، سخنى به اين مضمون گفت كه]ابليس با صدايى كه برخى از سپاهيان هم شنيدند، فرياد برآورده و به معاويه و يارانش گوشزد كرد كه قرآن هاى فرازمند را به حيله گرى بالا بگيرند؛ و خوارج نيز به سود معاويه و در مسير شبهه افكنى هايش، اين نداى ابليس را اجابت كردند. آن گاه، سپاه معاويه قرآن ها را برافراشتند و بدين سان، ياران امير مؤمنان دچار اختلاف شدند؛ همچنان كه در پيروى از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در زمان حياتش اختلاف نمودند. پس امام عليه السلام به دعا پرداخت و گفت:
«بار خدايا! تو را مى خواهم كه از سختىِ بلا و سرزنش دشمنان به سلامت
۱.مهج الدعوات: ص 129، بحار الأنوار: ج 94 ص 238.
الطبقات الكبرى عن أبي سفيان عن أشياخه:دَخَلَ سَعدُ بنُ أبي وَقّاصٍ عَلى سَلمانَ يَعودُهُ، فَبَكى سَلمانُ، فَقالَ لَهُ سَعدٌ: ما يُبكيكَ يا أبا عَبدِ اللّهِ؟ تُوُفِّيَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله وهُوَ عَنكَ راضٍ، وتَلقى أصحابَكَ، وتَرِدُ عَلَيهِ الحَوضَ!
قالَ سَلمانُ: وَاللّهِ ما أبكي جَزَعا مِنَ المَوتِ ولا حِرصا عَلَى الدُّنيا، ولكِنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَهِدَ إلَينا عَهدا فَقالَ: لِتَكُن بُلغَةُ أحَدِكُم مِنَ الدُّنيا مِثلَ زادِ الرّاكِبِ. وحَولي هذِهِ الأَساوِدُ.
قالَ: وإنَّما حَولَهُ جَفنَةٌ أو مَطهَرَةٌ أو إجّانَةٌ ۱، فَقالَ لَهُ سَعدٌ: يا أبا عَبدِ اللّهِ، اِعهَد إلَينا بِعَهدٍ نَأخُذهُ بَعدَكَ.
فَقالَ: يا سَعدُ، اُذكُرِ اللّهَ عِندَ هَمِّكَ إذا هَمَمتَ،
الطبقات الكبرىـ به نقل از ابوسفيانِ راوى، از استادانش در حديث ـ: سعد بن ابى وقّاص به قصد عيادت سلمان بر او وارد شد. سلمان گريست.
سعد به او گفت: اى ابو عبد اللّه! چرا مى گريى؟ پيامبر خدا وفات كرد، در حالى كه از تو خشنود بود. به علاوه، به ديدار يارانت مى روى و در حوض [كوثر]بر پيامبر صلى الله عليه و آله وارد مى شوى.
سلمان گفت: به خدا سوگند، از سرِ ناشكيبايى بر مرگ و يا حرص به دنيا نمى گريم؛ بلكه پيامبر خدا به ما سفارش كرد كه توشه هر كدامتان از دنيا چون توشه مسافر باشد و اكنون پيرامون من اين همه اثاث است!
سعد مى گويد: پيرامونش كاسه اى يا آفتابه اى يا تَشتى بود.
پس سعد به او گفت: اى ابو عبد اللّه! سفارشى به ما بكن تا پس از تو به آن عمل كنيم.
سلمان گفت: اى سعد! در تصميمت هنگام تصميم
کلیدواژه‌ها بهشتنام های بهشتنوید داده شدگان به بهشتشماری از یاران پیامبر صلی الله علیه و آله +1 مورد دیگر
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي هَاشِمٍ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَسِّنٍ الْمِيثَمِيِّ، قَالَ:كُنْتُ عِنْدَ أَبِي مَنْصُورٍ الْمُتَطَبِّبِ، فَقَالَ: أَخْبَرَنِي رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِي، قَالَ: كُنْتُ أَنَا وَابْنُ أَبِي الْعَوْجَاءِ وَعَبْدُ اللّهِ بْنُ الْمُقَفَّعِ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ، فَقَالَ ابْنُ الْمُقَفَّعِ: تَرَوْنَ هذَا الْخَلْقَ؟ ـ وَأَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلى مَوْضِعِ الطَّوَافِ ـ مَا مِنْهُمْ أَحَدٌ أُوجِبُ لَهُ اسْمَ الْاءِنْسَانِيَّةِ إِلَا ذلِكَ الشَّيْخُ الْجَالِسُ ـ يَعْنِي أَبَا عَبْدِ اللّهِ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ عليهماالسلام ـ فَأَمَّا الْبَاقُونَ،
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند از احمد بن محمد بن خالد، از محمد بن على، از عبد الرحمان بن محمد بن ابى هاشم، از احمد بن محسّن ميثمى كه گفت: در نزد ابو منصور متطبّب بودم كه گفت: مردى از اصحاب من خبر داد و گفت كه: من و ابن ابى العوجاء و عبداللّه بن مقفّع در مسجد الحرام بوديم. پس ابن مقفّع گفت كه: اين خلق را مى بينيد؟ ـ و به دست خويش به سوى موضع طواف اشاره نمود ـ از ايشان يك نفر نيست كه من اسم انسانيت را از براى او ثابت گردانم، مگر آن شيخ كه نشسته است. يعنى ابو عبداللّه جعفر بن محمد عليهماالسلاماما باقى ماندگان، فرومايگان اراذل و چهارپايانند.
ابن ابى العوجاء گفت كه: چگونه اين اسم را از براى اين شيخ ثابت مى گردانى و از براى اين گروه ثابت نمى دانى؟ گفت: زيرا كه من در نزد او چيزى چند ديده ام
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ: عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ بِنَحْوٍ مِنْ هذَا، إِلَا أَنَّهُ ذَكَرَ أَنَّهُ أَوْصى إِلى أَبِي جَعْفَرٍ الْمَنْصُورِ، وَ عَبْدِ اللّهِ، وَ مُوسى، وَ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ، وَمَوْلًى لِأَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ: لَيْسَ إِلى قَتْلِ هؤُلَاءِ سَبِيلٌ.
على بن ابراهيم، از پدرش، از نضر بن سُويد به اين نحو روايت كرده است، مگر آن كه ذكر كرده كه آن حضرت، ابو جعفر منصور و عبداللّه و موسى و محمد بن جعفر و يكى از آزاد كرده هاى خويش را وصىّ گردانيده بود. راوى مى گويد كه: ابو جعفر گفت كه:راهى به سوى كشتن اين گروه نيست.
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي وَهْبٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَنْصُورٍ، قَالَ:سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً قالُوا وَجَدْنا عَلَيْها آباءَنا وَ اللّهُ أَمَرَنا بِها قُلْ إِنَّ اللّهَ لا يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ أَ تَقُولُونَ عَلَى اللّهِ ما لا تَعْلَمُونَ» .
قَالَ: فَقَالَ: «هَلْ رَأَيْتَ أَحَداً زَعَمَ أَنَّ اللّهَ أَمَرَ بِالزِّنى وَ شُرْبِ الْخَمْرِ، أَوْ شَيْءٍ مِنْ هذِهِ الْمَحَارِمِ؟» فَقُلْتُ: لَا.
فَقَالَ: «مَا هذِهِ الْفَاحِشَةُ الَّتِي يَدَّعُونَ أَنَّ اللّهَ أَمَرَهُمْ بِهَا؟» قُلْتُ: اللّهُ أَعْلَمُ وَ وَلِيُّهُ، فَقَالَ: «فَإِنَّ هذَا فِي أَئِمَّةِ الْجَوْرِ،
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند از احمد بن محمد، از حسين بن سعيد، از ابو وهب، از محمد بن منصور كه گفت: آن حضرت را سؤال كردم از قول خداى عزّوجلّ: «وَ إذا فَعَلُوا فاحِشَةً قالُوا وَجَدْنا عَلَيْها آباءَنا وَ اللّهُ أمَرَنا بِها قُلْ إنَّ اللّهَ لا يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ أ تَقُولُونَ عَلَى اللّهِ ما لا تَعْلَمُونَ» ۱، يعنى:«چون فاحشه (و خصلتى را كه در زشتى در سر حد كمال است)، به جا آورند، گويند كه: يافته ايم بر اين عمل زشت پدران خود را، و خدا ما را به آن امر فرموده. بگو: به درستى كه خدا امر نمى فرمايد به زشتى و ناپسند. آيا مى گوييد و افترا مى بنديد به خدا آنچه را كه نمى دانيد؟».
راوى مى گويد كه: حضرت فرمود كه: «آيا كسى را ديده اى كه گمان كرده باشد كه خدا امر فرموده به زنا و آشاميدن
۱.اعراف، 28.
عَلِيٌّ، عَنْ نَصْرِ بْنِ صَبَّاحٍ الْبَجَلِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ الشَّاشِيِّ، قَالَ:خَرَجَ بِي نَاصُورٌ عَلى مَقْعَدَتِي، فَأَرَيْتُهُ الْأَطِبَّاءَ، وَ أَنْفَقْتُ عَلَيْهِ مَالًا، فَقَالُوا: لَا نَعْرِفُ لَهُ دَوَاءً، فَكَتَبْتُ رُقْعَةً أَسْأَلُ الدُّعَاءَ، فَوَقَّعَ عليه السلام إِلَيَّ:«أَلْبَسَكَ اللّهُ الْعَافِيَةَ، وَ جَعَلَكَ مَعَنَا فِي الدُّنْيَا وَ الْاخِرَةِ».
قَالَ: فَمَا أَتَتْ عَلَيَّ جُمْعَةٌ حَتّى عُوفِيتُ، وَ صَارَ مِثْلَ رَاحَتِي، فَدَعَوْتُ طَبِيباً مِنْ أَصْحَابِنَا، وَ أَرَيْتُهُ إِيَّاهُ، فَقَالَ: مَا عَرَفْنَا لِهذَا دَوَاءً.
على، از نصر بن صبّاح بَجلى، از محمد بن يوسف شاشى روايت كرده است كه گفت: بر نشست گاه من ناصورى پديد آمد. ۱ به هر تقدير، راوى مى گويد: پس، آن را به طبيبان نمودم و مال بسيارى بر آن خرج كردم، پس ايشان گفتند: دوايى را از براى اين جراحت نمى دانيم. بعد از آن عريضه اى به حضرت صاحب عليه السلام نوشتم و از او سؤال كردم كه دعا بفرمايد، آن حضرت عليه السلام فرمان همايونى به من نوشت:«خدا تو را لباس عافيت بپوشاند و در دنيا و آخرت تو را با ما قرار دهد».
راوى مى گويد كه: يك جمعه بر من نگذشت كه عافيت يافتم و نشست گاه من در هموارى، چون كف دستم گرديد. پس طبيبى را از اصحاب خويش طلبيدم و آن را به وى نمودم، گفت كه: ما از براى اين ناخوشى، دوايى را ندانستيم.
۱.و ناصور و ناسور به صاد و سين، ريش و جراحت كهنه را گويند. و ناسور، به سين، رگى را هم گويند كه پيوسته از آن خون رود. و شايد كه راوى، آن جراحت را به اعتبار طولى كه كشيده بود، ناصور ناميده باشد. و اگر نه، جراحت در اوّل عروض و پديد آمدن، ناصور نيست. مترجم
عَلِيٌّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ الْيَمَانِيِّ، قَالَ:كُنْتُ بِبَغْدَادَ، فَتَهَيَّأَتْ قَافِلَةٌ لِلْيَمَانِيِّينَ، فَأَرَدْتُ الْخُرُوجَ مَعَهَا، فَكَتَبْتُ أَلْتَمِسُ الْاءِذْنَ فِي ذلِكَ، فَخَرَجَ: «لَا تَخْرُجْ مَعَهُمْ؛ فَلَيْسَ لَكَ فِي الْخُرُوجِ مَعَهُمْ خِيَرَةٌ، وَ أَقِمْ بِالْكُوفَةِ».
قَالَ: وَ أَقَمْتُ، وَ خَرَجَتِ الْقَافِلَةُ، فَخَرَجَتْ عَلَيْهِمْ حَنْظَلَةُ، فَاجْتَاحَتْهُمْ، وَ كَتَبْتُ أَسْتَأْذِنُ فِي رُكُوبِ الْمَاءِ، فَلَمْ يُؤْذَنْ لِي، فَسَأَلْتُ عَنِ الْمَرَاكِبِ الَّتِي خَرَجَتْ فِي تِلْكَ السَّنَةِ فِي الْبَحْرِ، فَمَا سَلِمَ مِنْهَا مَرْكَبٌ، خَرَجَ عَلَيْهَا قَوْمٌ مِنَ الْهِنْدِ ـ يُقَالُ لَهُمُ: الْبَوَارِجُ ـ فَقَطَعُوا عَلَيْهَا.
قَالَ: وَ زُرْتُ
على، از على بن حسين يمانى روايت كرده است كه گفت: در بغداد بودم كه اهل يمن را قافله اى آماده شد و من خواستم كه با آن قافله بيرون روم، پس عريضه اى نوشتم و خواهش رخصت در اين باب نمودم، توقيع آن حضرت بيرون آمد كه:«با ايشان بيرون مرو؛ كه از براى تو در بيرون رفتن با ايشان هيچ خوبى نيست و در كوفه بمان».
راوى مى گويد كه: من ماندم و قافله بيرون رفتند، و قبيله حنظله بر ايشان بيرون آمدند و ايشان را از بن بركندند. و نوشتم كه در باب سوار شدن در كشتى رخصت حاصل كنم، مرا مرخّص نفرمود، بعد از آن سؤال كردم از حال كشتى ها كه در آن سال بيرون رفت در دريا، معلوم شد كه از آن كشتى ها يك كشتى سالم بيرون نرفته بود، و گروهى از اهل هند كه ايشان را بوارج مى گويند، بر ايشان بيرون آمده بودند و آنها را به يك بار تاخته
۱.و بوارج جمع بارجه است، و احتمال دارد كه جمع بارج باشد. و در قاموس مذكور است كه بارج، كشتى بانى كه به غايت استاد باشد و بارجه، كشتى بزرگى است كه از براى جنگ باشد، و مرد شرير و بد نفس. مترجم
عَلِيٌّ، عَمَّنْ حَدَّثَهُ، قَالَ:وُلِدَ لِي وَلَدٌ، فَكَتَبْتُ أَسْتَأْذِنُ فِي طُهْرِهِ يَوْمَ السَّابِعِ، فَوَرَدَ: «لَا تَفْعَلْ» فَمَاتَ يَوْمَ السَّابِعِ أَوِ الثَّامِنِ، ثُمَّ كَتَبْتُ بِمَوْتِهِ، فَوَرَدَ: «سَتُخْلَفُ غَيْرَهُ وَ غَيْرَهُ، تُسَمِّيهِ أَحْمَدَ، وَ مِنْ بَعْدِ أَحْمَدَ جَعْفَراً» فَجَاءَ كَمَا قَالَ.
قَالَ: وَ تَهَيَّأْتُ لِلْحَجِّ، وَ وَدَّعْتُ النَّاسَ، وَ كُنْتُ عَلَى الْخُرُوجِ، فَوَرَدَ: «نَحْنُ لِذلِكَ كَارِهُونَ، وَ الْأَمْرُ إِلَيْكَ».
قَالَ: فَضَاقَ صَدْرِي، وَ اغْتَمَمْتُ، وَ كَتَبْتُ: أَنَا مُقِيمٌ عَلَى السَّمْعِ وَ الطَّاعَةِ غَيْرَ أَنِّي مُغْتَمٌّ بِتَخَلُّفِي عَنِ الْحَجِّ، فَوَقَّعَ: «لَا يَضِيقَنَّ صَدْرُكَ؛ فَإِنَّكَ سَتَحُجُّ مِنْ قَابِلٍ إِنْ
على روايت كرده است از آن كه او را حديث كرده كه گفت: فرزندى از براى من متولد شد، پس عريضه اى نوشتم كه رخصت حاصل كنم در باب ختنه كردن آن فرزند در روز هفتم. جواب وارد شد كه:«مكن» و آن فرزند در روز هفتم يا هشتم مرد. بعد از آن، عريضه اى در باب مردن آن فرزند نوشتم، جواب رسيد كه: «زود باشد كه از پس اين فرزند، دو فرزند غير از اين، به تو روزى شود كه يكى از آنها را احمد نام كنى و بعد از احمد، ديگرى را جعفر بنامى». پس هر دو آمدند؛ چنانچه فرموده بود.
راوى مى گويد كه: مهيّا شدم كه به حج روم و مردم را وداع كردم و بر جناح بيرون رفتن بودم كه فرمان همايون وارد شد كه: «ما اين را ناخوش داريم و امر با تو است». راوى مى گويد كه: سينه ام تنگ شد و بسيار غمناك شدم و نوشتم كه من مى مانم و سفر نمى كنم و بر شنيدن
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسى، عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ، قَالَ:
سَأَلْتُهُ عَنِ الْاءِيمَانِ وَالْاءِسْلَامِ: قُلْتُ لَهُ: أَ فَرْقٌ بَيْنَ الْاءِسْلَامِ وَالْاءِيمَانِ؟
قَالَ:«فَأَضْرِبُ لَكَ مَثَلَهُ؟» قَالَ: قُلْتُ: أَوْرِدْ ذلِكَ، قَالَ: «مَثَلُ الْاءِيمَانِ وَالْاءِسْلَامِ مَثَلُ الْكَعْبَةِ الْحَرَامِ مِنَ الْحَرَمِ، قَدْ يَكُونُ فِي الْحَرَمِ وَلَا يَكُونُ فِي الْكَعْبَةِ، وَلَا يَكُونُ فِي الْكَعْبَةِ حَتّى يَكُونَ فِي الْحَرَمِ، وَقَدْ يَكُونُ مُسْلِماً وَلَا يَكُونُ مُؤْمِناً، وَلَا يَكُونُ مُؤْمِناً حَتّى يَكُونَ مُسْلِماً».
قَالَ: قُلْتُ: فَيُخْرِجُ مِنَ الْاءِيمَانِ شَيْءٌ؟ قَالَ: «نَعَمْ». قُلْتُ: فَيُصَيِّرُهُ
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد، از عثمان بن عيسى، از سماعة بن مهران كه گفت: سؤال كردم او را از ايمان و اسلام، و به او عرض كردم: آيا در ميانه اسلام و ايمان فرقى هست؟ فرمود:«آيا از برايت مَثَل آن را بيان كنم؟» راوى مى گويد: عرض كردم: آن مثل را ايراد فرما. فرمود: «مَثَل ايمان و اسلام، مثل خانه كعبه محرّمه است نسبت به حرم. گاه است كه كسى در حرم مى باشد و در خانه كعبه نمى باشد؛ و در كعبه نمى باشد تا آنكه در حرم باشد. و گاه است كه كسى مسلمان مى باشد و مؤمن نمى باشد، تا آنكه مسلمان باشد». سماعه مى گويد: عرض كردم: چيزى اين كس را از ايمان بيرون مى برد؟ فرمود: «آرى». عرض كردم: پس او را به سوى چه چيزى مى كشاند؟ فرمود: «به سوى اسلام يا كفر». و فرمود: «اگر مردى داخل خانه كعبه شود و
الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ بَعْضِ رِجَالِهِ، قَالَ:
قَالَ:«مَنْ فَحُشَ عَلى أَخِيهِ الْمُسْلِمِ، نَزَعَ اللّهُ مِنْهُ بَرَكَةَ رِزْقِهِ، وَ وَكَلَهُ إِلى نَفْسِهِ، وَ أَفْسَدَ عَلَيْهِ مَعِيشَتَهُ».
حسين بن محمد، از معلّى بن محمد، از احمد بن محمد، از بعضى از مردان خويش كه راوى حديث اند، روايت كرده است كه گفت:«هر كه با برادر مسلمان خويش زشتگويى كند، خدا بركت روزيش را از او بركند و بردارد، واو را به خودش وا گذارد، و اسباب زندگانى او را بر او تباه گرداند».
وَ فِي حَدِيثٍ آخَرَ، قَالَ:
قَالَ:«إِنَّ اللّهَ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ يَعْلَمُ حَاجَتَكَ وَ مَا تُرِيدُ، وَ لكِنْ يُحِبُّ أَنْ تُبَثَّ إِلَيْهِ الْحَوَائِجُ».
و در حديث ديگر است كه راوى گفت كه: حضرت فرمود:«به درستى كه خدا حاجتت را مى داند، و مى داند كه چه مى خواهى، وليكن دوست مى دارد كه حوائج خود را در نزد او اظهار كنى و بيان نمايى».
عَنْهُ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنِ ابْنِ سِنَانٍ، عَنْ حَفْصٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ، قَالَ: قُلْتُ لَهُ: عَلِّمْنِي دُعَاءً، فَقَالَ:«فَأَيْنَ أَنْتَ عَنْ دُعَاءِ الْاءِلْحَاحِ؟» قَالَ: قُلْتُ: وَ مَا دُعَاءُ الْاءِلْحَاحِ؟
فَقَالَ: «اللّهُمَّ رَبَّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ وَ مَا بَيْنَهُنَّ، وَ رَبَّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ، وَ رَبَّ جَبْرَئِيلَ وَ مِيكَائِيلَ وَ إِسْرَافِيلَ، وَ رَبَّ الْقُرْآنِ الْعَظِيمِ، وَ رَبَّ مُحَمَّدٍ خَاتَمِ النَّبِيِّينَ، إِنِّي أَسْأَلُكَ بِالَّذِي تَقُومُ بِهِ السَّمَاءُ، وَ بِهِ تَقُومُ الْأَرْضُ، وَ بِهِ تُفَرِّقُ بَيْنَ الْجَمْعِ، وَ بِهِ تَجْمَعُ بَيْنَ الْمُتَفَرِّقِ، وَ بِهِ
از او، از احمد بن بن محمد، از حسين بن سعيد، از نضر بن سويد، از ابن سنان، از حفص، از محمد بن مسلم روايت است كه گفت: به آن حضرت عرض كردم كه: دعايى به من تعليم كن. فرمود:«چرا از دعاى الحاح دور افتاده اى؟» راوى گفت: عرض كردم كه: دعاى الحاح چيست؟ فرمود: «اللّهُمَّ رَبَّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ. وَ وَزْنَ الْجِبَالِ، وَ كَيْلَ الْبُحُورِ؛ «خداوندا! اى پروردگار آسمان هاى هفت گانه و آنچه ميانه آنها است! و پروردگار عرش بزرگ! و پروردگار جبرئيل و ميكائيل و اسرافيل! و پروردگار قرآن بزرگ! و پروردگار محمد، آخر پيغمبران! به درستى كه من سؤال مى كنم تو را به آنچه برپا مى شود به آن آسمان، و به آن برپا مى شود زمين، و به آن جدايى مى اندازى ميان جمع، و به آن جمع مى كنى ميان پراكنده، و به آن روزى مى دهى زندگان
سَماعَة:سَأَلتُهُ عَنِ الرُّكوعِ والسُّجودِ هَل نَزَلَ فِي القُرآنِ؟ فَقالَ: نَعَم، قَولُ اللّهِ عَزَّوجَلَّ: «يا أيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اركَعوا واسجُدوا» ۱ فَقُلتُ: كَيفَ حَدُّ الرُّكوعِ والسُّجودِ؟ فَقالَ: أمّا ما يُجزيكَ مِنَ الرُّكوعِ فَثَلاثُ تَسبيحاتٍ تَقولُ: سُبحانَ اللّهِ سُبحانَ اللّهِ ثَلاثًا، ومَن كانَ يَقوى عَلى أن يُطَوِّلَ الرُّكوعَ والسُّجودَ فَليُطَوِّل مَا استَطاعَ يَكونُ ذلِكَ في تَسبيحِ اللّهِ وتَحميدِهِ وتَمجيدِهِ والدُّعاءِ والتَّضَرُّعِ، فَإِنَّ أقرَبَ ما يَكونُ العَبدُ إلى رَبِّهِ وهُوَ ساجِدٌ، فَأَمَّا الإِمامُ فَإِنَّهُ إذا قامَ بِالنّاس فَلا يَنبَغي أن يُطَوِّلَ بِهِم فَإِنَّ فِي النّاس الضَّعيفَ ومَن لَهُ الحاجَةُ، فَإِنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آلهكانَ
سماعه:از ايشان ۳ پرسيدم آيا ركوع وسجود در قرآن نازل شده است؟ فرمود: بلى، گفته خداى عز و جل: «اى ايمان آورندگان، ركوع و سجود كنيد» . پس گفتم: حد ركوع و سجود چيست؟ فرمود: آنچه از ركوع كفايت مى كند، سه تسبيح است. مى گويى: سبحان اللّه، سبحان اللّه، تا سه بار و هر كس كه توان طول دادن ركوع و سجودش را دارد، آن دو را تا آنجا كه مى تواند با تسبيح و ستايش و بزرگداشت خداوند و دعا و زارى طول بدهد كه بنده در سجده از هر وقت ديگر به پروردگارش نزديكتر است. و اما امام هنگامى كه براى مردم اقامه جماعت مى كند، سزاوار نيست كه نماز را با آنان طول بدهد؛ زيرا در ميان مردم، اشخاص ناتوان و گرفتار هستند؛ همانا پيامبر خدا صلى الله عليه و آلههنگامى كه با مردم نماز مى خواند بر آنان سبك مى گرفت ۴.
۱.الحجّ: 77.
۲.م التهذيب: 2 / 77 / 287، الاستبصار: 1 / 324 / 1211 صدره إلى: «سبحان اللّه ثلاثا».
۳.دانشمندان حديث شناس به اينگونه احاديث «مضمر» مى گويند، زيرا راوى، گوينده سخن را با ضمير ياد كرده است. تحقيقات گسترده، گوينده برخى از اين احاديث را معين كرده است كه در اينجا به احتمال فراوان امام صادق عليه السلام مى باشد.
۴.«استبصار» فقط از ابتداى حديث تا «سه بار سبحان اللّه» را آورده است.
مسند ابن حنبل عن سعيد بن أبي الحسن عن عبد اللّه بن الصّامت:أنَّهُ كانَ مَعَ أبي ذَرٍّ فَخَرَجَ عَطاؤُهُ ومَعَهُ جارِيَةٌ لَهُ، فَجَعَلَت تَقضي حَوائِجَهُ، فَفَضَلَ مَعَها سَبعٌ، قالَ: فَأَمَرَها أن تَشتَرِيَ بِهِ فُلوسا. قالَ: قُلتُ: لَوِ ادَّخَرتَهُ لِلحاجَهِ تَنوبُكَ أو لِلضَّيفِ يَنزِلُ بِكَ. قالَ: إنَّ خَليلي عَهِدَ إلَيَّ: أن أيُّما ذَهَبٍ أو فِضَّةٍ اُوكِيَ عَلَيهِ فَهُوَ جَمرٌ عَلى صاحِبِهِ حَتّى يُفرِغَهُ في سَبيلِ اللّهِ عز و جل. ۱
مسند ابن حنبل از سعيد بن ابوالحسن از عبداللّه بن صامت:وى همراه ابوذر بود [و ديد] كه او سهمش از بيت المال را گرفت و خدمتكارش نيازهاى [سالانه] او را تدارك ديد و هفت دينار اضافه آورد. ابوذر به خدمتكار دستور داد كه آن دينارها را بفروشد و پول سياه بگيرد. راوى گويد: «به وى گفتم: خوب است اين دينارها را براى روز نيازمندى يا هنگامى كه مهمانى برايت رسد، باقى نهى!» ابوذر گفت: «دوست محبوبم [پيامبر صلى الله عليه و آله] به من سفارش فرمود: هر زر و سيمى كه ذخيره شود، پاره آتشى است بر صاحبش، مگر اين كه آن را در راه خدا انفاق كند».
۱.مسند ابن حنبل: 8 / 89 / 21442 وص 125 / 21584، المعجم الكبير: 2 / 151 / 1634، حلية الأولياء: 1 / 162 وفيهما من «إنّ خليلي عهد.»، كنز العمّال: 6 / 307 / 15813.
مجمع البيان:قيلَ إنَّ مَولاهُ دَخَلَ المَخرَجَ فَأَطالَ فيهِ الجُلوسَ فَناداهُ لُقمانُ: إنَّ طولَ الجُلوسِ عَلَى الحاجَةِ يُفجَعُ مِنهُ الكَبِدُ، ويورَثُ مِنهُ الباسورُ، و يَصعَدُ الحَرارَةُ إلَى الرَّأسِ. وَاجلِس هَوناً وقُم هَوناً.
قالَ: فَكَتَبَ حِكمَتَهُ عَلى بابِ الحُشِّ. ۱
مجمع البيان:گفته شده كه مولاى لقمان، داخل مستراح شد و مدّت طولانى در آن جا نشست. لقمان او را ندا داد: «طولانى نشستن براى قضاى حاجت، كبد را درد مى آورد و موجب بواسير مى شود و حرارت و تب را به سر منتقل مى كند. بدين خاطر، سبك بنشين و سبك پا شو».
راوى مى گويد: لقمان حكمتش را بر درِ مستراح نوشت.
۱.مجمع البيان: ج 8 ص 495، بحار الأنوار: ج 13 ص 424 ذيل ح 18.
مجمع البيان:قيلَ: إنَّ مَولاهُ دَخَلَ المَخرَجَ فَأَطالَ فيهِ الجُلوسَ، فَناداهُ لُقمانُ: إنَّ طولَ الجُلوسِ عَلَى الحاجَةِ يُفجَعُ مِنهُ الكَبِدُ، ويورَثُ مِنهُ الباسورُ، ويَصعَدُ الحَرارَةُ إلَى الرَّأسِ، فَاجلِس هَوناً، وقُم هَوناً.
قالَ: فَكَتَبَ حِكمَتَهُ عَلى بابِ الحُشِّ. ۱
مجمع البيان:بعضى مى گويند: مولاى لقمان، داخل مستراح شد و نشستن در آن را طول داد. لقمان او را بانگ زد كه: «طولانى نشستن براى قضاى حاجت، كبد را به درد مى آورد و موجب بواسير مى گردد، و حرارت به سر مى رسد. پس سبك بنشين و پاشو».
راوى مى گويد: لقمان، حكمتش را بر درِ مستراح نوشت.
۱.مجمع البيان: ج 8 ص 495، بحار الأنوار: ج 13 ص 424 ذيل ح 18.
الاختصاص:عَن بَعضِ الهاشِمِيّينَ رَفَعَ الحَديثَ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله أنَّ أعرابِيّا أتاهُ فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ، أيُدالِكُ ۱ الرَّجُلُ امرَأَتَهُ؟
قالَ: نَعَم إذا كانَ مُلفَجا ۲.
فَقالَ: يا رَسولَ اللّهِ مَن أدَّبَكَ؟
قالَ: اللّهُ أدَّبَني، وأنَا أفصَحُ العَرَبِ مَيدَ ۳ أنّي مِن قُرَيشٍ، ورُبّيتُ في حِجرٍ مِن هَوازِنَ بَني سَعدِ بنِ بَكرٍ. ۴
الاختصاص:يكى از هاشميان، به صورت خبر مرفوع، ۵ از پيامبر خدا روايت كرده است كه باديه نشينى، نزد ايشان آمد و گفت: اى پيامبر خدا! آيا رواست كه مرد در پرداخت مهريه همسرش، امروز و فردا كند؟
فرمود: «آرى، اگر تهى دست باشد».
گفت: اى پيامبر خدا! چه كسى تو را ادب آموخت؟
فرمود: «خدا مرا ادب آموخت؛ و من فصيح ترينِ عربم، از آن رو كه من از قريش هستم و در دامنى از بنى سعد بن بكر از هوازِن، تربيت شده ام».
۱.المُدالَكَة: المُماطَلَة، يعني مَطلَه إيّاها بالمَهر (النهاية: ج 2 ص 130 «دلك»).
۲.المُلفَج ـ بفتح الفاء ـ: الفقير، يقال: ألفَجَ الرجُلُ فهو مُلفَج، على غير قياس (النهاية: ج 4 ص 259 «لفج»).
۳.مَيْدَ و بَيْدَ: لُغتان بمعنى غَيْر. وقيل: معناهما: على أنّ (النهاية: ج 4 ص 379 «ميد»).
۴.الاختصاص: ص 187، بحارالأنوار: ج 17 ص 158 ح 2.
۵.خبر مرفوع، حديثى است كه در سلسله سندش، عبارت «رفَعَه» به كار رفته است، به اين معنا كه يكى از راويان، آن را با واسطه، از راوى قبلى نقل كرده و نام يك يا چند راوى واسطه، مشخّص نشده است.
اللهوف عَن راوي الحَديثِ:ثُمَّ إنَّ الحُسَينَ عليه السلام دَعا الناسَ إلى البَرازِ، فَلَم يَزل يَقتُل كُلَّ مَن بَرَزَ إلَيهِ، حَتّى قَتَل مَقتَلةً عَظيمَةً، وَهُوَ في ذلك يَقولُ:
القَتلُ أولى مِن رُكوبِ العارِ
وَالعارُ أولى مِن دُخولِ النارِ
قال بَعضُ الرواةِ: وَاللّهِ ما رَأيتُ مَكثوراقَطُّ قَد قُتِلَ وُلدُهُ وَأهلُ بَيتِهِ وَأصحابُهُ أربَطُ جَأشا مِنهُ، وَإنَّ الرجالَ كانَت لَتَشُدُّ عَلَيهِ فَيَشُدُّ عَلَيها بِسَيفِهِ فَتَنكَشِفُ عنه انكِشافَ المَغزىِّ إذا شَدَّ فيها الذِئبُ، وَلَقَد كانَ يَحمِلُ فيهم، وَقَد تَكَمَّلوا ثَلاثينَ ألفا، فَينهَزِمونَ بَينَ يَديهِ كَأنَّهُم الجَرادُ المُنتَشِرُ، ثُمَّ يَرجِعُ إلى مَركَزِهِ وَهُوَيَقولُ: «لا حَولَ وَلا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ
اللهوفـ به نقل از راوى حديث ـ: آن گاه، حسين عليه السلام دشمن را به جنگ تن به تن طلبيد. هر كس را كه به مبارزه اش مى آمد مى كشت، چندان كه شمار عظيمى را از پاى درآورد، و در ضمن مبارزه مى فرمود:
كشته شدن سزاوارتر از پذيرش ننگ است
ننگ بهتر از رفتن به آتش دوزخ است
يكى از راويان مى گويد: به خدا قسم هرگز نديده ام شخص مغلوبى را كه فرزندان و اعضاى خانواده و يارانش همگى كشته شده باشند و مانند حسين چنين آرام و خونسرد باشد. لشكر دشمن حلقه را بر او تنگ مى كرد اما او با شمشير خود بر آنان حمله مى آورد و چنان از برابر او مى گريختند كه گله اى بز از برابر گرگى كه بر آن حمله كرده باشد. او بر سپاه سى هزار نفرى آنان يورش مى آورد و آنها را مانند مور و ملخ پراكنده مى ساخت، و آن گاه «لا حول و لا قوّة
۱.اللهوف: 170.
اللهوف عَن راوي الحَديثِ:ثُمَّ إنَّ الحُسَينَ عليه السلام دَعا الناسَ إلى البَرازِ، فَلَم يَزل يَقتُل كُلَّ مَن بَرَزَ إلَيهِ، حَتّى قَتَل مَقتَلةً عَظيمَةً، وَ هُوَ في ذلك يَقولُ:
القَتلُ أولى مِن رُكوبِ العارِ
وَ العارُ أولى مِن دُخولِ النارِ
قال بَعضُ الرواةِ: وَ اللّهِ ما رَأيتُ مَكثورا قَطُّ قَد قُتِلَ وُلدُهُ وَ أهلُ بَيتِهِ وَ أصحابُهُ أربَطُ جَأشا مِنهُ، وَ إنَّ الرجالَ كانَت لَتَشُدُّ عَلَيهِ فَيَشُدُّ عَلَيها بِسَيفِهِ فَتَنكَشِفُ عنه انكِشافَ المَغزىِّ إذا شَدَّ فيها الذِئبُ، وَ لَقَد كانَ يَحمِلُ فيهم، وَ قَد تَكَمَّلوا ثَلاثينَ ألفا، فَينهَزِمونَ بَينَ يَديهِ كَأنَّهُم الجَرادُ المُنتَشِرُ، ثُمَّ يَرجِعُ إلى مَركَزِهِ وَ هُوَ يَقولُ: «لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ إلاّ
اللهوفـ به نقل از راوى حديث ـ: آن گاه، حسين عليه السلام دشمن را به جنگ تن به تن طلبيد. هر كس را كه به مبارزه اش مى آمد مى كشت، چندان كه شمار عظيمى را از پاى درآورد، و در ضمن مبارزه مى فرمود:
كشته شدن سزاوارتر از پذيرش ننگ است
ننگ بهتر از رفتن به آتش دوزخ است
يكى از راويان مى گويد: به خدا قسم هرگز نديده ام شخص مغلوبى را كه فرزندان و اعضاى خانواده و يارانش همگى كشته شده باشند و مانند حسين چنين آرام و خونسرد باشد. لشكر دشمن حلقه را بر او تنگ مى كرد اما او با شمشير خود بر آنان حمله مى آورد و چنان از برابر او مى گريختند كه گله اى بز از برابر گرگى كه بر آن حمله كرده باشد. او بر سپاه سى هزار نفرى آنان يورش مى آورد و آنها را مانند مور و ملخ پراكنده مى ساخت، و آن گاه «لا حول و لا قوّة
۱.اللهوف: 170.