الأمالى، صدوقـ به نقل از محمّد بن مسلم ـ: از امام صادق عليه السلام پرسيدم: انگشتر حسين بن على عليه السلام به چه كسى رسيد؟ و نيز به ايشان گفتم: شنيده ام كه در واقعه عاشورا، از انگشتش بيرون كشيده شده است. فرمود: «آن گونه كه گفته اند، نيست. حسين عليه السلام به فرزندش على بن الحسين عليه السلام، وصيّت كرد و انگشترش را در انگشت او نمود و كارش را به او واگذار كرد، همان گونه كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله با امير مؤمنان على عليه السلام كرد و امير مؤمنان عليه السلام با حسن عليه السلام و حسن عليه السلام با حسين عليه السلام. سپس آن انگشتر، پس از پدرش، به پدرم و از او به من رسيد و اكنون، نزد من است و من هر جمعه، آن را به دست مى كنم و با آن، نماز مى خوانم». روز جمعه، در حالى كه امام صادق عليه

مقاتل الطالبيّينـ در ذكر كشته شدگان با امام حسين عليه السلام ـ: على بن الحسين، و او همان على اكبر است كه نسلى از او نماند و كنيه اش ابو الحسن بود و مادرش ليلا، دختر ابو مُرّه، فرزند عُروة بن مسعود ثقفى بود و مادر ليلا هم ميمونه، دختر ابو سفيان، فرزند حرب بن اميّه، با كنيه امّ شيبه بود و مادر ميمونه هم دختر ابو العاص بن اميّه بود. على اكبر، نخستين شهيد واقعه [ى عاشورا] است. و هم او مقصود معاويه در خبرى است كه محمّد بن محمّد بن سليمان، از يوسف بن موسى قطّان، از جرير، از مغيره برايم نقل كرده است كه معاويه گفت: چه كسى به اين امر (حكومت)، سزاوارتر است؟ گفتند: تو. گفت: نه. سزاوارترينِ مردم به اين امر، على بن الحسين بن على است. جدّش پيامبر خداست و شجاعت بنى هاشم و سخاوت بنى اميّه و بزرگى ثقيف، در

السرائر:شيخ ما، مفيد، در كتاب الإرشاد، به اين قول گراييده كه مقتول در واقعه عاشورا، على اصغر است كه فرزند [ليلاى] ثقفيّه است و على اكبر، همان امام زين العابدين عليه السلام است كه مادرش كنيز فرزنددار (اُمّ وَلَد)، يعنى همان شاهْ زنان، دختر خسرو يزدگرد است. محمّد بن ادريس مى گويد: بهتر است به متخصّصان اين فن، يعنى نسب شناسان و خبرگان در تاريخ و سيره و حكايت تاريخى، مثل: زبير بن بكّار، در كتاب أنساب قريش، و ابو الفرج اصفهانى در مقاتل الطالبيّين، و بلاذرى، و مُزَنى، مؤلّف كتاب لباب أخبار الخلفاء، مراجعه كرد و عُمَرى نسب شناس، اين موضوع را در كتابش المَجدى، تحقيق كرده و چنين گفته است: «يكى از بى بصيرتان، ادّعا كرده است كه فرزند كشته شده در واقعه كربلا، على اصغر است كه اين، نادرست و توهّم است».

تنقيح المقال:فاضل تفرشى، تاريخ ولادت مولايمان امام زين العابدين عليه السلام را سال 33 هجرى دانسته و چون واقعه عاشورا در سال 61 هجرى بوده، عمر امام عليه السلام را در اين واقعه، بيست و هشت سال، اعلام كرده است. و اين از شگفتى هاست؛ زيرا كسى را نديده ام كه ولادت امام زين العابدين عليه السلام رادر سال 33 بداند ۳ و الإرشاد، الكافى، كشف الغمّة، المناقب ابن شهرآشوب، مصباح الكفعمى، روضة الواعظين، تذكرة الفقهاء، الدروس الشرعيّة، الفصول المهمّة، الدُّرر، الذخيرة و غير اينها تصريح كرده اند كه تولّد ايشان در سال 38 [هجرى]بوده است؛ بلكه در الإرشاد، كشف الغمّة، المناقب و غير اينها اين گونه تأكيد كرده اند كه تولّدش دو سال پيش از وفات امير مؤمنان على عليه السلام است. و روايتى آن را سال 37 [هجرى] دانسته و در

مقتل الحسين عليه السلام، خوارزمىـ در ذكر وقايع عاشورا ـ: سپس، امام حسين عليه السلام چون شير خشمناك به آنها يورش بُرد. و تيرها از هر سو او را در برگرفته و به گلو و سينه او رسيده بودند. در اين حال، امام عليه السلام مى فرمود: «اى امّت بد! پس از پيامبر صلى الله عليه و آله با خاندانش بد كرديد. هان! پس از كشتن من، ديگر از كشتن هيچ بنده خداى شايسته اى بيم نداريد؛ بلكه وقتى مرا كشتيد، كشتن هر كس ديگرى برايتان آسان مى شود. به خدا سوگند، من اميد دارم كه خدايم با خوار كردن شما، مرا گرامى بدارد و سپس، از جايى كه نمى دانيد، از شما انتقام بگيرد». [در اين جا] حُصَين بن مالك سَكونى فرياد كشيد: اى پسر فاطمه! خدا با چه چيز از ما انتقام مى گيرد؟ فرمود: «اختلاف و درگيرى ميان شما مى اندازد و جنگ و خون ريزى

الطبقات الكبرىـ در يادكرد حوادث روز عاشورا ـ: امام حسين عليه السلام به عمر [بن سعد] و يارانش فرمود: «عجله نكنيد تا خبرم را برايتان بگويم. به خدا سوگند، نزد شما نيامدم تا آن كه نامه هاى بزرگانِ شما به من رسيد كه: سنّت، مُرده و نفاق، سر برآورده و حدود الهى، تعطيل شده است. پيش بيا، شايد كه خداى ـ تبارك و تعالى ـ امّت محمّد صلى الله عليه و آله را با تو سامان دهد. از اين رو، نزد شما آمدم و اگر آمدنم را ناخوش داريد، باز مى گردم و شما هم به خود آييد و بنگريد كه آيا كشتن من به صلاح شماست يا خون من بر شما رواست؟! آيا من، پسر دختر پيامبرتان و پسرِ پسرعموى او و پسرِ نخستين مؤمن نيستم؟ آيا حمزه و عبّاس و جعفر، عموهاى من نيستند؟ آيا گفته پيامبر خدا درباره من و درباره برادرم به شما نرسيده است كه:

تاريخ الطبرى ـبه نقل از عبد اللّه بن شريك عامرى، از امام زين العابدين عليه السلام ـ:پس از آن كه عمر بن سعد بازگشت، امام حسين عليه السلام ياران خود را در نزديكى غروب [شب عاشورا] گِرد آورد. من، بيمار بودم. خودم را به او نزديك كردم تا بشنوم. شنيدم كه پدرم به يارانش مى فرمايد: «خداى ـ تبارك و تعالى ـ را به بهترين گونه مى ستايم و او را در خوشى و ناخوشى ستايش مى كنم. خدايا! تو را مى ستايم كه به نبوّت، گرامى مان داشتى و قرآن را به ما آموختى و ما را در دين، فهيم كردى و گوش و ديده و دل برايمان قرار دادى و ما را از مشركان، قرار ندادى. امّا بعد، من، نه يارانى نزديك تر و بهتر از يارانِ خود سراغ دارم و نه خانواده اى نيكوكارتر و برقرار كننده پيوند از خانواده خود. خداوند از جانب من به همه شما جزاى خير

الطبقات الكبرى:امام حسين عليه السلام يارانش را در شب عاشورا ـ كه شب جمعه بود ـ گِرد آورد و پس از حمد و ثناى الهى و يادكردِ پيامبر خدا و نبوّتش ـ كه خدا به آن گرامى اش داشته و او را بدان بر امّتش نعمت داده است ـ فرمود: «من، جز اين گمان نمى برم كه اين جماعت، فردا با شما مى جنگند. من به همه شما اجازه رفتن دادم و شما اجازه داريد در اين تاريكىِ شب كه شما را فرا گرفته، برويد. هر كدامتان كه مى تواند، يكى از خانواده مرا با خود بردارد و در شهرهايتان پراكنده شويد تا خداوند، فتحى و يا امرى از جانب خود بياورد تا اينها (دشمنان) از آنچه در دل نهان كرده اند، پشيمان شوند. اين جماعت، فقط مرا مى جويند و چون مرا ببينند، ديگر در پىِ شما نمى آيند». خاندان ايشان گفتند: خدا ما را پس از تو باقى نگذارد! به خدا

الخرائج و الجرائحـ به نقل از ابو حمزه ثُمالى ـ: امام زين العابدين عليه السلام مى فرمايد: من در شبى كه صبح فردايش پدرم [حسين عليه السلام] كشته شد، با او بودم. به يارانش فرمود: «اين، شب است. آن را مَركب خود بگيريد كه اين جماعت، در پىِ من اند و اگر مرا بكشند، ديگر به شما كارى ندارند و شما [از جهت بيعت با من]آزاد و اختياردار هستيد». يارانش گفتند: نه. به خدا سوگند، هرگز چنين نمى شود! فرمود: «فردا همه شما كشته مى شويد و هيچ يك از شما نمى رَهَد». گفتند: ستايش، خدايى كه ما را به شَرَف كشته شدن همراه تو رساند. سپس امام حسين عليه السلام دعا كرد و به آنان فرمود: «سرهايتان را بالا بگيريد و بنگريد». پس به جايگاه و منزلگاه خود در بهشت نگريستند. امام حسين عليه السلام به آنان فرمود: «فلانى! اين،

تاريخ الطبرىـ به نقل از حارث بن كعب و ابو ضحّاك، از امام زين العابدين عليه السلام ـ: در شبى كه بامدادش پدرم به شهادت رسيد، نشسته بودم و عمّه ام زينب عليهاالسلام از من پرستارى مى كرد كه پدرم از يارانش كناره گرفت و به خيمه خود رفت و فقط حُوَى، غلام ابو ذر غفارى، نزدش بود و به اصلاح و پرداختِ شمشير ايشان، مشغول بود. پدرم مى خواند: «اى روزگار، اُف بر دوستى ات!چه قدر بامداد و شامگاه داشتى! كه در آنها همراه و يا جوينده اى كشته شدكه روزگار از آوردن مانندش عقيم است. و كار با [خداى] بزرگ استو هر زنده اى اين راه را مى پيمايد». دو يا سه بار اين شعر را خواند تا آن جا كه فهميدم و دانستم كه چه مى خواهد. گريه، راه گلويم را بست؛ ولى بغضم را فرو خوردم و هيچ نگفتم و دانستم كه بلا فرود مى آيد.