عامر شعبى:اميرمؤمنان على عليه السلام بدون آمادگى قبلى، نه نكته بيان داشت كه چشمان بلاغت را بركندند و گوهرهاى حكمت را يتيم كردند و همه آدميان را از رسيدن به حدّ هريك از آنها باز داشتند. سه نكته از آنها در مناجات و سه نكته در حكمت و سه ديگر در ادب است. امّا آنچه در مناجات است: خداى من مرا در عزّت همين بس كه بنده توام و اين افتخار مرا بس است كه تو پروردگار منى. تو آن گونه اى كه من دوست دارم، پس مرا آن گونه كه دوست دارى قرار ده. و آنچه در حكمت است: ارزش هر انسان در چيزى است كه نيك مى داند و آنكه اندازه خود را شناخت، هلاك نشد و انسان در زير زبانش نهفته است و آنچه در ادب است: بر هر كه مى خواهى منّت بنه تا امير او باشى و به هركه مى خواهى اظهار نياز كن تا اسير او گردى و به هركه مى خواهى بى نيازى

الغارات:در [نبرد] صِفّين، خِرّيت بن راشدِ ناجى و يارانش با على عليه السلام همراه بودند. پس خِرّيت با سى سوار از يارانش به سوى على عليه السلام حركت كرد و از ميان ايشان پياده پيش آمد تا نزد على عليه السلام ايستاد و به وى گفت: به خدا سوگند، فرمانت را اطاعت نمى كنم و فرا پشتت نماز نمى گزارم و فردا از تو جدا خواهم شد. و اين، پس از نبرد صِفّين و داور ساختنِ آن دو حَكَم بود. پس على عليه السلام به وى گفت: «مادرت به سوگت نشيند! در اين صورت، عهد مى شكنى، پروردگارت را نافرمانى مى كنى، و جز به خويشتن زيان نمى رسانى! به من بگو، چرا چنين مى كنى؟». گفت: زيرا آن گاه كه كار بس سخت شد، كار را به داورى در كتاب [خدا]كشاندى و در حق، سستى ورزيدى و به گروهى تكيه كردى كه به خود ستم رانده اند. پس ما از تو سر مى

امام على عليه السلام:ما از آن جا كه اين جهان جنبنده را ديديم كه زمان ها و اعيان و جنبش ها و هستى هايش و همه آنچه در آن است، پايان پذيرند و يافتيم كه آنچه از آن كه بر ما پنهان است، به پايان مى پيوندد و يافتيم كه خِرد، به چيزى تعلّق مى گيرد كه پايانى نداشته باشد ـ و اگر چنين نبود، خِرد دليلى نمى يافت كه ميان آن دو (امر پايان پذير و امر پايان ناپذير) جدايى افكنَد، و ما چاره اى جز اين نداريم كه امر پايان ناپذير را چنين اثبات كنيم كه دانسته اى معقول و ابدى و جاودانه است و چنان چيزى نيست كه معلوم باشد قواى اندكى دارد، و مقدور و تجزيه پذير و بخش پذير هم نيست، كه اگر چنين بود، واجب مى گرديد كه امر پايان ناپذير، همانند امر پايان پذير باشد، و آن گاه كه آن [نكته ها]براى ما ثابت شد، در خردهايمان ثابت

حلية الأولياءـ به نقل از عميرة بن سعد ـ: شاهد بودم كه على عليه السلام بر بالاى منبر، ياران پيامبر خدا را سوگند مى دهد، و ابو سعيد و ابو هريره و اَنَس بن مالك، پاى منبر بودند و على عليه السلام روى منبر بود. دوازده نفر، پاى منبر بودند و اين چند نفر از آن جمله بودند. على عليه السلام فرمود: «شما را به خدا سوگند مى دهم آيا شنيديد كه پيامبر خدا مى فرمايد: هر كه من مولاى اويم، پس على مولاى اوست؟». همگى برخاستند و گفتند: بله، البته! و فقط يك مرد برنخاست. على عليه السلام فرمود: «تو چرا بر نخاستى؟». گفت: اى امير مؤمنان! من، پير شده ام و فراموش كرده ام. على عليه السلام گفت: «بار خدايا! اگر دروغ مى گويد، او را به آفتى آشكار، گرفتار كن». او از دنيا نرفت تا آن كه ديديم بين دو چشمش لكّه اى

ابن أبى الحديدـ در شرح نهج البلاغة ـ: امّا در فصاحت، او پيشواى فصيحان و سرور بليغان است. درباره سخن او گفته شده كه پايين تر از سخن آفريننده، و برتر از سخن آفريدگان است و مردم، سخنرانى و نوشتن را از او آموخته اند. عبد الحميد بن يحيى گفته است: «هفتاد خطبه از خطبه هاى آن اَصلَع ۱۰ (على عليه السلام) را از بَر كردم. آن گاه، [بلاغت در من] جوشيد و جوشيد». ابن نُباتَه گفته است: «از خطابه گنجى را از بَر كردم كه بخشش از آن، فقط موجب گستردگى و فراوانى اش مى شود؛ صد فصل از موعظه هاى على بن ابى طالب عليه السلام را حفظ كردم». هنگامى كه مِحفَن بن ابى مِحفَن به معاويه گفت: «از نزد گُنگ ترينِ مردم مى آيم»، معاويه گفت: «واى بر تو! چگونه او گُنگ ترينِ مردم است. سوگند به خدا، جز او كسى روش فصاحت را براى

الكافىـ به نقل از صباح حذّاء، از ابو اُسامه ـ: با امام صادق عليه السلام در سفرى همراه شدم، به من فرمود: «[چيزى از قرآن] بخوان». من شروع به قرائت سوره اى از قرآن كردم. ايشان متأثّر شد و گريست. سپس فرمود: «اى ابو اُسامه! از دل هاى خود با ياد خداوند عز و جل مواظبت كنيد و مراقب نكته ۴ باشيد؛ زيرا بارها (/ ساعاتى) ۵ بر دل مى گذرد كه نه ايمان در اوست و نه كفر؛ همانند خِرقه كهنه يا استخوان پوسيده. اى ابو اُسامه! آيا نه اين است كه گاه دلت را گم مى كنى و هيچ نيك و بدى با آن ياد نمى كنى و نمى دانى كجاست؟». گفتم: چرا. اين حالت به من دست مى دهد و به گمانم، ديگران هم دچارش مى شوند. فرمود: «آرى. هيچ كس از اين حالت، خالى نيست. پس چون چنين شد، خداى عز و جل را ياد كنيد و مراقب نكته باشيد؛ زيرا هر

رجال الكشّىـ به نقل از فُضَيل بن زُبير ـ: ميثم تمّار، سوار بر اسبش مى رفت كه حبيب بن مُظاهر اسدى را در مجلس قبيله بنى اسد، ديد. آنها با هم سخن گفتند تا آن جا كه گردن اسب هايشان، در هم فرو رفت. سپس حبيب گفت: گويى پيرمردى شكم بزرگ را مى بينم كه در دار الرزق، خربزه مى فروشد و به خاطر محبّت نسبت به خاندان پيامبرش، به دار آويخته شده و بر همان چوبه دار، شكمش را شكافته اند. ميثم گفت: من نيز مردى سرخ رو، با دو گيسوى بافته را مى شناسم كه بيرون مى آيد تا فرزند دختر پيامبرش را يارى دهد و كشته مى شود و سرش را به كوفه مى برَند. آن گاه، آن دو از هم جدا شدند و اهل مجلس گفتند: دروغگوتر از اين دو، نديده بوديم! اهل مجلس، هنوز متفرّق نشده بودند كه رشيد هَجَرى آمد و از اهل مجلس، در باره آن دو پرسيد.

تاريخ الطبرىـ به نقل از ابو مِخنَف ـ: سليمان بن ابى راشد، از حُمَيد بن مسلم برايم نقل كرد: حسين عليه السلام، در ظهر عاشورا فرمود: «از آنان بخواهيد كه دست نگه دارند تا نماز بخوانيم». حُصَين بن تميم گفت: اين [نماز] پذيرفته نمى شود! حبيب بن مُظاهر گفت: پذيرفته نمى شود؟! گمان بُرده اى كه نماز از خاندان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله پذيرفته نمى شود و از تو ـ اى درازگوش ـ، پذيرفته مى شود؟! حُصَين بن تميم، به آنان يورش بُرد. حبيب بن مُظاهر نيز به سوى او بيرون آمد و با شمشير به صورت اسبش زد. اسب، دست هايش را بلند كرد و حُصَين، از آن [بر زمين]افتاد و يارانش، او را با خود بردند و نجاتش دادند. حبيب، شروع به رَجَزخوانى كرد: سوگند ياد مى كنم كه اگر به شمارِ شما بوديميا حتّى نصف شما، گروه

تاريخ الطبرىـ به نقل از حُمَيد بن مسلم ـ: جوانى به سان پاره ماه، شمشير به دست، به سوى ما آمد. او پيراهن و بالاپوش و كفش هايى داشت كه بند يك لِنگه اش پاره شده بود، و از ياد نبرده ام كه لنگه چپ آن بود. عمرو بن سعد بن نُفَيل اَزْدى به من گفت: به خدا سوگند، بر او حمله مى برم. به او گفتم: سبحان اللّه! و از آن، چه مى خواهى؟! كُشتن همين كسانى كه گرداگردِ آنها را گرفته اند، براى تو بس است. گفت: به خدا سوگند، به او حمله خواهم بُرد! آن گاه، بر او حمله بُرد، و باز نگشت تا با شمشير، بر سرش زد. آن جوان، به صورت، [بر زمين] افتاد و فرياد برآورد: عموجان! حسين عليه السلام، مانند باز شكارى، نگاهى انداخت و مانند شير شرزه، به عمرو، يورش بُرد و او را با شمشير زد. او ساعد دستش را جلوى آن گرفت امّا از

مقتل الحسين عليه السلام، خوارزمى:پس از عون بن عبد اللّه بن جعفر، بر اساس برخى نقل ها، عبد اللّه بن حسن بن على بن ابى طالب و بر اساس برخى ديگر، قاسم بن حسن ـ كه نوجوان و نابالغ بود ـ، به ميدان آمد. هنگامى كه حسين عليه السلام به او نگريست، او را در آغوش گرفت و آن قدر با هم گريستند كه هر دو از حال رفتند. سپس جوان، اجازه پيكار خواست و عمويش حسين عليه السلام، از اجازه دادن، خوددارى كرد. جوان، پيوسته دست و پاى حسين عليه السلام را مى بوسيد و از او اجازه مى خواست تا به او اجازه داد. او به ميدان آمد و در حالى كه اشك هايش بر گونه هايش روان بود، چنين مى خواند: اگر مرا نمى شناسيد، من شاخه حسنمنواده پيامبرِ برگزيده و امين. اين، حسين است، به سان اسيرى در بندميان مردمى كه خدا كُند از آب باران