امام كاظم عليه السلامـ خطاب به هشام بن حكم ـ: اى هشام! خداوند متعال در كتابش صاحبان خرد و فهم را بشارت داده و فرموده است: «پس، به آن بندگان من كه به سخن، گوش فرا مى دهند و بهترينِ آن را پيروى مى كنند، بشارت ده، اينان اند كه خدا آنان را راه نموده و اينان اند همان خردمندان» . اى هشام! خداوند متعال دلايلش را با خرد، كامل كرد و پيامبران را با سخنورى، يارى رسانيد و آنان را با برهان، به ربوبيّت الهى، راهنمايى ساخت. خداوند [در كتابش]فرمود: «و معبود شما، معبود يگانه اى است كه جز او، هيچ معبودى نيست؛ [و اوست] بخشايشگر مهربان. به راستى كه در آفرينش آسمان ها و زمين، و در پىِ يكديگر آمدن شب و روز، و كشتى هايى كه در دريا روان اند ـ كه به مردم سود مى رساند ـ و [همچنين] آبى كه خدا از آسمان فرو فرستاده و

امام صادق عليه السلام:هنگامى كه امير مؤمنان بر منبر كوفه سخن مى رانْد، مردى به نام ذِعْلِب كه سخنورى فصيح و شجاع بود، برخاست و به امير مؤمنان رو كرد و گفت: اى امير مؤمنان! آيا پروردگارت را ديده اى؟ امام عليه السلام فرمود: «واى بر تو، اى ذِعْلِب! من، پروردگارى را كه نديده باشم، نمى پرستم». ذعلب گفت: اى امير مؤمنان! چگونه او را ديده اى؟ فرمود: «واى بر تو، اى ذِعْلِب! چشم سر، او را نديده؛ بلكه چشم دل با حقيقت ايمان، او را ديده است. واى بر تو، اى ذِعْلِب! پروردگار من، آن قدر ظريف است كه به ظريف بودن هم توصيف نمى شود و چنان بزرگ است كه به بزرگى هم توصيف نمى شود، چنان سترگ است كه به سترگى هم توصيف نمى شود. جليل و پرشكوه است، امّا به درشتى توصيف نمى شود. پيش از هر چيز بوده و هيچ چيز پيش از

نهج البلاغة:يكى از ياران امير مؤمنان به نام هَمّام ـ كه مردى عابد بود ـ به ايشان گفت: اى امير مؤمنان! پرهيزگاران را چنان براى من توصيف كن كه گويى به آنان مى نگرم. امير مؤمنان، در پاسخ وى درنگى كرد و آن گاه فرمود: «اى هَمّام! از خدا بترس و نيكوكار باش؛ چرا كه «در حقيقت، خدا با كسانى است كه پرهيزگار باشند و [با] كسانى [است]كه به حقيقت، آنها نيكوكارند» ». هَمّام به اين پاسخ، قانع نشد، اصرار كرد و امام عليه السلام را قسم داد. آن گاه، على عليه السلام خدا را سپاس گفت و ستايش كرد و بر پيامبر صلى الله عليه و آله درود فرستاد. سپس فرمود: «امّا بعد؛ خداى پاك و والا، در حالى آفريده ها را آفريد كه از اطاعت آنان، بى نياز و از نافرمانى شان در امان بود؛ زيرا نافرمانىِ آن كه او را نافرمانى مى كند، به

امام على عليه السلامـ در خطبه اى كه از سخنرانى هاى شگفت اوست و «غَرّاء» ناميده شده ـ: سپاسْ خدايى را كه با قدرتش والاست و با احسانش نزديك است؛ دهنده هر دستْ مايه و فضل، و كنار زننده هر مصيبت و سختى است. او را بر بخشش هاى مهربانانه اش و فراگير بودنِ نعمت هايش سپاس مى گويم و به او ايمان مى آورم كه اوّل و آشكار است، و از او هدايت مى طلبم كه نزديك و هدايت كننده است، و از او يارى مى جويم كه قاهر و توانمند است، و بر او توكّل مى كنم كه كفايت كننده و ياور است. گواهى مى دهم كه محمّد صلى الله عليه و آله، بنده و فرستاده اوست كه براى اجراى فرمان و بستن راه عذر و بيم دهى از جانب او، فرستاده شده است. شما را ـ اى بندگان خدا! ـ به پرواى خداوند كه مَثَل ها برايتان زده و اجل هاى شما را زمان بندى كرده،

امام على عليه السلامـ در سخنرانى اش در توصيف گم راه ـ: او در فرصتى كه خدا داده، به غافلانْ تمايل مى ورزد و با گناهكاران، شب را به روز مى آورد، بدون راهى كه به مقصودش رسانَد و بدون پيشوايى كه راهبرش باشد. تا آن كه [خداوند] از كيفر گناهشان پرده برداشت، و از پرده هاى غفلت، بيرونشان آورد، پسْ به چيزى روى آوردند كه بِدان پشت كرده بودند و پشت به چيزى كردند كه روى بدان آورده بودند؛ امّا نه از آنچه مى خواستند و بدان رسيدند، سودى بُردند، و نه از آنچه حاجت خويش بِدان روا كردند، بهره اى خوردند. من، خودم و شما را از اين جايگاه، برحذر مى دارم. هر كس بايد از تلاش خود، سود بَرَد؛ زيرا بينا كسى است كه بشنود و بينديشد و بنگرد و ببيند و از عبرت ها سود بَرَد و آن گاه، جاده هاى روشن را بپيمايد و از فرو

امام على عليه السلام:بندگان خدا! از خدا پروا كنيد و با كارهايتان، بر مرگتان پيشى گيريد، و با آنچه از دست شما خارج مى شود، چيزى را بخريد كه برايتان مى مانَد، و بار سفر ببنديد كه شما را به كوچيدن وا مى دارند، و براى مرگْ آماده شويد كه بر سرتان سايه افكنده است، و مردمى باشيد كه بر آنان بانگ زده اند و بيدار شده اند و فهميده اند كه دنيا براى آنان، جاى ماندن نيست و آن را عوض كرده اند. به راستى كه خداوند، شما را بيهوده نيافريده و يَله، رهايتان نساخته است و بين هر كدام از شما و بهشت يا دوزخ، چيزى جز مرگى كه او را دريابد، نيست. و روزگارى كه لحظه ها آن را كوتاه و ساعت ها آن را نابود مى كنند، به كوتاهْ زمانى سزاوار است، و غايبى كه گذشتِ روز و شب، او را فرا مى خواند، سزاوار است كه به سرعت باز آيد، و

شريف رضى در مقدّمه نهج البلاغة:. پس از تأليف كتاب خصائص الأئمّة عليهم السلام، [گروهى از دوستان و برادران]از من خواستند كه به تأليف كتابى بپردازم كه در بر گيرنده گزيده سخنان مولايمان امير مؤمنان، در همه فنون و شاخه هاى گوناگون آن، از قبيل خطبه ها، نامه ها، پندها و آداب باشد؛ چرا كه مى دانستند چنين كتابى در بر دارنده شگفتى هاى بلاغت، نكات بى نظير فصاحت، گوهرهاى زبان عربى و كلمات درخشنده دينى و دنيوى خواهد بود؛ چيزهايى كه گِرد آمدهْ در كلامى، و به طور فراگيرْ در كتابى يافت نمى شوند؛ چون امير مؤمنان، آبشخور فصاحت و سرچشمه بلاغت است. رازهاى بلاغت از او آشكار گشت و قوانين آن، از او گرفته شد و هر گوينده سخنور، به مانند او گام زد و هر واعظ سخنورى از كلام او يارى جُست. با اين همه، او پيشتاز است و

التوحيدـ به نقل از اصبغ بن نُباته ـ: هنگامى كه على عليه السلام بر كرسى خلافت نشست و مردم با او بيعت كردند، به مسجد آمد. بالاى منبر رفت. و آن گاه فرمود: «اى مردم! پيش از آن كه مرا از دست بدهيد، از من بپرسيد». مردى از پايين مسجد، در حالى كه به عصايش تكيه كرده بود، برخاست و از ميان مردم گذشت تا به او نزديك شد و گفت: اى امير مؤمنان! مرا به كارى راهنمايى كن كه چنانچه آن را انجام دادم، خداوند عز و جل مرا از دوزخ، نجات دهد. [على عليه السلام] به وى فرمود: «اى مرد! بشنو، بفهم و بِدان يقين كن. دنيا بر سه چيزْ استوار است: به دانشور سخنورى كه به دانشش عمل مى كند؛ به ثروتمندى كه در بخشش مالش به مسلمانان بخل نمى ورزد؛ و به فقيرِ شكيبا. هر گاه دانشور، دانش خويش را كتمان كند و ثروتمند، بخل بورزد و

شرح نهج البلاغةـ به نقل از عمر بن عبد العزيز ـ: نوجوان بودم كه قرآن را پيش يكى از فرزندان عتبة بن مسعود مى خواندم. روزى، او به من برخورد، در حالى كه من با بچّه ها بازى مى كردم و على را لعن مى كرديم. وى اين كار را ناپسند دانست و وارد مسجد شد. من از بچّه ها جدا شدم و پيش او آمدم تا درس روزانه ام را نزدش بخوانم. وقتى مرا ديد، برخاست و به نماز ايستاد و نمازش را طولانى كرد، گويى كه از من قهر كرده بود، به طورى كه آن را احساس كردم. وقتى نمازش تمام شد، با چهره اى گرفته به من نگاه كرد. به او گفتم: شيخ را چه شده است؟ به من گفت: پسرم! از گذشته تاكنون، على را لعن مى كردى؟ گفتم: آرى. گفت: كِى فهميدى كه خداوند، پس از خشنودى از اهل بدر، بر آنان خشم گرفته است؟ گفتم: اى پدر! آيا على از اهل بدر

مروج الذهبـ به نقل از محمّد بن عبد اللّه بن حارث طايى ـ: چون على عليه السلام از جنگ جمل بازگشت، به دربان خود فرمود: «كدام يك از سرشناسان عرب، نزديك در ايستاده اند؟». گفت: محمّد بن عُمَير بن عُطارِد تيمى و اَحنف بن قيس و صَعصَعة بن صُوحان عبدى و مردانى ديگر ـ كه نام برد ـ. فرمود: «به آنان اجازه ورود بده». پس وارد شدند و به خلافت بر او سلام دادند. فرمود: «شما سرشناسان عرب در نظر من هستيد و نيز سركردگان يارانم. نظر خود را درباره اين پسر خوشگذران (يعنى معاويه) به من بدهيد» و سپس مدّت زمانى طولانى، به مشورت با آنان پرداخت. پس صعصعه گفت: هوا و هوس، معاويه را به خوشگذرانى كشانده و دنيا را محبوبش ساخته و به خاك افتادن و كشته شدن مردان برايش مهم نيست و آخرت خود را به دنياى آنان فروخته است.

تاريخ الطبرىـ به نقل از مرّة بن مُنقذ بن نعمان، در يادكردِ شورش خوارج در روزگار خلافت معاويه و كوشش مغيرة بن شُعبه براى تعيين فرمانده لشكر ـ: پس از معقل بن قيس، صعصعه برخاست و گفت: اى امير! مرا به سوى آنان بفرست كه به خدا سوگند، خونشان را حلال مى دانم و از عهده آن [خون ها] بر مى آيم. مغيره گفت: بنشين. تو تنها يك سخنورى. صعصعه اين را [در دل] نگاه داشت و مغيره از آن رو اين سخن را به او گفت، كه خبر يافته بود صعصعه بر عثمان، عيب مى گيرد و از على عليه السلام فراوان ياد مى كند و او را [بر ديگران] برترى مى دهد و [بارها] مغيره او را فرا خوانده و به وى گفته بود: مبادا به من خبر رسد كه تو نزد [حتّى]يك نفر از مردم، عيب عثمان را گفته اى؟ و مبادا به من خبر برسد كه تو چيزى از فضايل على را آشكارا

الفتوح:فرداى آن روز، حسين عليه السلام از منزل خارج شد تا اخبار را بشنود. در راه، مروان بن حكم را ديد. مروان گفت: اى ابا عبد اللّه! من خيرخواه تو ام. به حرف من گوش بده تا نجات يابى و انتخابى درست كرده باشى. حسين عليه السلام فرمود: «نصيحت تو چيست؟ بگو تا بشنوم». مروان گفت: مى گويم با امير مؤمنان، يزيد، بيعت كن كه خير دين و دنياى تو، در آن است. [راوى] مى گويد: حسين عليه السلام استرجاع كرد و فرمود: « «إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّـآ إِلَيْهِ رَ جِعُونَ» . با اسلام بايد خداحافظى كرد، اگر امّت به رهبرى، مانند يزيد، دچار گردد». آن گاه حسين عليه السلام رو به مروان كرد و فرمود: «واى بر تو! مرا به بيعت با يزيد فرمان مى دهى، در حالى كه او مردى فاسق است؟! سخنى به گزاف و نادرست گفتى، اى صاحب لغزش هاى

تاريخ الطبرىـ به نقل از ضحّاك مِشرَقى ـ: حسين عليه السلام اسبى به نام «لاحِق» به همراه داشت كه پسرش على بن الحسين را بر آن سوار مى كرد. چون دشمنان به او نزديك شدند، به سمت مَركبش باز گشت و بر آن سوار شد و سپس با بالاترين صدايى كه بيشتر مردم بشنوند، فرياد زد: «اى مردم! گفته ام را بشنويد و عجله نكنيد، تا شما را به آنچه بر من لازم است، اندرز بدهم و عذرم را از آمدنم به سوى شما بگويم. اگر عذرم را بپذيريد و گفته ام را تصديق كنيد و با من انصاف دهيد، خوش بخت مى شويد و راهى بر من نداريد، و اگر عذرم را نپذيريد و انصاف ندهيد، «ساز و برگ خويش و شريكانتان (بُتان) را گِرد آوريد و هيچ چيز از كارى كه مى كنيد، بر شما پوشيده نباشد و به دشمنى با من، گام پيش نهيد و مهلتم ندهيد» . «ولىّ من، خداست كه اين كتاب

الأمالى، مفيدـ به سندش، از امام حسين عليه السلام ـ: چون اميرمؤمنان عليه السلام از مدينه به سوى بيعت شكنان در بصره حركت كرد، در رَبَذه فرود آمد و چون از آن جا كوچ كرد، عبد اللّه بن خليفه طايى كه در قُدَيد، فرود آمده بود، او را ديد و اميرمؤمنان عليه السلام، او را نزد خود آورد. عبد اللّه به على عليه السلام گفت: ستايش، خدايى كه حق را به اهلش باز گردانْد و آن را در جايگاه خود نهاد؛ كسى را خوش بيايد يا نيايد. به خدا سوگند، محمّد صلى الله عليه و آله را نيز خوش نداشتند و با او دشمنى كردند و جنگيدند و خدا هم نيرنگشان را گريبانگيرِ خودشان كرد و سختىِ روزگار را بر آنان قرار داد. به خدا سوگند، همراه تو، در هر جا و به خاطر حفظ [سنّت] پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مى جنگيم. اميرمؤمنان عليه السلام به

تاريخ الطبرىـ به نقل از ضحّاك مشرقى ـ: امام حسين عليه السلام اسبى به نام «لاحِق» به همراه داشت كه پسرش على بن الحسين را بر آن سوار مى كرد. چون دشمنان به او نزديك شدند، به سمت مَركبش بازگشت و بر آن سوار شد و سپس با بالاترين صدا كه بيشتر مردم بشنوند، فرياد زد: «اى مردم! گفته ام را بشنويد و عجله نكنيد، تا شما را به آنچه بر من لازم است، اندرز بدهم و عذرم را از آمدنم به سوى شما بگويم. اگر عذرم را بپذيريد و گفته ام را تصديق كنيد و با من انصاف دهيد، خوش بخت مى شويد و راهى بر من نداريد، و اگر عذرم را نپذيريد و انصاف ندهيد، «ساز و برگ خويش و شريكانتان (بتان) را گِرد آوريد و هيچ چيز از كارى كه مى كنيد، بر شما پوشيده نباشد و به دشمنى من، گام پيش نهيد و مهلتم ندهيد» . «ولىّ من، خداست كه اين كتاب را

الأمالى، مفيدـ به سندش، از امام حسين عليه السلام ـ: چون اميرمؤمنان از مدينه به سوى بيعت شكنان در بصره حركت كرد، در رَبَذه فرود آمد و چون از آن جا كوچ كرد، عبد اللّه بن خليفه طايى كه در قديد فرود آمده بود، او را ديد و اميرمؤمنان، او را نزد خود آورد. عبد اللّه به على عليه السلام گفت: ستايش، خدايى كه حق را به اهلش باز گردانْد و آن را در جايگاه خود نهاد؛ كسى را خوش بيايد يا نيايد. به خدا سوگند، محمّد صلى الله عليه و آله را نيز خوش نداشتند و با او دشمنى كردند و جنگيدند و خدا هم نيرنگشان را گريبانگيرِ خودشان كرد و سختىِ روزگار را بر آنان قرار داد. به خدا سوگند، همراه تو، در هر جا و به خاطر حفظ [سنّت] پيامبر خدا مى جنگيم. اميرمؤمنان به او ـ كه دوست و يار ايشان بود ـ خيرِ مقدم گفت و او را كنار