پيامبر خدا صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏ آله: در روز قيامت، امر مى‏شود كه گروهى از مردم را به سوى بهشت ببرند. هنگامى كه نزديك آن مى‏رسند و بوى بهشت را استشمام مى‏كنند و چشمشان به كوشك‏هاى آن و ديگر چيزهايى مى‏افتد كه خداوند براى بهشتيان آماده كرده است، ندا مى‏آيد كه: «آنان را بر گردانيد كه بهره‏اى در آن ندارند». پس با چنان حسرت و افسوسى باز مى‏گردند كه هيچ كس با چنان حسرتى باز نگشته است. مى‏گويند: پروردگارا! اگر پيش از آن كه به ما نشان دهى آنچه را نشانمان دادى، از پاداشت و نعمت‏هايى كه در بهشت آماده كرده‏اى، ما را به آتش مى‏بردى، برايمان آسان‏تر بود. خداوند مى‏فرمايد: «اين كار را عمدا با شما كردم؛ چرا كه شما در خلوت خود، با ارتكاب گناهان به جنگ با من بر مى‏خاستيد؛ ولى هر گاه با مردم رو به رو

امام على عليه ‏السلام ـ در خطبه‏اى رسا و خالى از حرف الف، در باره احوال انسان در روز رستاخيز ـ : عرقش بر گوشه‏هاى دهانش سرازير مى‏شود. تشويش و بى‏قرارى، طاقت از كف او مى‏ربايد؛ امّا نه بر اشك او رحمى آورده مى‏شود، نه فريادش شنيده مى‏شود و نه حجّتش پذيرفته مى‏گردد. كارنامه‏اش به دست او داده مى‏شود و جرم و گناهانش بر او آشكار مى‏گردد. هر عضوى از او به كارهاى بدش گويا مى‏شود؛ چشمش به نگاه‏هاى [نامشروع] خويش گواهى مى‏دهد، دستش به ضربه‏اى كه زده، پايش به گامى كه برداشته، پوستش به تماسى كه برقرار كرده و شرمگاهش به آميزشى كه كرده است. منكر و نكير، تهديدش مى‏كنند و پرده از ديدش كنار مى‏رود. ۸ به گردنش زنجير مى‏كشند و بر دستانش كُند مى‏زنند. تك و تنها او را مى‏كِشند و با غم و اندوهى سخت، وارد

تفسير العيّاشى ـ به نقل از ابو معمّر سعدى ـ : مردى نزد على عليه ‏السلام آمد و گفت: اى امير مؤمنان! من در كتاب آسمانى خدا، دچار شك شده‏ام. على عليه ‏السلام به او فرمود: «مادرت در سوگت بنشنيد! چگونه در كتاب آسمانى خدا، دچار شك شده‏اى؟». مرد گفت: چون‏ملاحظه كرده‏ام كه آيات‏قرآن، يكديگر را نفى‏ونقض مى‏كنند. فرمود: «بگو آنچه را كه در آن شك كرده‏اى». مرد گفت: خداوند مى‏فرمايد: «روزى كه روح و فرشتگان، به صف مى‏ايستند، هيچ كس سخن نمى‏گويد، مگر كسى كه خداى مهربان به او اجازه دهد، و او حقيقت را مى‏گويد» ، و در جايى ديگر از قول آنها مى‏فرمايد: «به پروردگارمان خدا سوگند كه ما مشرك نبوديم» و مى‏فرمايد: «روز قيامت، بعضى از شما بعضى ديگر را انكار و برخى از شما برخى ديگر را لعنت مى‏كنند» و

الدروع الواقية: در حديث از پيامبر صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏ آله آمده است كه آنان (دوزخيان) مى‏دانند كه بهشتيان در ناز و نعمتى عظيم به سر مى‏برند. پس آرزو مى‏كنند كه بهشتيان به آنها غذايى يا آبى دهند تا عذاب دردناك آنان، اندكى تخفيف يابد. خداوند عز و جل در اين باره فرموده است: «و دوزخيان، بهشتيان را آواز مى‏دهند كه: از آن آب يا از آنچه خدا روزىِ شما كرده، بر ما فرو ريزيد» ؛ امّا چهل سال پاسخى نمى‏شنوند. سپس با زبان تحقير و خفّت به آنها جواب مى‏دهند: «خدا آنها را بر كافران، حرام كرده است» . پس چشمشان به دوزخبانان مى‏افتد كه شاهد بلاها و عذاب‏هايى هستند كه بر سرشان آمده است. آرزو مى‏كنند به سببى از اسباب، نزد ايشان به گشايشى دست يابند. خداوند عز و جل در اين باره نيز فرموده است: «و كسانى كه در

الدرّ المنثور ـ به نقل از ابن جَريج ـ : روايت شده است كه دوزخيان به نگهبانان جهنّم مى‏گويند: «پروردگارتان را بخوانيد تا يك روز از اين عذاب را به ما تخفيف دهد» ؛ ولى آنان تا مدّتى كه خدا بخواهد، پاسخ دوزخيان را نمى‏دهند و پس از مدّتى كه پاسخشان را مى‏دهند، مى‏گويند: «پس بخوانيد؛ ولى دعاى كافران جز در بيراهه نيست» . دوباره به نگهبان دوزخ مى‏گويند كه: «اى مالك! پروردگارت [را بخوان تا] جان ما را بستاند» ؛ ولى مالك نيز تا چهل سال، پاسخ ايشان را نمى‏دهد و سپس در پاسخشان مى‏گويد: «شما ماندگاريد» . آن گاه، تيره‏بختان، پروردگارشان را مى‏خوانند و مى‏گويند: «پروردگارا! ما را از اين جا (آتش) بيرون بياور. اگر دو باره [به بدى] بازگشتيم، در آن صورت، ستمگر خواهيم بود» و خدا به اندازه [عمرِ] دنيا در

پيامبر خدا صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏ آله: در دوزخيان، چنان گرسنگى‏اى افكنده مى‏شود كه با عذابى كه در آن به سر مى‏برند، برابرى مى‏كند. پس فرياد كمك‏خواهى بر مى‏دارند؛ ولى با خوراكى از خارِ خشك ـ كه نه فربه مى‏سازد و نه گرسنگى را مى‏زدايد ـ به فريادشان رسيده مى‏شود. دوباره فرياد بر مى‏آورند كه گرسنه‏ايم. اين بار، خوراكى گلوگير به آنان خورانده مى‏شود. به ياد مى‏آورند كه در دنيا اگر لقمه‏اى در گلويشان گير مى‏كرد، آن را با نوشيدن آب فرو مى‏بردند. پس آب مى‏طلبند، و با چنگك‏هاى آهنى، ظرف‏هاى آب جوشان به طرفشان برده مى‏شود. همين كه به نزديك صورت آنان مى‏رسد، چهره‏هايشان را بريان مى‏كند. و چون وارد معده‏هايشان شود، امعا و احشاى آنها را تكّه تكّه مى‏كند. در اين هنگام، مى‏گويند: نگهبانان جهنّم را