اثبات وجود خدا
12 حدیث
الإمامُ الصّادقُ عليه السلامـ و قد سُئلَ عنِ الدَّليلِ على الواحِدِ؟ ـ: ما بِالخَلْقِ مِن الحاجَةِ. ۱
امام صادق عليه السلامـ وقتى از ايشان سؤال شد: دليل بر وجود [خداى] يگانه چيست؟ ـفرمود: نيازمندى آفريده ها.
۱.تحف العقول: 377.
عنه عليه السلامـ لمّا سألَهُ أبو شاكرٍ الدَّيْصانيُّ: ما الدّليلُ على أنّ لكَ صانِعا؟ ـ: وَجَدتُ نَفْسي لا تَخْلو مِن إحْدى جِهَتَينِ: إمّا أنْ أكون صَنَعْتُها أنا أو صَنَعَها غَيري؛ فإن كنتُ صَنَعتُها أنا فلا أخْلو مِن أحدِ مَعْنَيَينِ، إمّا أنْ أكونَ صَنَعتُها و كانتْ مَوجودَةً أو صَنَعْتُها و كانتْ مَعْدومَةً، فإنْ كنتُ صَنَعْتُها و كانتْ مَوجودةً فَقَدِ اسْتَغْنَتْ بوجودِها عن صَنْعَتِها، و إن كانتْ مَعْدومَةً فإنّكَ تَعلمُ أنّ المَعْدومَ لا يُحْدِثُ شَيئا، فقد ثَبَتَ المَعنى الثّالثُ أنّ لي صانِعا و هُو اللّهُ رَبُّ العالَمِينَ، فقامَ و ما أحارَ جَوابا. ۱
امام صادق عليه السلامـ در پاسخ به اين پرسش ابو شاكر ديصانى كه: دليل بر اين كه تو را آفريدگارى است چيست؟ ـفرمود: خودم را از دو حال خالى نيافتم: يا من خود را آفريده ام يا كسى ديگر مرا آفريده است. اگر من خود را آفريده ام از دو حال خارج نيستم: يا بوده ام و خود را آفريده ام و يا نبوده ام و خود را پديد آورده ام. اگر قبلاً بوده ام و خود را پديد آورده ام نيازى به پديد آوردن ندارم و اگر نبوده ام تو مى دانى كه معدوم چيزى را به وجود نمى آورد، پس شقّ سوم ثابت مى شود و آن اين كه مرا آفريدگارى است و آن همان خداى پروردگار جهانيان است. ابو شاكر كه پاسخى براى گفتن نداشت، برخاست.
۱.التوحيد: 290/10.
الإمامُ عليٌّ عليه السلامـ و قد سُئلَ عن إثْباتِ الصّانعِ ـ: البَعْرَةُ تَدُلُّ على البَعيرِ، و الرَّوْثَةُ تَدُلَّ على الحَميرِ، و آثارُ القَدَمِ تَدُلُّ على المَسيرِ، فهَيْكَلٌ عُلْويٌّ بهذهِ اللَّطافَةِ، و مَرْكَزٌ سُفْليٌّ بهذهِ الكَثافَةِ كيفَ لا يَدُلاّنِ على اللّطيفِ الخَبيرِ؟! ۱
امام على عليه السلامـ در پاسخ به سؤال از اثبات صانع ـفرمود: پشكل شتر بر وجود شتر دلالت دارد و سرگين الاغ بر وجود الاغ و ردّ پا بر وجود رهگذر. پس، چگونه پيكره اى آسمانى با اين لطافت و كالبدى زمينى با اين ستبرى، بر وجود خدايى لطيف و خبير دلالت ندارد؟!
۱.بحار الأنوار: 3/55/27.
عنه عليه السلامـ كانَ كثيرا ما يقولُ إذا فَرَغَ مِن صَلاة اللّيلِ ـ: أشهَدُ أنّ السّماواتِ و الأرضَ و ما بَينَهُما آياتٌ تَدُلُّ علَيكَ، و شَواهِدُ تَشْهدُ بما إلَيهِ دَعَوتَ. كلُّ ما يُؤدِّي عنكَ الحُجَّةَ و يَشْهدُ لكَ بالرُّبوبيّةِ مَوْسومٌ بآثارِ نِعْمَتِكَ، و مَعالِمِ تَدبيرِكَ. ۱
امام على عليه السلامـ در بيشتر اوقات كه از نماز شب فراغت مى يافت ـمى گفت: گواهى مى دهم كه آسمانها و زمين و آنچه ميان آنهاست، نشانه هايى بر وجود تو است و گواههايى بر آنچه به سوى آن دعوت كردى. هر آنچه حجّت تو را بيان مى كند و به پروردگارى تو گواهى مى دهد، نشان آثار نعمتهاى تو و علايم تدبير تو را بر خود دارد.
۱.شرح نهج البلاغة: 20/255.
عنه عليه السلام:بصُنْعِ اللّهِ يُسْتَدَلُّ علَيهِ، و بالعُقولِ تُعْتَقَدُ مَعْرفَتُهُ، و بالفِكْرَةِ تَثْبُتُ حُجّتُهُ، و بآياتهِ احْتَجَّ على خَلْقِهِ. ۱
امام على عليه السلام:از آفريده هاى خدا به وجود او راه برده مى شود و با خردها شناخت او راسخ مى شود و با تفكر و انديشه، برهان بر هستى او آشكار مى گردد و از طريق آيات و نشانه هاى او حجّت وى، بر خلقش تمام مى شود.
۱.تحف العقول: 62.
عنه عليه السلام:ظَهرَتْ في بَدائعِ الّذي أحْدَثَها آثارُ حِكمَتِهِ، و صارَ كُلُّ شَيءٍ خَلقَ حُجَّةً لَهُ و مُنْتَسِبا إلَيهِ، فإنْ كانَ خَلْقـا صامِتـا فحُجَّتُهُ بالتَّدبيرِ ناطِقَةٌ فيهِ. ۱
امام على عليه السلام:آثار حكمت خداوند، در بدايعى كه پديد آورده آشكار است و هر چيزى كه آفريد، حجّت او شد و نسبت بدو يافت. پس، اگر آفريده اى بى زبان و خاموش باشد [آثار]تدبير خدا در آن، حجّت گوياى اوست.
۱.التوحيد: 52/13.
عنه عليه السلام:و لَو فَكّروا في عَظيمِ القُدرَةِ و جَسيمِ النِّعمَةِ لرَجَعوا إلى الطَّريقِ و خافوا عذابَ الحَريقِ، و لكنّ القُلوبَ عَليلَةٌ و الأبْصارَ مَدْخولَةٌ.
أ فَلا يَنْظُرون إلى صَغيرِ ما خَلقَ: كيفَ أحكَمَ خَلْقَهُ، و أتْقَنَ تَرْكيبَهُ، و فَلقَ لَهُ السَّمعَ و البَصرَ، و سَوّى لَهُ العَظْمَ و البَشَرَ؟
انْظُروا إلى النَّملَةِ في صِغَرِ جُثَّتِها و لَطافَةِ هَيْئَتِها لا تَكادُ تُنالُ بلَحْظِ البَصَرِ و لا بمُسْتَدرَكِ الفِكَرِ، كيفَ دَبَّتْ على أرْضِها و ضَنَّتْ على رِزْقِها.
لو فَكّرْتَ في مَجاري أكْلِها، في عُلُوِّها و سُفْلِها، و ما في الجَوفِ مِن شَراسِيفِ بَطْنِها، و ما في الرّأسِ مِن عَيْنِها و اُذُنِها، لَقَضَيتَ مِن خَلْقِها عَجَبا و لَقِيتَ مِن وَصْفِها تَعَبا.
امام على عليه السلام:اگر در قدرت شگرف و نعمتهاى عظيم [خداوند] مى انديشيدند بى گمان به راه مى آمدند و از عذاب دوزخ مى هراسيدند امّا دلها بيمار است و انديشه ها آفت زده.
آيا به موجود كوچك مخلوق او نمى نگرند كه چگونه آن را استوار آفريد و اجزايش را به دقّت به هم پيوست و برايش سوراخ گوش و چشم گشود و استخوان و پوست برايش پديد آورد؟
به همين مورچه ريز و نازك اندام كه تقريبا به چشم نمى آيد و با انديشه درك نمى گردد، بنگريد كه چگونه روى زمين راه مى رود و براى به دست آوردن روزيش تلاش مى كند.
اگر در مجارى خوراك و بالا و پايين مورچه و اطراف و پهلوهاى شكمش و در چشم و گوشش بينديشى، از آفرينش او شگفت زده مى شوى و در وصف آن به زحمت مى افتى.
به خورشيد و ماه و گياه و درخت و آب و سنگ و گردش اين شب و روز
۱.بحار الأنوار: 3/26/1.
الإمامُ الباقرُ عليه السلامـ في قولـهِ تعالـى: «و مَن كانَ في هذهِ أعْمى فهُوَ في الآخِرَةِ أعْمى» ۱ ـ: فمَن لَم يَدُلَّهُ خَلقُ السّماواتِ و الأرضِ و اخْتِلافُ اللّيلِ و النّهارِ، و دَوَرانُ الفَلَكِ بالشَّمسِ و القَمرِ، و الآياتُ العَجيباتُ على أنّ وَراءَ ذلكَ أمرا هُو أعْظَمُ مِنهُ، «فهُو في الآخِرَةِ أعمى» . قالَ: فهُو عمّا لَم يُعايِنْ أعْمى و أضَلُّ سبيلاً. ۲
امام باقر عليه السلامـ درباره آيه «كسى كه در اين دنيا كور باشد در آخرت نيز كور است» ـفرمود: كسى كه آفرينش آسمانها و زمين و گردش شب و روز و چرخش خورشيد و ماه و ديگر نشانه هاى شگفت آور او را به اين نكته رهنمون نشود كه در پس همه اينها خبر بسيار بزرگترى هست «در آخرت نيز كور است»، يعنى خدا مى گويد: از مشاهده آنچه نديده، كور است و ره گم كرده تر.
الإمامُ الصّادقُ عليه السلامـ و قد سألَهُ زِنْديقٌ: ما الدَّليلُ على صانِعِ العالَمِ؟ ـ: وجودُ الأفاعيلِ الّتي دَلّتْ على أنّ صانِعاً صَنَعَها، أ لا تَرى أنّكَ إذا نَظَرْتَ إلى بِناءٍ مُشَيَّدٍ مَبْنيٍّ عَلِمتَ أنّ لَهُ بانِيا، و إنْ كُنتَ لَم تَرَ البانيَ و لَم تُشاهِدْهُ؟! ۱
امام صادق عليه السلامـ در پاسخ به زنديقى كه پرسيد: دليل وجود سازنده جهان چيست؟ ـفرمود: وجود كارها و پديده هايى كه نشان مى دهد سازنده اى آنها را ساخته است، مگر نه اين كه وقتى ساختمانى را مى بينى پى مى برى كه معمار و سازنده اى دارد، هر چند او را نديده و مشاهده اش نكرده باشى؟
۱.التوحيد: 244/1.
عنه عليه السلام:أوَّلُ العِبَرِ و الأدِلَّةِ على الباري جَلّ قُدْسُهُ تَهْيئَةُ هذا العالَمِ و تأليفُ أجْزائهِ و نَظْمُها على ما هِي علَيهِ، فإنّكَ إذا تَأمَّلْتَ العالَمَ بفِكْرِكَ و مَيَّزْتَهُ بعَقلِكَ وجَدتَهُ كالبَيتِ المَبْنيِّ المُعَدِّ فيهِ جميعُ ما يَحتاجُ إلَيه عِبادُهُ؛ فالسَّماءُ مَرْفوعَةٌ كالسَّقفِ، و الأرضُ مَمْدودَةٌ كالبِساطِ، و النُّجومُ مَنْضودَةٌ كالمَصابيحِ، و الجَواهِرُ مَخْزونَةٌ كالذَّخائِرِ، و كلُّ شَيْءٍ فيها لِشأنِهِ مُعَدٌّ، و الإنْسانُ كالمُمَلَّكِ ذلكَ البَيتَ، و المُخَوَّلِ جَميعَ ما فيهِ، و ضُروبُ النَّباتِ مُهَيّأةٌ لَمَآرِبهِ، و صُنوفُ الحَيوانِ مَصْروفَةٌ في مَصالِحِه و مَنافِعِه، ففي هذا دِلالةٌ واضِحَةٌ على أنّ العالَمَ مَخْلوقٌ بتَقْديرٍ و حِكمَةٍ، و
امام صادق عليه السلام:نخستين نشان و دليل بر وجود آفريدگار، جلّ قدسه، پديد آوردن اين جهان و تركيب اجزاى آن و نظم بخشيدن آن اجزا به شكل فعلى است. هر گاه درباره اين جهان به انديشه و خرد خويش تأمّل و دقّت كنى آن را همانند خانه اى يابى كه هر آنچه بندگانش بدان نياز دارند در آن فراهم است. آسمان همچون سقف، برافراشته شده و زمين همانند فرش، گسترده است و ستارگان، مانند چراغها كنار هم چيده شده اند و گوهرها همانند گنجينه هايى در دل زمين اندوخته شده اند. هر چيز عالم به جاى خود فراهم گشته است و انسان همچون مالك اين خانه است و صاحب همه اثاث و لوازم آن. انواع گياهان براى اهداف او آماده گشته و حيوانات گوناگون در خدمت مصالح و منافع او مى باشند. اين همه آشكارا نشانگر اين است كه عالم بر اساس يك برنامه و حكمت و
۱.بحار الأنوار: 3/61.
الإمامُ الرِّضا عليه السلامـ و قد سئلَ عنِ الدّليلِ على حُدوثِ العالَمِ ـ: أنتَ لَم تَكُنْ ثُمّ كنتَ، و قد عَلِمتَ أنّكَ لَم تُكَوّنْ نَفْسَكَ، و لا كَوّنَكَ مَن هُو مِثلُكَ. ۱
امام رضا عليه السلامـ در پاسخ به پرسش از دليل حدوث عالم ـفرمود: تو نبودى و سپس بود شدى [از طرفى هم]مى دانى كه تو خود خودت را به وجود نياورده اى و كسى مانند تو نيز، تو را هستى نبخشيده است.
۱.التوحيد: 293/3.