امام صادق عليه السلامـ در تفسير آيه «سپس پليدى و پرهيزگارى اش را به آن الهام نمود» ـ: [خداوند]براى خرد روشن ساخت كه چه كارى انجام دهد و چه چيزى را ترك نمايد.

امام صادق عليه السلامـ در تفسير آيه «سوگند به نفْس و آن كس كه آن را درست كرد» ـ: «[خداوند،] نفْس آدمى را آفريد و صورت داد». امام عليه السلام در تفسير آيه «سپس پليدى و پرهيزگارى اش را به آن الهام نمود» فرمود: «[خداوند،] به نفْس [، خوبى ها و بدى ها را]شناساند و الهام كرد. آن گاه مخيّرش كرد و او برگزيد».

امام كاظم عليه السلامـ خطاب به هشام بن حكم ـ: اى هشام! خداوند، دو حجّت بر مردم دارد: حجّت آشكار و حجّت پنهان. حجّت آشكار، رسولان، پيامبران و امامان اند، و حجّت پنهان، خردهايند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خرد، بازدارنده از نادانى است و نفْس، به سانِ پليدترين چارپاست كه اگر مهار نگردد، سرگردان مى شود. پس خرد، مهار نادانى است.

امام على عليه السلام:خرد، درختى است كه ريشه اش پارسايى، شاخه هايش آزرم، و ميوه اش، وَرَع است. پارسايى، به سه خصلت فرا مى خواند: فهم دين، بى رغبتى به دنيا و دل بستگى به خداوند؛ و آزرم، به سه خصلت فرا مى خواند: يقين، خوش خُلقى و فروتنى؛ و وَرَع، به سه خصلت فرا مى خواند: راستگويى، پيشى گرفتن در نيكى، و كنار نهادن كار شبهه ناك.

امام صادق عليه السلام:انسان ها بر سه گروه اند: خردمند، احمق و بدكار. خردمند، كسى است كه اگر از او بپرسند، پاسخ مى دهد، اگر سخن بگويد، به درستى سخن مى گويد، و اگر گوش كند، استفاده مى برد. احمق، آن است كه اگر تكلّم كند، شتاب مى نمايد؛ اگر حديث بگويد، فراموش مى كند، و اگر بر كار زشت وا داشته شود، آن را انجام مى دهد. بدكار، كسى است كه اگر او را امين بشمارى، خيانت مى ورزد، و اگر با او سخن بگويى، از تو بدگويى مى كند.

الكافىـ به نقل از محمّد بن عبد الجبّار، از يكى از ياران امام صادق عليه السلام ـ: گفتم: خرد چيست؟ فرمود: «آن چيزى كه خداوند با آن، پرستش مى شود و بهشت با آن به دست مى آيد». گفتم: آنچه در معاويه بود [، چه بود]؟ فرمود: «آن زرنگى و شيطنت است. آن، شبيه خرد است؛ ولى خرد نيست».

امام على عليه السلام:مردمان، سه گروه اند: خردمند، نادان و بدكار. آيين خردمند، ديندارى، سرشت او بردبارى، و خوى او انديشه كردن است. اگر مورد پرسش واقع شود، پاسخ مى دهد؛ اگر تكلّم كند، به درستى سخن مى گويد؛ اگر گوش كند، ياد مى گيرد؛ اگر سخن بگويد، راست مى گويد؛ و اگر كسى به وى اعتماد كند، خواسته اش را روا مى سازد. نادان، اگر او را از امر نيكويى آگاه كنند، غفلت مى ورزد؛ اگر از جايگاه نيكويى فرو آورده شود، فرود مى آيد؛ اگر او را به كارى جاهلانه وا دارند، انجام مى دهد؛ و اگر سخن بگويد، دروغ مى گويد. وى خود، به دنبال آگاهى نمى رود و اگر او را آگاه سازند، آگاه نمى شود. بدكار را اگر امين بشمرى، خيانت مى ورزد، و اگر او را همراهى كنى، رسوايت مى سازد، و اگر بدو اعتماد ورزى، برايت خيرخواهى نمى كند.

تاريخ دمشقـ به نقل از داوود بن ابى هند و حُمَيد ـ: عيسى عليه السلام نشسته بود و پيرمردى با بيل خود، سرگرم كار بود و زمين را شخم مى زد. عيسى عليه السلام گفت: «خدايا! آرزو را از او برگير». پيرمرد، در دَم، بيل را زمين گذاشت و دراز كشيد. ساعتى گذشت و عيسى عليه السلام گفت: «خدايا! آرزو را به او بازگردان». بى درنگ، آن پير برخاست و به كار كردن پرداخت. عيسى عليه السلام به او فرمود: «چه شد كه كار مى كردى و بيلت را انداختى و ساعتى دراز كشيدى. سپس، دوباره برخاستى و به كار پرداختى؟!» پيرمرد گفت: همان طور كه مشغول كار بودم، نفسم به من گفت: تا كى كار مى كنى؟ ديگر پير و سال خورده گشته اى؟! پس، بيل را انداختم و دراز كشيدم. سپس نفسم به من گفت: به خدا سوگند، تا زنده اى بايد كار كنى. برخاستم و بيلم را برداشتم.

معدن الجواهر:پيامبر خدا، دو عدد سنگ برداشت و يكى را جلوى خود انداخت و فرمود: «اين، آرزوى پسر آدم است». سپس سنگ ديگر را پشت آن انداخت و فرمود: «اين، اَجَل اوست. بنا بر اين، او آرزويش را مى بيند و اجلش را نمى بيند».

امام على عليه السلامـ در بيان وظايفى كه خداى سبحان بر عهده اعضاى انسان نهاده است ـ: آنچه بر دلْ واجب ساخته، ايمان است كه عبارت است از: اقرار، و شناخت، و اعتقاد به او، و خرسندى به آنچه بر آن، واجب ساخته است، و گردن نهادن به فرمان او، و ياد كردن از او، و انديشيدن.

امام زين العابدين عليه السلامـ در «مناجات ذاكران» ـ: معبودا! ياد خودت را در تنهايى و در ميان جمع، و در شب و روز، و در آشكار و نهان، و در آسايش و سختى به ما الهام فرما.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:ياد كننده خدا در جمع غافلان، مانند كسى است كه ديگران مى گريزند و او مى جنگد. ياد كننده خدا در جمع غافلان، مانند چراغ در اتاق تاريك است. ياد كننده خدا در جمع غافلان، مانند درخت سرسبز در ميان درختان [خشكيده] است. آن كه خدا در جمع غافلان ياد مى كند، خداوندْ جايگاه او در بهشت را به وى مى شناساند. آن كه ياد كننده خدا در جمع غافلان ياد مى كند، خداوند به عدد هر گويا و گنگى، گناهانش را مى آمرزد. گويا، آدميان اند و گنگ، جانوران.