محمد بن أبى مسهرـ از پدرش از جدشـ: مفضّل بن عمر جُعفى به جعفر بن محمد صادق عليه السلامنوشت: در بين اين ملّت، كسانى پيدا شده اند كه ربوبيّت خدا را منكر هستند و بر اين عقيده استدلال مى كنند؛ و از وى خواست كه پاسخ آنها را بدهد و طبق آنچه كه بر ديگران استدلال مى كند، درباره ادّعاهايشان بر آنان استدلال كند. امام صادق عليه السلام [در پاسخ] نوشت:. از نعمت هاى بزرگ و لطف هاى ارزشمندى كه خدا داده است، تثبيت دل بندگانش به ربوبيّت اوست و گرفتن پيمان در شناخت او و فرستادن كتابى است كه در آن، داروى همه بيمارى هاى دل و كارهاى مشتبه است و بر آنان و ديگر آفريده هايش نيازى به غير او نگذاشت و خود، از آنان بى نياز است كه خدا بى نياز و ستوده است. به جانم سوگند كه جاهلان، از سوى پروردگارشان چنين نشده اند.

مصباح المتهجّد ـ به نقل از ابو حمزه ثمالى ـ :امام سجّاد عليه السلام در ماه رمضان، همه شب را نماز مى خواند و چون سحر مى شد، اين دعا را مى خواند: «خدايا! مرا با كيفرت ادب نكن و با عقوبت غافلگيركننده ات، به من نيرنگ مزن. پروردگارا! برايم از كجا خير تواند بود، با آن كه جز از پيش تو يافت نمى شود؛ و برايم از كجا رهايى خواهد بود، با آن كه جز به يارى ات، در توان نيست؟ نه آن كه نيكى كند، از يارى و رحمتت بى نياز است و نه آن كه بدى كند و بر تو گستاخ شود و تو را ناخرسند سازد، از قلمرو قدرتت بيرون. اى پروردگار من، اى پروردگار من، اى پروردگار من!.». بگويد تا آن كه نفَس قطع شود. «تو را با تو شناختم و تو خود، مرا بر خودت راهنمايى كردى و به سويت خواندى و اگر تو نبودى، نمى دانستم كه تو چيستى. سپاس،

المصباح كفعمى:دعاى جوشن كبير، از پيامبر صلى الله عليه و آله روايت شده است و صد بخش است و هر بخشى ده نام است و در آخر هر بخش آن، مى گويى: «سبحانك يا لا إله إلاّ أنت! الغَوث، الغَوث، الغَوث، خَلِّصنا مِنَ النّار يا ربّ؛ منزّهى تو، اى آن كه معبودى جز تو نيست! به فرياد رس، به فرياد رس، به فرياد رس. پروردگارا! ما را از آتش، نجات بده». يكم. «خداوندا! تو را به نامت مى خوانم: اى خداوند، اى بخشايشگر، اى مهربان، اى بزرگوار، اى برپادارنده، اى بزرگ، اى ديرين، اى دانا، اى بردبار، اى حكيم!». دوم. «اى سَرور سَروران، اى اجابت كننده دعاها، اى بالابرنده رتبه ها، اى سرپرست نيكى ها، اى آمرزنده خطاها، اى برآورنده خواسته ها، اى پذيرنده توبه ها، اى شنواى صداها، اى داناى نهان ها، اى زداينده بلاها!». سوم. «اى

مصباح المتهجّد ـ به نقل از جندب بن عبد اللّه اَزدى، از پدرش ـ :على عليه السلامروز عيد فطر خطبه مى خواند و مى فرمود: «ستايش، خداوندى را كه آسمان ها و زمين را آفريد و تاريكى ها و روشنايى را پديد آورد. سپس آنان كه به پروردگارشان كفر ورزيدند، از حق روى گردان مى شوند. چيزى را براى خداوند، شريك قرار نمى دهيم و جز او، سرپرستى نمى گيريم. ستايش، خداوندى را كه آنچه در آسمان ها و آنچه در زمين است، براى اوست، و نيز ستايش در آخرت، از آنِ اوست و او حكيم آگاه است و آنچه را در زمين فرو مى رود و آنچه را از آن برمى آيد و آنچه را از آسمان فرود مى آيد و آنچه را در آن بالا مى رود، مى داند و او مهربان آمرزنده است. چنين است پروردگار ما، كه ثناى او شكوهمند است. بى پايان و بى سرانجام و بى نهايت است و معبودى

مصباح المتهجّد ـ به نقل از ابو حمزه ثمالى ـ:امام سجّاد عليه السلام در ماه رمضان، همه شب را نماز مى خواند و چون سحر مى شد، اين دعا را مى خواند: «خدايا! مرا با كيفرت ادب نكن و با عقوبت غافلگيركننده ات، به من نيرنگ مزن. پروردگارا! برايم از كجا خير تواند بود، با آن كه جز از پيش تو يافت نمى شود؛ و برايم از كجا رهايى خواهد بود، با آن كه جز به يارى ات، در توان نيست؟ نه آن كه نيكى كند، از يارى و رحمتت بى نياز است و نه آن كه بدى كند و بر تو گستاخ شود و تو را ناخرسند سازد، از قلمرو قدرتت بيرون. اى پروردگار من، اى پروردگار من، اى پروردگار من!.». بگويد تا آن كه نفَس قطع شود. «تو را با تو شناختم و تو خود، مرا بر خودت راهنمايى كردى و به سويت خواندى و اگر تو نبودى، نمى دانستم كه تو چيستى. سپاس،

المصباح كفعمى ۱۱: دعاى جوشن كبير، از پيامبر صلى الله عليه و آله روايت شده است و صد بخش است و هر بخشى ده نام است و در آخر هر بخش آن، مى گويى: «سبحانك يا لا إله إلاّ أنت! الغَوث، الغَوث، الغَوث، خَلِّصنا مِنَ النّار يا ربّ؛ منزّهى تو، اى آن كه معبودى جز تو نيست! به فرياد رس، به فرياد رس، به فرياد رس. پروردگارا! ما را از آتش، نجات بده». يكم. «خداوندا! تو را به نامت مى خوانم: اى خداوند، اى بخشايشگر، اى مهربان، اى بزرگوار، اى برپادارنده، اى بزرگ، اى ديرين، اى دانا، اى بردبار، اى حكيم!». دوم. «اى سَرور سَروران، اى اجابت كننده دعاها، اى بالابرنده رتبه ها، اى سرپرست نيكى ها، اى آمرزنده خطاها، اى برآورنده خواسته ها، اى پذيرنده توبه ها، اى شنواى صداها، اى داناى نهان ها، اى زداينده بلاها!».

شرح نهج البلاغةـ در بيان نامه امام عليه السلام به معاويه ـ: از بنده خدا، على امير مؤمنان، به معاوية بن ابى سفيان. امّا بعد؛ همانا مرا از تو پندى رسيد پيوند يافته [از سخنان گوناگون] و [در قالب]نوشتارى آراسته [به آرايه هاى نگارش]كه آن را با گم راهىِ خود، ترتيب داده اى و با بَدسِگالى ات امضا كرده اى. اين نامه از آنِ كسى است كه نه بينايى اى دارد تا هدايتش كند و نه راهبرى تا به راهش بَرد؛ خواهشِ نَفْس، او را فرا خوانده و وى نيز اجابتش كرده، و گم راهى پيشوايش گشته و او هم از آن پيروى نموده است. پس با ياوه، صدا به هذيان برآورده و اشتباه كنان به گم راهى درافتاده است. وامّا اين كه مرا به تقوا فرا خوانده اى؛ پس اميدوارم كه اهلِ آن باشم و به خدا پناه مى برم از اين كه در زمره كسانى درآيم كه هر

وقعة صِفّينـ به نقل از صَعصَعه ـ: شب غرّش، اشعث بن قيس كِندْى در ميان يارانِ هم قبيله خويش به پا خاست و گفت: سپاس، خداى راست. او را مى ستايم، از او يارى مى جويم، به او ايمان دارم، بر او توكّل مى كنم، و از او پيروزى و آمرزش و خير و هدايت مى جويم؛. اى انبوهِ مسلمانان! آنچه را در اين روزِ سپرى شده، گذشت و نيز نابودىِ مردم عرب را ديديد. به خدا سوگند، تا اكنون كه به خواست خدا به اين سن رسيده ام، همانندِ اين روز را هرگز نديده بودم. هَلا ـ حاضر به غايب برساند ـ كه اگر فردا ما روياروىِ هم به جنگ بايستيم، عرب نابود خواهد شد و حرمت ها تباه خواهد گشت. بدانيد ـ به خدا سوگند ـ اين سخن را از بيمِ مرگ نمى گويم، كه من عمر خويش را كرده ام؛ بلكه بيمناكِ زنان و كودكانم، [كه]فردا كه ما نابود مى شويم [بر

تاريخ الطبرىـ به نقل از عبد الرّحمان بن جُندَب، از پدرش در بيان مُفاد سند داورى ـ: سند داورى از اين قرار بود: به نام خداوند بخشنده مهربان. اين، توافق نامه اى است ميان على بن ابى طالب و معاوية بن ابى سفيان. على، آن را بر كوفيان و همراهان مؤمن و مسلمانشان نافذ مى داند؛ و معاويه، بر شاميان و همراهان مؤمن و مسلمانشان. [آن توافق اين است:] ما به حكم خداى عز و جل و كتاب او سر فرود مى آوريم و هيچ چيز، جز آن، مايه وحدت ما نيست. كتاب خداى عز و جل از آغاز تا پايان، ميان ما داور است؛ آنچه را زنده داشته، زنده مى داريم؛ و آنچه را ميرانده، مى ميرانيم. [وتوافق كرديم كه] آنچه اين دو داور، ابو موسى اشعرى عبد اللّه بن قيس و عمرو بن عاص قرشى، در كتاب خداى عز و جل بيابند، به آن عمل كنند و آن جا كه در كتاب

امام باقر عليه السلام:آن گاه كـه امير مـؤمنـان عليه السلام از صـفّين باز مى گشت، به فرزندش حسن عليه السلام نوشت: «به نام خداوند بخشنده مهربان. از پدرى كه در آستانه فناست، و چيرگى زمان را پذيراست، زندگى را پشت سر نهاده، به گردش روزگار گردن داده، نكوهنده اين جهان است، جاى گيرنده در سراهاى مردگان و فردا، كوچنده از آن؛ به فرزندى آرزومندِ آنچه به دست نايد، رونده راهِ كسى كه به جهان نيستى درآمده، آماج بيمارى ها، گروگان روزگار، در تيررسِ بلاها و خود، دنيا را گوش به فرمان؛ سوداگر [دنياى پُر] فريب است، وامدارِ مرگ ها، اسيرِ مرگ، هم سوگند اندوه ها، هم نشين غم ها، آماج آفت ها، زمين خورده شهوت ها، و جانشين مردگان! امّا بعد؛ همانا من از پشت كردنِ دنيا به خود و سركشى روزگار بر خويش و روى آوردن آخرت

امام على عليه السلامـ در سخنى كه درباره ياران خويش فرمود ـ: «هلا! سوگند به آن كه جانم در دست اوست، اين گروه بر شما چيره خواهند شد؛ نه بدان جهت كه آنان نسبت به حق، از شما شايسته ترند؛ بلكه به خاطر شتابشان به سوى باطلِ پيشوايشان و كُندى شما از حقّ من. به يقين، همه امّت ها از ستم حاكمانشان مى ترسند، و من از ستم زير دستان خود بيمناكم! شما را به جهاد برانگيختم، نكوچيديد. پيام به گوشتان رساندم، نشنيديد. آشكار و نهانْ شما را فرا خواندم، پاسخ نداديد. نصيحتتان كردم، نپذيرفتيد. آيا شما شاهدانى همچون غايبان و بردگانى همچون خواجگانيد؟ حكمت ها را بر شما بازمى خوانم، از آنها مى گريزيد، با موعظه اى رسا، پندتان مى دهم، از آن مى پراكنيد. به پيكار با تجاوزگران فرا مى خوانمتان، هنوز سخنم به پايان نرسيده،

امام على عليه السلامـ در سخنش با كوفيان ـ: اى مردم! شما را به جهاد با اين گروه (شاميان) فرا خواندم، نكوچيديد، به گوشتان رساندم، پاسخ نداديد، پندتان دادم، نپذيرفتيد. حاضرانى هستيد همچون غايبان! بر شما حكمت مى خوانم، از آن رويگردان مى شويد، با موعظه هاى رسا پندتان مى دهم، پراكنده مى شويد. گويى درازگوشانِ رميده از شير هستيد! شما را به پيكار با ستمگران برمى انگيزم، هنوز سخنم به پايان نرسيده كه مى بينم به هر سو پراكنده و به مجالس خويش بازگشته ايد. حلقه حلقه نشسته ايد، مَثَل مى زنيد و شعر مى خوانيد و در جستجوى اخباريد، و چون پراكنده شويد، از نرخ ها مى پرسيد. جاهلانى هستيد بى دانش و غافلانى بى پارسايى و عيبجويانى بى ترس! جنگ و آمادگى براى رزم را از ياد برده ايد. دل هايتان تهى از ياد جنگ شده است و

امام على عليه السلامـ در نكوهش ياران خود ـ: اى صاحبان دل هاى پراكنده و جان هاى ناهماهنگ كه جسم هايتان حاضر، ولى خِردهايتان غايب است! من شما را به حق باز مى گردانم و شما همچون رميدن بز از آواى شير، از آن مى گريزيد. هيهات كه بتوانم به يارى شما بامداد عدل را آشكار سازم، يا كجى حق را استوار دارم! خدايا! خودت مى دانى آنچه [از جنگ و نبرد] از ما سر زد، نه براى كشمكش قدرت بود، نه براى به چنگ آوردن متاع دنيا، بلكه براى آن بود كه آثار و نشانه هاى دين را به جاى خود برگردانيم و در سرزمين هاى تو اصلاح را آشكار سازيم، تا بندگان مظلوم تو ايمن شوند و حدود تعطيل شده تو برپا و اجرا گردد. خداوندا! من نخستين كسم كه به حق روى آورد، آن را شنيد و پاسخ داد. جز پيامبر خدا هيچ كس در نماز، بر من پيشى نگرفته است.

امام رضا عليه السلام:معناى خداوندگارى، از آنِ اوست، [حتّى] هنگامى كه بنده اى نبود، و حقيقتِ خدايى [از آنِ اوست، حتّى] هنگامى كه پرستنده اى نبود، و معناى دانا از آنِ او بود، هنگامى كه دانسته اى نبود و معناى آفريدگار از آنِ او بود، هنگامى كه آفريده اى نبود و حقيقتِ شنوايى از آنِ او بود، هنگامى كه شنيده اى نبود. نه از آن هنگام كه آفريد، سزاوار معناى آفريدگار شد، و نه با پديد آوردن آفريدگان، معناى آفرينندگى را به دست آورد. چگونه [چنين باشد]، حال آن كه «زمان»، او را غايب نمى كند و [قيد] «يقيناً»، او را نزديك نمى سازد و «شايد»، او را پوشيده نمى دارد و «كِى» براى او وقت گذارى نمى كند و «هنگامِ»، او را در بر نمى گيرد و «با» همراهش نمى گردد؟ جز اين نيست كه ابزارها خود را تعريف مى كنند و هر ابزارى