الغاراتـ به نقل از عبد الرحمان بن مسعده فزارى ـ: معاويه، ضحّاك بن قيس فهرى را خواست و به او گفت: برو تا به ناحيه كوفه بگذرى و تا مى توانى از كوفه دورى كن. از باديه نشينان هر كه را يافتى كه در اطاعت على است، بر او شبيخون بزن و اگر به مرزبانان يا سپاهيان على برخوردى، بر آنان شبيخون بزن. اگر صبح در شهرى بودى، عصر در شهر ديگر باش. مبادا كه براى رويارويى و جنگ با سپاهى كه به سوى تو فرستاده مى شود، بمانى! آن گاه او را با سه يا چهار هزار نفر نيروى ويژه و زبده روانه كرد. ضحّاك پيش آمد، در حالى كه اموال را چپاول مى كرد و باديه نشينانى را كه به آنان برمى خورد، مى كشت، تا آن كه به «ثعلبيه» رسيد. سربازانش بر حاجيان تاختند و كالاهايشان را ربودند. پيش رفت تا به عمرو بن عميس بن مسعود، برادر زاده عبد

تاريخ الطبرىـ به نقل از عوانه ـ: مـعـاويـه، ضحّاك بن قيس را روانه كرد و به او دستور داد كه از پايين واقصه ۲ بگذرد و از باديه نشينان به هر كس كه در اطاعت فرمان على عليه السلام باشد شبيخون بزند. سه هزار نفر نيز همراهش كرد. او حركت كرد. اموال مردم را گرفت و باديه نشينانى را كه به آنها بر خورد كشت. از ثعلبيّه گذر كرد و به مرزبانان على عليه السلام شبيخون زد و كالاهايشان را رُبود و رفت تا به قطقطانه رسيد. به سوى عمرو بن عميس بن مسعود رفت. وى از سپاهيان على عليه السلام بود و خانواده اش پيشاپيش او بود و به حج مى رفت. به همراهان او شبيخون زد و آنان را از رفتن باز داشت. چـون خبر به على عليه السلام رسيد، حجر بن عدى را بـا چهار هزار نفر فرستاد و به آنان پنجاه پنجاه داد. [حُجْر]در تَدمُر به ضحّاك

امام على عليه السلامـ پس از آن كه ضحّاك بن قيس بر قطقطانه شبيخون زد و به على عليه السلام خبر رسيد كه او آمده و ابن عميس را هم كشته است ـ: «اى اهل كوفه! به يارى سپاهيانى از خودتان بيرون شويد كه برخى شان هم كشته شده اند. به يارى مرد شايسته، ابن عميس برويد و از حريم خودتان دفاع كنيد و با دشمنتان بجنگيد». مردمْ پاسخى ضعيف دادند. فرمود: «اى مردم عراق! دوست داشتم كه به جاى هر هشت نفر شما يكى از شاميان را داشتم! واى بر آنان! آنان با پايدارى در ستمكارى شان مى جنگند. واى بر شما! با من بيرون آييد، آن گاه اگر خواستيد از گِرد من فرار كنيد! به خدا سوگند، من اميدوار به شهادتم و [مرغ]شهادت، بالاى سرم مى چرخد. به علاوه، آسودگى عظيم خواهم داشت در ترك مدارا با شما، آن گونه كه باشترانِ آبكشِ تازه كار يا با

الإرشاد:چون به على عليه السلام خبر رسيد كه ضحّاك به قيس شبيخون زده و ابن عميس را كشته است، فرمود: «اى كوفيان! به سوى بنده شايسته و سربازان خودتان كه تعدادى از آنان كشته شده اند، بيرون شويد. بيرون رويد و با دشمنشان بجنگيد و اگر اهل كاريد، از حريم خود دفاع كنيد». پاسخ ضعيفى به او دادند. امام عليه السلام از آنان ناتوانى و سستى ديد. آن گاه فرمود: «به خدا سوگند، دوست داشتم در مقابل هر هشت نفر از شما يكى از آنان را داشتم! واى بر شما! با من بيرون آييد و آن گاه اگر خواستيد، از دور من فرار كنيد! به خدا سوگند، با اين نيّت و بصيرتم، از ديدار پروردگارم ناخرسند نيستم و اگر كشته شوم، برايم آسايشى بزرگ و گشايشى از هم صحبتى و برخورد و مدارا با شماست، آن گونه كه با شتران تازه كار آبكش يا با جامه هاى

امام على عليه السلامـ پس از آن كه ضحّاك بن قيس، رفيق معاويه، پس از ماجراى حكميّت، بر حاجيان شبيخون زد و حضرت على عليه السلام ياران خود را به خاطر آنچه در اطراف پديد آمده بود، به مبارزه تشويق كرد ـ: اى مردمى كه بدن هايتان جمع، ولى خواسته هايتان مختلف است! سخنتان صخره هاى سخت را سست مى سازد؛ ولى كارتان دشمنان را به طمع مى اندازد. در مجالسْ چنين و چنان مى گوييد، ولى جنگ كه پيش مى آيد، مى گوييد: حِيدى حياد! (يعنى: اى جنگ! از من دور شو). كسى كه شما را به يارى خوانْد، عزّت نيافت و هر كه با شما سر و كار داشت، نياسود. عذرها و بهانه هايى با گم راهى ها آورديد! از من خواستيد كه به تأخير اندازم، همچون بدهكارى كه [بازپرداخت]بدهى خود را بى جهت به تأخير مى اندازد. خوار و ذليل نمى تواند جلوى ستم را بگيرد

الغاراتـ به نقل از ضحّاك بن قيس، در خطبه اى بر منبر كوفه، هنگامى كه به او خبر رسيد كه افرادى در كوفه، آشكارا به عثمان، دشنام مى دهند و از وى بيزارى مى جويند ـ: به من خبر رسيده است كه عدّه اى از شما گم راه شده اند و به رهبران هدايت، دشنام مى دهند و از گذشتگان صالح ما بدگويى مى كنند. سوگند به آن كه براى او همتا و شريكى نيست، اگر از امورى كه به من خبر رسيده، دست برنداريد، شمشير زياد [بن ابيه] را در بين شما به كار مى گيرم. آن گاه، مرا ناتوان و كُندْ تيغْ نخواهيد يافت. به خدا سوگند، من همان كسى هستم كه بر سرزمين هاى شما يورش آوردم و نخستين كسى بودم كه در دوره اسلام با مردم اين سرزمين ها جنگيدم. آن گاه، ميان ثَعلبيّه ۴ و كناره هاى فرات راندم؛ كسانى را كه خواستم، مجازات كردم و از كسانى كه

الكامل فى التاريخ:در اين سال (38 هجرى) و پس از كشته شدن محمّد بن ابى بكر و تسلّط عمرو بن عاص بر مصر، معاويه، عبد اللّه بن عمرو حَضرَمى را به بصره روانه كرد. ابن حضرمى رفت تا به بصره رسيد. سپس برايشان سخنرانى كرد و گفت: عثمان، پيشواى هدايت شما بود كه مظلومانه كشته شد و على او را كشت. پس به خونخواهى او برخاستيد. خدايتان پاداش خير دهد! پس ضحّاك بن قيس هلالى ـ كه فرمانده نيروهاى ويژه ابن عبّاس [، فرماندار بصره]بود ـ برخاست و گفت: خدا آنچه را كه براى ما آورده اى و به سوى آن مى خوانى، زشت گردانَد! به خدا سوگند، همان چيزى را آورده اى كه طلحه و زبير آوردند. آن دو آمدند و در حالى كه با على عليه السلام بيعت كرده بوديم و كارهايمان استوار شده بود، ما را به جدايى وا داشتند تا آن كه به روى هم شمشير

الفتوح:معاويه، ضحّاك بن قيس و مسلم بن عَقَبه را فرا خواند و به آن دو گفت: آنچه را در بالش من است، بيرون بياوريد. آن دو، نوشته اى را بيرون آوردند كه معاويه، پيش تر به خطّ خودش در آن نوشته بود: بسم اللّه الرحمن الرحيم. اين، عهدى است كه معاوية بن ابى سفيان، امير مؤمنان، براى پسرش يزيد مى نويسد و با او بيعت مى كند و سفارش كارها را به او كرده و خلافت را پس از خود، براى وى قرار داده است و او را به مراقبت از رعايا و قيام به كارهايشان و نيكى به آنان، فرمان داده و او را «امير مؤمنان» ناميده و به او دستور داده است كه به شيوه دادگران و منصفان رفتار كند. بر جنايت، كيفر كند و بر نيكى، پاداش دهد. اين تيره از قريش را بخصوص حفظ كند و قاتلان دوستان را برانَد و بنى اميّه و خاندان عبد شمس را بر بنى هاشم،

تاريخ الطبرىـ به نقل از عوانه ـ: معاويه، هنگامى كه در سال شصت هجرى مرگش در رسيد و يزيد غايب بود، ضحّاك بن قيس فِهرى ـ كه فرمانده نگهبانانش بود ـ و مسلم بن عُقبه مُرّى را فرا خواند و به آنان، چنين وصيّت كرد: وصيّتم را به يزيد برسانيد [و بگوييد]: مواظب حجازيان باش كه ريشه تو هستند و هر يك از آنان را كه بر تو وارد مى شود، بنواز و از هر كس كه غايب است، سراغ بگير. و مراقب عراقيان باش و اگر هر روز هم از تو بركنارىِ كارگزارى را خواستند، چنين كن، كه از نگاه من، بركنار كردن كارگزارى، بهتر از بيرون آمدن صد هزار شمشير بر ضدّ توست. و محافظ شاميان باش و آنان را خاصّان و رازداران خود قرار ده، كه اگر نيشى از دشمنت رسيد، از آنان يارى مى گيرى و چون كار دشمنان را ساختى، شاميان را به سرزمين هاى خود

الإمامة و السياسةـ به نقل از نافع بن جبير ـ: به هنگام درگذشت معاويه، در شام بودم و يزيد در آن جا حضور نداشت. معاويه، ضحّاك بن قيس را [به طور موقّت]جانشين خود كرد تا يزيد به شام برسد. وقتى يزيد، ده روز بعد از مرگ پدرش وارد دمشق شد، نامه اى به خالد بن حَكَم ۳ ـ كه فرماندار مدينه بود ـ نوشت: «به راستى كه معاوية بن ابى سفيان، بنده اى بود كه خداوند، او را خليفه بر بندگانش قرار داد و او را بر سرزمين ها قدرت و مكانت بخشيد و قضاى خداوند ـ كه نامش گرامى و ثنايش بزرگ باد ـ، همان قضايى كه بر اوّلين و آخِرين جارى است، او را نيز فرا گرفت و هيچ فرشته مقرّب و پيامبرِ مُرسلى نمى تواند آن را بردارد. او به نيكى زندگى كرد و خوش بخت از دنيا رفت و خداوند، آنچه را بر عهده وى بود، بر گردن ما نهاد. چه مصيبت بزرگى