حدیث دربارهغارت ضحّاك بن قيس

الإرشادـ لَمّا بَلَغَ عَلِيّا عليه السلام غارَةُ الضَّحّاكِ بنِ قَيسٍ وقَتلُهُ ابنَ عُمَيسٍ ـ: يا أهلَ الكوفَةِ! اُخرُجوا إلَى العَبدِ الصّالِحِ وإلى جَيشٍ لَكُم قَد اُصيبَ مِنهُ طَرَفٌ، اُخرُجوا فَقاتِلوا عَدُوَّكُم، وَامنَعوا حَريمَكُم إن كُنتُم فاعِلينَ. قالَ: فَرَدّوا عَلَيهِ رَدّا ضَعيفا، ورَأى مِنهُم عَجزا وفَشَلاً. فَقالَ: وَاللّهِ لَوَدِدتُ أنَّ لي بِكُلِّ ثَمانِيَةٍ مِنكُم رَجُلاً مِنهُم، وَيحَكُم! اُخرُجوا مَعي ثُمَّ فِرّوا عَلَيَّ إن بَدا لَكُم، فَوَاللّهِ ما أكرَهُ لِقاءَ رَبّي عَلى نِيَّتي وبَصيرَتي، وفي ذلِكَ رَوحٌ لي عَظيمٌ، وفَرَجٌ مِن مُناجاتِكُم ومُقاساتِكُم ومُداراتِكُم مِثلَ ما تُدارَى البِكارُ العَمِدَةُ أوِ الثِّيابُ المُتَهَتِّرَةُ، كُلَّما خِيطَت مِن جانِبٍ تَهَتَّكَت مِن جانِبٍ عَلى صاحِبِها. ۱
الإرشاد:چون به على عليه السلام خبر رسيد كه ضحّاك به قيس شبيخون زده و ابن عميس را كشته است، فرمود: «اى كوفيان! به سوى بنده شايسته و سربازان خودتان كه تعدادى از آنان كشته شده اند، بيرون شويد. بيرون رويد و با دشمنشان بجنگيد و اگر اهل كاريد، از حريم خود دفاع كنيد». پاسخ ضعيفى به او دادند. امام عليه السلام از آنان ناتوانى و سستى ديد. آن گاه فرمود: «به خدا سوگند، دوست داشتم در مقابل هر هشت نفر از شما يكى از آنان را داشتم! واى بر شما! با من بيرون آييد و آن گاه اگر خواستيد، از دور من فرار كنيد! به خدا سوگند، با اين نيّت و بصيرتم، از ديدار پروردگارم ناخرسند نيستم و اگر كشته شوم، برايم آسايشى بزرگ و گشايشى از هم صحبتى و برخورد و مدارا با شماست، آن گونه كه با شتران تازه كار آبكش يا با جامه هاى پوسيده مدارا مى كنند كه هر طرفش را مى دوزند، طرف ديگرش بر تن صاحب جامه پاره مى شود».
۱.الإرشاد: ج 1 ص 271، الغارات: ج 2 ص 423 عن أبي روق عن أبيه؛ أنساب الأشراف: ج 3 ص 198 كلاهما نحوه وراجع تاريخ اليعقوبي: ج 2 ص 195.

احادیث دیگر این موضوع

۵
الغاراتـ به نقل از عبد الرحمان بن مسعده فزارى ـ: معاويه، ضحّاك بن قيس فهرى را خواست و به او گفت: برو تا به ناحيه كوفه بگذرى و تا مى توانى از كوفه دورى كن. از باديه نشينان هر كه را يافتى كه در اطاعت على است، بر او شبيخون بزن و اگر به مرزبانان يا سپاهيان على برخوردى، بر آنان شبيخون بزن. اگر صبح در شهرى بودى، عصر در شهر ديگر باش. مبادا كه براى رويارويى و جنگ با سپاهى كه به سوى تو فرستاده مى شود، بمانى! آن گاه او را با سه يا چهار هزار نفر نيروى ويژه و زبده روانه كرد. ضحّاك پيش آمد، در حالى كه اموال را چپاول مى كرد و باديه نشينانى را كه به آنان برمى خورد، مى كشت، تا آن كه به «ثعلبيه» رسيد. سربازانش بر حاجيان تاختند و كالاهايشان را ربودند. پيش رفت تا به عمرو بن عميس بن مسعود، برادر زاده عبد اللّه بن مسعود، صحابى پيامبر خدا رسيد و ميان راه حج در قُطقُطانه قُطقُطانه، جايى در نزديكىِ شهر كوفه است كه در جانب راه خشكى كربلا قرار گرفته است (معجم البلدان: ج 4 ص 374).، او و مردمى را كه همراهش بودند، كشت. ابو روق گويد: پدرم به من گفت كه شنيد على عليه السلام نزد مردم آمد و بر منبر چنين فرمود: «اى مردم كوفه! به سوى بنده صالح، عمرو بن عُمَيس و سپاهيانى كه از آنِ شماست و برخى شان كشته شده اند، بيرون شويد. برويد و با دشمنتان بجنگيد و از حريم خود دفاع كنيد، اگر اهل كاريد». پاسخ ضعيفى به او دادند. امام عليه السلام ناتوانى و سستى آنان را ديد و فرمود: «به خدا سوگند، دوست داشتم در عوضِ صد نفر از شما، يكى از آنان را داشتم. واى بر شما! همراه من بيرون آييد، سپس اگر خواستيد، بگريزيد! به خدا سوگند، با نيّت و بصيرتى كه دارم، از ديدار پروردگارم ناخرسند نيستم و در آن، برايم آسايش است و راه نجاتى براى من از هم صحبتى و برخورد و مدارا با شما، آن گونه كه با شتران تازه كار آبكش يا با جامه هاى پوسيده مدارا مى كنند، كه هر طرفش را كه مى دوزند، طرف ديگرش بر تن صاحب جامه پاره مى شود». سپس فرود آمد. خود او پياده راه افتاد تا به غَريَّين تثنيه كلمه «غَرىّ» است؛ يعنى دو ساختمان بسيار بلند كه پشت كوفه به صورت دو صومعه نزديك قبر على بن ابى طالب عليه السلام بوده است (معجم البلدان: ج 4 ص 196). رسيد. آن گاه حُجر بن عَدى را از سپاه خويش فراخواند و پرچمى براى او بست با چهار هزار نفر، و سپس روانه اش ساخت. حُجْر بيرون شد تا به سَماوه نام آبى در دشت. و گمان مى كنم كه دشت «سماوه» را كه ميان كوفه و شام به صورت خشكى است، را به همين آب ناميده اند (معجم البلدان: ج 3 ص 245). امروز يكى از شهرهاى جنوبى عراق در كرانه فرات است، بين دو شهر ناصريّه و ديوانيّه. رسيد كه سرزمينى خشك است. در آن جا با امرء القيس بن عدى و عشيره او برخورد كرد ـ كه از دامادهاى حسين بن على عليه السلام بودند ـ. آنان راهنمايان او به راه ها و آب ها بودند. حجر همچنان پُر شتاب در پى ضحّاك بود تا در ناحيه تَدمُر به او برخورد. در برابر او صف كشيد و مدّتى با هم جنگيدند. نوزده نفر از همراهان ضحاك و دو نفر از ياران حجر به نام هاى عبد الرحمان و عبد اللّه غامدى كشته شدند. تاريكى شب ميان آن دو گروه فاصله انداخت و ضحّاك، شبانه گريخت. صبح كه شد، از او و همراهانش اثرى نيافتند.
تاريخ الطبرىـ به نقل از عوانه ـ: مـعـاويـه، ضحّاك بن قيس را روانه كرد و به او دستور داد كه از پايين واقصه يكى از منزلگاه ها در راه مكّه، بين قرعاء وگردنه شيطان (معجم البلدان: ج 5 ص 354). بگذرد و از باديه نشينان به هر كس كه در اطاعت فرمان على عليه السلام باشد شبيخون بزند. سه هزار نفر نيز همراهش كرد. او حركت كرد. اموال مردم را گرفت و باديه نشينانى را كه به آنها بر خورد كشت. از ثعلبيّه گذر كرد و به مرزبانان على عليه السلام شبيخون زد و كالاهايشان را رُبود و رفت تا به قطقطانه رسيد. به سوى عمرو بن عميس بن مسعود رفت. وى از سپاهيان على عليه السلام بود و خانواده اش پيشاپيش او بود و به حج مى رفت. به همراهان او شبيخون زد و آنان را از رفتن باز داشت. چـون خبر به على عليه السلام رسيد، حجر بن عدى را بـا چهار هزار نفر فرستاد و به آنان پنجاه پنجاه داد. [حُجْر]در تَدمُر به ضحّاك رسيد و نوزده نفر از همراهان او را كشت. از ياران خودش نيز دو نفر كشته شدند. شب ميان آنان فاصله انداخت. ضحّاك و همراهانش شبانه گريختند. حجر و يارانش نيز بازگشتند.
امام على عليه السلامـ پس از آن كه ضحّاك بن قيس، رفيق معاويه، پس از ماجراى حكميّت، بر حاجيان شبيخون زد و حضرت على عليه السلام ياران خود را به خاطر آنچه در اطراف پديد آمده بود، به مبارزه تشويق كرد ـ: اى مردمى كه بدن هايتان جمع، ولى خواسته هايتان مختلف است! سخنتان صخره هاى سخت را سست مى سازد؛ ولى كارتان دشمنان را به طمع مى اندازد. در مجالسْ چنين و چنان مى گوييد، ولى جنگ كه پيش مى آيد، مى گوييد: حِيدى حياد! (يعنى: اى جنگ! از من دور شو). كسى كه شما را به يارى خوانْد، عزّت نيافت و هر كه با شما سر و كار داشت، نياسود. عذرها و بهانه هايى با گم راهى ها آورديد! از من خواستيد كه به تأخير اندازم، همچون بدهكارى كه [بازپرداخت]بدهى خود را بى جهت به تأخير مى اندازد. خوار و ذليل نمى تواند جلوى ستم را بگيرد و حق را هم جز با جدّيت نتوان گرفت. پس از خانه هاى خود، مى خواهيد از كدام خانه دفاع كنيد؟ و پس از من با كدام پيشوا به جهاد مى رويد؟ به خدا سوگند، فريب خورده كسى است كه شما فريبش داده ايد. كسى كه با شما بخواهد برنده شود، به خدا سوگند، با ناكام ترين تير، كامياب شده است و هركس با شما بخواهد به دشمن تيراندازد، با تير شكسته تير انداخته است. به خدا سوگند، چنان شده ام كه نه سخنتان را باور مى كنم و نه اميد به يارى شما دارم و نه مى توانم با شما دشمن را تهديد كنم. شما را چه مى شود؟ داروى دردتان چيست؟ درمان شما چگونه است؟ دشمنان نيز مردانى مثل شمايند. آيا سخنى مى گوييد بدون آگاهى، و غفلتى داريد بدون پارسايى، و طمعى به غير حق؟!».