امام سجّاد عليه السلام ـ در دعاى خويش، آن گاه كه ماه رمضان وارد مى شد ـ :سپاس، خدايى را كه ما را به حمد خويش راه نمود و ما را از ستايشگران خود قرار داد تا از سپاس گزاران نعمتش باشيم و براى آن، به ما پاداش نيكوكاران را بدهد. ستايش، خدايى را كه دينش را به ما ارزانى داشت و ما را ويژه آيين خود ساخت و ما را در راه هاى احسان خويش راهى ساخت تا با منّت او آن را به سوى رضايتش بپوييم؛ ستايشى كه از ما بپذيرد و آن را از ما بپسندد. و ستايش، براى خدايى است كه يكى از آن راه ها را، ماه خودش رمضان قرار داد، ماه روزه دارى، ماه اسلام، ماه پاك كننده، ماه آزمون و پاكى، و ماه عبادت «كه در آن قرآن نازل شده است، براى هدايت مردم و نشانه هايى روشن از هدايت و فرقان». پس، برترى آن را بر ماه هاى ديگر، با احترام هاى

امام سجّاد عليه السلام ـ در دعاى خويش، آن گاه كه ماه رمضان وارد مى شد ـ:سپاس، خدايى را كه ما را به حمد خويش راه نمود و ما را از ستايشگران خود قرار داد تا از سپاس گزاران نعمتش باشيم و براى آن، به ما پاداش نيكوكاران را بدهد. ستايش، خدايى را كه دينش را به ما ارزانى داشت و ما را ويژه آيين خود ساخت و ما را در راه هاى احسان خويش راهى ساخت تا با منّت او آن را به سوى رضايتش بپوييم؛ ستايشى كه از ما بپذيرد و آن را از ما بپسندد. و ستايش، براى خدايى است كه يكى از آن راه ها را، ماه خودش رمضان قرار داد، ماه روزه دارى، ماه اسلام، ماه پاك كننده، ماه آزمون و پاكى، و ماه عبادت «كه در آن قرآن نازل شده است، براى هدايت مردم و نشانه هايى روشن از هدايت و فرقان» . پس، برترى آن را بر ماه هاى ديگر، با احترام

تاريخ الطبرىـ به نقل از ابوعبد الرحمان سُلَمى ـ: عمّار را در صِفّين ديدم كه هر جا سير مى كرد، اصحاب محمّد صلى الله عليه و آله نيز با او سير مى كردند. و ديدمش كه نزد هاشم بن عُتبه مِرقال، پرچمدار على عليه السلام آمد و گفت: اى هاشم؛ آيا اين كه يك چشمى [و سابقه درخشانت در غزوات كه يك چشم در راه خدا دادى]، مى ترسى؟! خيرى مباد در يكْ چشمى كه دل به درياى جنگ نزند! آن گاه، مردى در ميان دو صف، پديدار شد و گفت: به خدا سوگند، اين مرد (هاشم) پا جاىِ پاىِ امامش خواهد نهاد، سپاهِ [رو به روى]خود را خوار خواهد كرد و با همه توان، مقاومت خواهد ورزيد. سوار شو، اى هاشم! آن گاه، هاشم سوار شد و رهسپار گشت، در حالى كه مى گفت: [منم آن] يك چشمى كه مى خواهد براى كَسانش افتخار بيافريند و آن قدر زنده

تاريخ الطبرىـ به نقل از حبّة بن جوين عرنى ـ: من و ابو مسعود، در مدائن ۲، نزد حُذَيفه رفتيم و بر او داخل شديم. گفت: خوش آمديد! از ميان قبايل عرب، هيچ كس نيست كه بيش از شما دو تن، دوستش بدارم. من [به تواضع]اين سخن را به ابو مسعود نسبت دادم. آن گاه گفتيم: اى ابو عبد اللّه! با ما سخن بگو كه از فتنه ها بيم داريم. حُذيفه گفت: بر شما باد همراهى با گروهى كه [عمّار]فرزند سميّه در آن است. همانا خود از پيامبر خدا شنيدم كه فرمود: «گروهك متجاوز گم راه، او را خواهند كشت و واپسين خوراكش قدرى شير آميخته به آب خواهد بود». حبّه گفت: پس در صِفّين، عمّار را ديدم كه مى گفت: «واپسين خوراك من از دنيا را برايم بياوريد» و برايش قدرى شير آميخته به آب، در پياله اى تَهْ فراخ با حلقه اى سرخ آورده شد. پس حذيفه،

الفتوحـ در بيان ماجراى شاريان ۵ خوارج، و شورش ايشان بر على عليه السلام ـ: على عليه السلام در كوفه به انتظار پايان مهلت مقرّر ميان خود و معاويه بود تا ديگر بار با شاميان به جنگ پردازد. در اين حال، گروهى از اصحاب خاصّ او از زهْدپيشگان عابد و پوشندگان كلاهِ عبادتگران، با چهار هزار سوار از كوفه بيرون شدند و انسجام يافتند و به ستيز با على عليه السلام پرداختند و گفتند: داورى تنها از آنِ خداست؛ و آن كس را كه از خداى سرپيچد، اطاعت نتوان كرد. بيش از هشت هزار مرد [جنگى] كه با آنان هم انديشه بودند، به ايشان گرويدند؛ و آن گروه، سپاهى با دوازده هزار نيرو فراهم آوردند و روان گشتند تا به حروراء درآمدند، حال آن كه عبد اللّه بن كوّاء را به فرماندهى برگزيده بودند. على عليه السلام، عبد اللّه بن عبّاس را

تاريخ الطبرىـ به نقل از عمارة بن ربيعه، در بيان جريان خوارج ـ: على عليه السلام، ابن عبّاس را به سوى آنان روان كرد و گفت: «در پاسخگويى و جدال با ايشان، شتاب نكن تا من فرا رسم». ابن عبّاس به سوى آنان حركت كرد تا به ايشان رسيد. آنان به جانبش روى آورده، گفتار آغاز كردند. وى درنگ نورزيد و با آنان به استدلال پرداخت و گفت: از [تعيينِ]داوران چه عيبى جستيد، حال آن كه خداوند عز و جل فرموده است: «اگر آن دو داور خواهان اصلاح باشند، خدا ميانشان سازگارى پديد مى آوَرد» . پس چرا درباره امّت محمّد صلى الله عليه و آله چنين نباشد؟ خوارج گفتند: ما گفتيم كه آنچه خداوند، داورى درباره آن را به مردم وا نهاده و دستور فرموده كه در آن به انديشه و اصلاح پردازند، همان گونه كه او امر فرموده، بر عهده مردم است. امّا

الإمامة و السياسة:عـلى عليه السلام در مـيان كـوفيان بـه خطابه برخاست و گفت: «امّا بعد؛ مرا خبر رسيده كه گفته ايد: اى كاش امير مؤمنان ما را به سوى اين خوارج مى بُرد كه بر ما شوريده اند تا نخست با آنان بجنگيم. امّا آن گروهِ غير از اين خوارج، براى امير مؤمنان خطرناك ترند. روان شويد به سوى گروهى كه با شما مى جنگند تا در زمين، سر كشانه حكمرانى كنند و مؤمنان آنان را صاحب اختيار خويش سازند و ايشان، بندگان خدا را به بندگى گيرند. و از ياد خوارج درگذريد». پس جماعت از هر سو ندا دادند: اى امير مؤمنان! ما را به هر سوى كه خواهى، روان كن، كه ما حزب و ياوران توايم؛ با هر كه دشمن تو باشد، دشمنى مى ورزيم؛ و هر كه را به تو و فرمانبردارى ات روى كند، همراهى مى كنيم. پس ما را به سوى دشمن خود، هر جاى كه باشد،

امام صادق عليه السلامـ به مفضّل بن عمر ـ: اى مفضّل! در خلقت خداى عز و جل بينديش كه چگونه اين چهار عنصر را بزرگ و پُرارزش آفريد تا نيازهاى بيشترى را برآورند و از جمله، وسعت اين زمين و گستره آن است كه اگر نبود، چگونه خانه هاى مردم و مزرعه و مرتع ها و بيشه و جنگل را در خود جاى مى داد و نيز گياهان دارويى بزرگ و معدن هاى غنى و سرشار را؟! شايد كسى كه اين صحراهاى ويرانه و دشت هاى دهشتناك را نشناسد، بگويد: اينها چه سودى دارند؟ اينها جايگاه حيوانات وحشى و پناهگاه و چراگاه آنان است، و نيز جايگاهى براى هواخورى و گردش مردم، چون نيازمند هوا به هوا شدن و در آمدن از خانه و كاشانه شوند. پس، بسى صحرا و دشتِ تهى كه با نقل و انتقال مردم و سكونت در آن جا، بوستان و كاخ شوند و اگر اين گستردگى و وسعت زمين نبود،

الكافىـ به نقل از سهل بن زياد و اسحاق بن محمّد و ديگران، در حديثى كه سندش را به امام عليه السلام رسانده اند ـ: امير مؤمنان، پس از بازگشت از صِفّين، در كوفه نشسته بود. در اين هنگام، پيرمردى آمد و نزد ايشان، زانو زد. سپس به امام عليه السلام گفت: اى امير مؤمنان! ما را از حركتمان به سوى اهل شام، آگاه ساز كه: آيا به قضا و قدر خدا بوده است؟ امير مؤمنان فرمود: «آرى، اى پير! از تپّه اى بالا نرفتيد و به درّه اى فرود نيامديد، جز با قضا و قَدَر خدا». پيرمرد به ايشان گفت: اى امير مؤمنان! پس، سختى هايم را به حساب خدا مى گذارم [، كه اختيارى در آنها نداشته ام]. [امام عليه السلام] به وى فرمود: «اى پير! درنگ كن. به خدا سوگند كه خداوند براى شما را در راهى كه پيموديد و در جايگاهتان كه ايستاديد و در

الغاراتـ به نقل از عبد الرحمان بن جندب، و او از پدرش ـ: عمرو بن حَمِق، حُجر بن عَدى، حبّه عَرنى، حارث اَعور و عبد اللّه بن سبا، پس از گشوده شدن مصر، خدمت امير مؤمنان رسيدند، در حالى كه آن حضرت، گرفته و غمگين بود و گفتند: به ما بگو كه نظرت درباره ابوبكر و عمر چيست؟ على عليه السلام به آنان گفت: «آيا [مشكلاتتان حل شده و]براى اين مسئله فراغت يافته ايد؟ اين مصر است كه گشوده شده و پيروانم آن جا كشته شده اند. نامه اى بيرون مى دهم كه در آن جواب سؤالتان هست و از شما مى خواهم حقّى را كه از من تباه ساختيد، رعايت كنيد. نامه را بر پيروان من بخوانيد و ياورانِ حق باشيد». و اين نسخه آن نامه است: «از بنده خدا، على امير مؤمنان به هر مؤمن و مسلمانى كه اين نامه ام را بخواند. سلام بر شما! من خدا را نزد شما

المزار، شهيد اولـ در اعمال روز هفدهم ماه ربيع الأوّل ـ: روايت شده است كه امام صادق عليه السلام در اين روز، با اين زيارت، امير مؤمنان را زيارت كرد و آن را به محمّد بن مسلم ثقفى آموخت و فرمود: «هرگاه به بارگاه امير مؤمنانْ مشرّف شدى، براى زيارت غسل كن، تميزترين جامه هايت را بپوش و خود را خوش بو كن، آرامش و وقار داشته باش، و چون به باب السلام و درگاه حضرت رسيدى، رو به قبله بِايست و سى بار اللّه اكبر بگو و چنين بگو: سلام بر پيامبر خدا! سلام بر بهترين خلق خدا! سلام بر بشارت دهنده و بيم دهنده، چراغ روشنى بخش و رحمت و بركات خدا! سلام بر پاكيزه پاك! سلام بر نشانه درخشان! سلام بر يارى شده تأييد گشته! سلام بر ابو القاسم محمّد، و رحمت و بركات خدا بر او! سلام بر پيامبران فرستاده الهى و بندگان شايسته