آفرينش زمين
16 حدیث
تفسير القمّي:نَظَرَ أَميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام في رُجوعِهِ مِن صِفّينَ إِلَى المَقابِرِ فَقالَ: هذِهِ كِفاتُ الأَمواتِ، أي مَساكِنُهُم، ثُمَّ نَظَرَ إِلى بُيوتِ الكوفَةِ فَقالَ: هذِهِ كِفاتُ الأَحياءِ، ثُمَّ تَلا قَولَهُ: «أَلَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ كِفَاتًا * أَحْيَاءً وَ أَمْوَ تًا» . ۱
تفسير القمى:امير مؤمنان در بازگشت از صفّين به قبرها نگريست و فرمود: «اين جا، محلّ اجتماع مردگان، يعنى قرارگاه آنان است».
سپس به خانه هاى كوفه نگريست وفرمود: «اين، محلّ اجتماع زندگان است».
سپس اين گفته خدا را تلاوت كرد: « «آيا زمين را براى زندگان و مردگان محلّ تجمّع قرار نداديم؟» .
۱.تفسير القمّي: ج 2 ص 400، معاني الأخبار: ص 342 ح 1 عن حمّاد بن عيسى عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج 82 ص 34 ح 22.
الإمام زين العابدين عليه السلامـ في قَولِ اللّهِ عز و جل: «الَّذِى جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِرَ شًا» ۱ ـ: جَعَلَها مُلائِمَةً لِطَبائِعِكُم، مُوافِقَةً لِأَجسادِكُم، لَم يَجعَلها شَديدَةَ الحَميِ وَالحَرارَةِ فَتُحرِقَكُم، ولا شَديدَةَ البَردِ فَتُجمِدَكُم، ولا شَديدَةَ طِيبِ الرّيحِ فَتَصدَعَ هاماتِكُم، ولا شدَيدَةَ النَّتنَ فَتُعطِبَكُم، ولا شَديدَةَ اللّينِ كَالماءِ فَتُغرِقَكُم، ولا شَديدَةَ الصَّلابَةِ فَتَمتَنِعَ عَلَيكُم في دورِكم وأَبنِيَتِكُم وقُبورِ مَوتاكُم، ولكِنَّهُ عز و جل جَعَلَ فيها مِنَ المَتانَةِ ما تَنتَفِعونَ بِهِ، وتَتَماسَكونَ وتَتَماسَكُ عَلَيها أَبدانُكُم وبُنيانُكُم، وجعَلَ فيها ما تَنقادُ بِهِ لِدورِكُم وقُبورِكُم وكَثيرٍ مِن مَنافِعِكُم، فَلِذلِكَ جَعَلَ الأَرضَ
امام زين العابدين عليه السلامـ درباره گفته خداى عز و جل «آن كه زمين را براى شما چون بسترى بگسترد» ـ: آن را ملايم با طبع شما قرار داد و همراه با بدن هايتان؛ نه چندان گرم و داغ كه شما را بسوزانَد، نه چندان سرد كه يخ بزنيد، نه چندان خوش بو كه سردرد بگيريد، نه چنان بدبو كه به رنجتان اندازد، نه آن قدر ملايم چون آب كه غرقتان سازد، و نه آن قدر سخت كه خانه و كاشانه و قبر براى مردگانتان نتوانيد بسازيد؛ بلكه آن را آن اندازه سخت قرار داد كه از آن سود ببريد و شما را نگاه دارد و بدن ها و بناهاى شما را بر آن نگه دارد و در آن، چيزهايى قرار داد كه به كار ساختمان و قبرها و بسيارى از ديگر بهره هايتان بيايد. براى اين است كه زمين را برايتان چون بسترى بگسترد.
تفسير القمّي: «أَئنَّكُمْ لَتَكْفُرُونَ بِالَّذِى خَلَقَ الْأَرْضَ فِى يَوْمَيْنِ» ومَعنى يَومَينِ، أي وَقتَينِ، اِبتِداءُ الخَلقِ وَانقِضاؤهُ «وَ جَعَلَ فِيهَا رَوَ سِىَ مِن فَوْقِهَا وَ بَـرَكَ فِيهَا وَ قَدَّرَ فِيهَا أَقْوَ تَهَا» أي لا يَزولُ ويَبقى «فِى أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ سَوَاءً لِّلسَّائلِينَ» يَعني في أَربَعَةِ أوقاتٍ. ۱
تفسير القمى: «آيا به خدايى كه زمين را در دو روز آفريد، كفر مى ورزيد؟» ؛ معناى دو روز، يعنى دو دوره، آغاز آفرينش و پايان آن. «و از بالاى آن، كوه هايى لنگرآسا قرار داد و آن را بابركت ساخت و روزى ها را اندازه كرد» ؛ يعنى زوال نمى يابد و مى پايد. «در چهار روز، يكسان براى خواهندگان» ؛ يعنى در چهار دوران.
۱.تفسير القمّي: ج 2 ص 262، بحار الأنوار: ج 57 ص 60 ح 31.
رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبيرِ ـ: يا مَن فِي السَّماءِ عَظَمَتُهُ، يا مَن فِي الأَرضِ آياتُهُ، يا مَن في كُلِّ شَيءٍ دَلائِلُهُ. يا مَن جَعَلَ الأَرضَ مِهادا. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در دعاى جوشن كبير ـ: اى آن كه بزرگى اش در آسمان است! اى آن كه نشانه هايش در زمين است! اى آن كه در هر چيز دليل هاى اوست!. اى آن كه زمين را گاهواره كرد!
۱.البلد الأمين: ص 407، المصباح للكفعمي: ص 342، بحار الأنوار: ج 94 ص 391.
عنه صلى الله عليه و آله:إِنَّ اللّهَ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ فَرَغَ مِن خَلقِهِ فِي سِتَّةِ أَيّامٍ: أَوَّلُهُنَّ يَومُ الأَحَدِ، وَالإِثنَينِ، وَالثُّلاثاءِ، وَالأَربِعاءِ، وَالخَميسِ، وَالجُمُعَةِ؛ خَلَقَ يَومَ الأَحَدِ السَّماواتِ، وخَلَقَ يَومَ الإِثنَينِ الشَّمسَ وَالقَمَرَ، وخَلَقَ يَومَ الثُّلاثاءِ دَوابَّ البَحرِ ودَوابَّ البَرِّ، وفَجَّرَ الأَنهارَ وقَوَّتَ الأَقواتَ وخَلَقَ الأَشجارَ يَومَ الأَربَعاءِ، وخَلَقَ يَومَ الخَميسِ الجَنَّةَ وَالنّارَ، وخَلَقَ آدَمَ عليه السلام يَومَ الجُمُعَةِ، ثُمَّ أَقبَلَ عَلَى الأَمرِ يَومَ السَّبتِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خداوند متعال، در شش روز، از آفرينش خود فارغ شد: از روز يكشنبه تا جمعه. روز يكشنبه، آسمان ها را آفريد و روز دوشنبه، خورشيد و ماه را و روز سه شنبه، جنبندگان دريا و خشكى را و روز چهارشنبه، رودها را شكافت و خوراك ها را فراهم آورد و درختان را آفريد و روز پنجشنبه، بهشت و جهنّم را آفريد و آدم را روز جمعه آفريد. سپس، روز شنبه به كار خود روى آورد. ۲
عنه صلى الله عليه و آله:إِنَّ الأَرضَ بِكُم بَرَّةٌ؛ تَتَيَمَّمونَ مِنها، وتُصَلّونَ عَلَيها فِي الحَياةِ الدُّنيا، وهِيَ لَكُم كِفاتٌ فِي المَماتِ، وذلِكَ مِن نِعمَةِ اللّهِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:زمين به شما خيررسان است. در حيات دنيوى با آن تيمّم مى كنيد و بر آن نماز مى گزاريد و پس از مرگ، جايگاه گِرد آمدن شماست و اين، از نعمت هاى خداوند است.
۱.دعائم الإسلام: ج 1 ص 178 عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج 85 ص 156 ح 20.
الإمام عليّ عليه السلام:اللّهُمَّ رَبَّ السَّقفِ المَرفوعِ. ورَبَّ هذِهِ الأَرضِ الَّتي جَعَلتَها قَرارا لِلأَنامِ، ومَدرَجا لِلهَوامِّ وَالأَنعامِ، وما لا يُحصى مِمّا يُرى وما لا يُرى. ۱
امام على عليه السلام:خدايا! پروردگار آسمان برافراشته. و پروردگار اين زمينى كه آن را براى مردم، آرام كردى و براى خزندگان و چارپايان، جايگاه رفت و آمد؛ و [پروردگار]چيزهاى بى شمار از ديده و ناديده.
۱.نهج البلاغة: الخطبة 171، وقعة صفّين: ص 232 عن زيد بن وهب وفيه «المحفوظ» بدل «المرفوع»، بحار الأنوار: ج 32 ص 462 ح 402.
عنه عليه السلامـ فِي الدُّعاءِ ـ: سُبحانَكَ ما أَعظَمَ شَأنَكَ، وأَعلى مَكانَكَ، وأَنطَقَ بِالصِّدقِ بُرهانَكَ، وأَنفَذَ أَمرَكَ، وأَحسَنَ تَقديرَكَ، سَمَكتَ السَّماءَ فَرَفَعتَها، ومَهَّدتَ الأَرضَ فَفَرَشتَها، وأَخرَجتَ مِنها ماءً ثَجّاجا ۱، ونَباتا رَجراجا، فَسَبَّحَكَ نَباتُها، وجَرَت بِأَمرِكَ مِياهُها، وقاما عَلى مُستَقَرِّ المَشيئَةِ كَما أَمَرتَهُما. ۲
امام على عليه السلامـ در دعا ـ: اى خداى سبحان، شأنت بس بزرگ و جايگاهت والا، برهانت به زبان صدق و امرت نافذ و تقديرت نيكوست. آسمان را بالا بردى و برافراشتى و زمين را گستردى و گاهواره اش نمودى و از آن، آبى جوشان بيرون كشيدى و گياهى لرزان. پس گياه آن به تسبيح تو پرداخت و آب هايش به فرمان تو روان شد و آن گونه كه تو فرمان داده بودى، بر خواسته تو ايستادند.
عنه عليه السلامـ أَيضا ـ: أنتَ الَّذي فِي السَّماءِ عَظَمَتُكَ، وفِي الأَرضِ قُدرَتُكَ وعَجائِبُكَ. ۱
امام على عليه السلامـ در دعا ـ: تو كسى هستى كه عظمتت در آسمان است و قدرت و شگفتى هايت درزمين.
۱.الدروع الواقية: ص 202، بحار الأنوار: ج 97 ص 202.
عنه عليه السلامـ في تَعظيمِ اللّهِ جَلَّ و عَلا ـ: فَمَن فَرَّغَ قَلبَهُ وأَعمَلَ فِكرَهُ لِيَعلَمَ كَيفَ أَقَمتَ عَرشَكَ، وكَيفَ ذَرَأتَ خَلقَكَ، وكَيفَ عَلَّقتَ فِي الهَواءِ سَماواتِكَ، وكَيفَ مَدَدتَ عَلى مَورِ الماءِ أَرضَكَ، رَجَعَ طَرفُهُ حَسيرا، وعَقلُهُ مَبهورا، وسَمعُهُ والِها، وفِكرُهُ حائِرا. ۱
امام على عليه السلامـ در بزرگداشت خداوند بزرگ والا ـ: پس هر كه دل خود را فارغ سازد و انديشه اش را به كاراندازد تا بداند چگونه عرشت را برپا داشته اى و چه سان تخم خلقت را كاشته اى و چگونه آسمان هايت را در هوا آويخته اى و زمينت را بر موج آب گسترده اى، نگاهش درمانده و خِردش سرگردان و گوشش حيران و انديشه اش به هر جا روان باز مى گردد.
۱.نهج البلاغة: الخطبة 160.
عنه عليه السلامـ في عَجيبِ صَنعَةِ الكَونِ ـ: وأَرسى أَرضا يَحمِلُهَا الأَخضَرُ المُثعَنجِرُ ۱ وَالقَمقامُ ۲ المُسَخَّرُ (المُسَجَّرُ)، قَد ذَلَّ لِأَمرِهِ، وأَذعَنَ لِهَيبَتِهِ، ووَقَفَ الجارِي مِنهُ لِخَشيَتِهِ، وجَبَلَ جَلاميدَها ونُشوزَ مُتونِها وأطوادِها، فَأَرساها في مَراسيها، وأَلزَمَها قَراراتِها، فَمَضَت رُؤوسُها فِي الهَواءِ، ورَسَت أُصولُها فِي الماءِ، فَأَنهَدَ جِبالَها عَن سُهولِها، وأَساخَ قواعِدَها في مُتونِ أَقطارِها ومَواضِعِ أَنصابِها، فَأَشهَقَ قِلالَها، وأَطالَ أَنشازَها، وجَعَلَها لِلأَرضِ عِمادا، وأَرَّزَها فيها أَوتادا، فَسَكَنتَ عَلى حَرَكَتِها مِن أن تَميدَ بِأَهلِها، أو تَسيخَ بِحَملِها، أو تَزولَ عَن مَواضِعِها.
فَسُبحانَ مَن أَمسَكَها بَعدَ مَوَجانِ مِياهِها،
امام على عليه السلامـ در شگفتى هاى خلقت ـ: و زمين را استوار ساخت، در حالى كه آب كبود رنگ بى حدّ و اندازه و درياى تسخير شده (سرزير) آن را بر پشت دارد؛ و آن دريا در برابر فرمان خدا، رام و در مقابل عظمت او، فروتن و از ترس او جريانش متوقّف است. تخته سنگ هاى سخت بزرگ و تپّه هاى بلند و كوه هاى آن را آفريد و آنها را در جاى خود، استوار و در مقرّشان نگاه داشت. پس سرِ آنها در فضا بالا و ريشه آنها در آب فرو رفت و كوه ها را از زمين هاى هموار و پست، بلندتر گردانيد؛ و ريشه آنها را در زمين اطرافشان و جاهايى كه برقرار هستند فرو بُرد. بنا بر اين، سرِ آن كوه ها را بسيار بلند كرد و بلندىِ آنها را به اطراف كشانيد؛ و آنها را تكيه گاهى براى زمين و همچون ميخ هايى نگه دارنده قرار داد.
آن گاه، زمين در عين جنبش،
۱.. المُثعَنجِر: السَّيل الكثير. والمُثْعَنجَر ـ بفتح الجيم ـ: وسط البحر، وليس في البحر ما يشبهه كثرةً (تاج العروس: ج 6 ص 145).
۲.القمقام: البحر كلّه (تاج العروس: ج 17 ص 588).
۳.كَرْكَرَ الشيء: جمعهُ وردّه وحبسه (تاج العروس: ج 7 ص 442).
۴.النازعات: 26.
۵.نهج البلاغة: الخطبة 211، بحار الأنوار: ج 57 ص 38 ح 15.
عنه عليه السلامـ في صِفَةِ الأَرضِ ودَحوِها عَلَى الماءِ ـ: كَبَسَ الأَرضَ عَلى مَورِ أَمواجٍ مُستَفحِلَةٍ، ولُجَجِ بِحارٍ زاخِرَةٍ، تَلتَطِمُ أواذِيُّ أَمواجِها، وتَصطَفِقُ مُتَقاذِفاتُ أَثباجِها، وتَرغو زَبَدا كَالفُحولِ عِندَ هِياجِها، فَخَضَعَ جِماحُ الماءِ المُتَلاطِمِ لِثِقَلِ حَملِها، وسَكَنَ هَيجُ ارتِمائِهِ إِذ وَطِئَتهُ بِكَلكَلِها وذَلَّ (ظَلَّ) مُستَخذِيا إِذ تَمَعَّكَت عَلَيهِ بِكَواهِلِها، فَأَصبَحَ بَعدَ اصطِخابِ أَمواجِهِ ساجِيا مَقهورا، وفي حِكمَةِ الذُّلِّ مُنقادا أَسيرا. وسَكَنَتِ الأَرضُ مَدحُوَّةً في لُجَّةِ تَيّارِهِ، ورَدَّت مِن نَخوةِ بَأوِهِ وَاعتِلائِهِ، وشُموخِ أَنفِهِ وسُمُوِّ غُلوائِهِ، وكَعَمَتهُ عَلى كِظَّةِ جَريَتِهِ، فَهَمَدَ بَعدَ نَزَقاتِهِ، ولَبَدَ بَعدَ
امام على عليه السلامـ در توصيف زمين و گستردن آن بر آب ـ: پروردگار بزرگ، زمين را در زير و بالاى امواجى كه همچون حيوان نر كه بر ماده خويش ناآرام است، و در درياهايى كه لبالب و متلاطم و پُر از امواج بر هم خورنده اند، و چون حيوان هاى نر به هنگام شهوت و مستى و هيجان كَف بر مى آورند، فرو مى بَرَد. پس به خاطر سنگينى زمين، خروش و سركشى درياى متلاطم از ميان رفت و آرامش و فروتنى نصيبش شد و در آن هنگام كه زمينى كه در آن فرو رفته بود، گسترده شد و زير و بالا شدنِ امواجش متوقّف شد و آرامش يافت.
و چون زمين با اطراف و جوانبش بر روى آب در غلتيد، آب در هم شكسته و خوار گرديد و پس از سر و صدا و هياهو، امواجش آرام گرفت و گردنش در حلقه آهنين، اسير و گرفتار شد و زمين، در ميان امواج آب قرار گرفت و آن را از نَخوَت
الإمام زين العابدين عليه السلامـ فِي الدُّعاءِ ـ: خَلَقتَنا بِقُدرَتِكَ ولَم نَكُ شَيئا، وصَوَّرتَنا فِي الظَّلماءِ بِكُنهِ لُطفِكَ، وأَنهَضتَنا إِلى نَسيمِ رَوحِكَ، وغَذَوتَنا بِطيبِ رِزقِكَ، ومَكَّنتَ لَنا في مِهادِ أَرضِكَ، ودَعَوتَنا إِلى طاعَتِكَ. ۱
امام زين العابدين عليه السلام ـ در دعا ـ:[خدايا!] ما هيچ بوديم و تو ما را آفريدى و با لطف مكنونت، ما را در تاريكى، صورت بخشيدى و به نسيم روح بخش خود، برانگيختى و با روزىِ پاكيزه، تغذيه مان كردى و در گاهواره زمين، جايمان دادى و به سوى طاعتت فرا خواندى.
۱.بحار الأنوار: ج 94 ص 124 ح 19 نقلاً عن الكتاب العتيق الغروي وراجع بحار الأنوار: ج 60 ص 51 و كنز العمّال: ج 6 ص 157 ـ 175.
الإمام الصادق عليه السلامـ لِلمُفَضَّلِ بنِ عُمَرَ ـ: فَكِّر ـ يا مُفَضَّلُ ـ فيما خَلَقَ اللّهُ عز و جلعِليةَ هذِهِ الجَواهِرِ الأَربَعَةِ لِيَتَّسِعَ ما يُحتاجُ إِلَيهِ مِنها، فَمِن ذلِكَ سَعَةُ هذِهِ الأَرضِ وَامتِدادُها، فَلَولا ذلِكَ كَيفَ كانَت تَتَّسِعُ لِمَساكِنِ النّاسِ ومَزارِعِهِم ومَراعيهِم ومَنابِتِ أخشابِهِم وأَحطابِهِم، وَالعَقاقيرِ العَظيمَةِ، وَالمَعادِنِ الجَسيمَةِ غِناؤُها؟
ولَعَلَّ مَن يُنكِرُ هذِهِ الفَلَواتِ الخاوِيَةَ وَالقِفارَ الموحِشَةَ فَيَقولُ: ما المَنفَعَةُ فِيها؟ فَهِيَ مَأوى هذِهِ الوُحوشِ ومَحالُّها ومَرعاها، ثُمَّ فيها بَعدُ مُتَنَفَّسٌ ومُضطَرَبٌ لِلنّاسِ إِذَا احتاجوا إِلَى الاِستِبدالِ بِأَوطانِهِم؛ فَكَم بَيداءَ وكَم فَدفَدٍ ۱ حالَت قُصورا وجِنانا
امام صادق عليه السلامـ به مفضّل بن عمر ـ: اى مفضّل! در خلقت خداى عز و جل بينديش كه چگونه اين چهار عنصر را بزرگ و پُرارزش آفريد تا نيازهاى بيشترى را برآورند و از جمله، وسعت اين زمين و گستره آن است كه اگر نبود، چگونه خانه هاى مردم و مزرعه و مرتع ها و بيشه و جنگل را در خود جاى مى داد و نيز گياهان دارويى بزرگ و معدن هاى غنى و سرشار را؟!
شايد كسى كه اين صحراهاى ويرانه و دشت هاى دهشتناك را نشناسد، بگويد: اينها چه سودى دارند؟ اينها جايگاه حيوانات وحشى و پناهگاه و چراگاه آنان است، و نيز جايگاهى براى هواخورى و گردش مردم، چون نيازمند هوا به هوا شدن و در آمدن از خانه و كاشانه شوند. پس، بسى صحرا و دشتِ تهى كه با نقل و انتقال مردم و سكونت در آن جا، بوستان و كاخ شوند و اگر اين گستردگى و وسعت زمين نبود،
عنه عليه السلامـ أَيضا ـ: فَكِّر ـ يا مُفَضَّلُ ـ في هذِهِ المَعادِنِ وما يَخرُجُ مِنها مِنَ الجَواهِرِ المُختَلِفَةِ، مِثلَ الجُصِّ وَالكِلسِ وَالجِبسِ وَالزَّرانيخِ وَالمَرتَك ۱ وَالقونيا وَالزّيبَقِ وَالنُّحاسِ وَالرَّصاصِ وَالفِضَّةِ وَالذَّهَبِ وَالزَّبَرجَدِ وَالياقوتِ وَالزُّمُرُّدِ وضُروبِ الحِجارَةِ، وكَذلِكَ ما يَخرُجُ مِنها مِن القارِ وَالمومِيا ۲ وَالكِبريتِ وَالنَّفطِ وغَيرِ ذلِكَ مِمّا يَستَعمِلُهُ النّاسُ في مَآرِبِهِم.
فَهَل يَخفى عَلى ذي عَقلٍ أنّ هذِهِ كُلَّها ذَخائِرُ ذُخِرَت لِلإِنسانِ في هذِهِ الأَرضِ لِيَستَخرِجَها فَيَستَعمِلَها عِندَ الحاجَةِ إِلَيها؟
ثُمَّ قَصُرَت حيلَةُ النّاسِ عَمّا حاولَوا مِن صَنعَتِها عَلى حَصرِهِم وَاجتِهادِهِم في ذلِكَ؛ فإِنَّهُم لَو
امام صادق عليه السلامـ درباره آفرينش زمين ـ: اى مفضّل! در اين معدن ها و مواد مختلفى كه از آنها استخراج مى شود، بينديش، مانند گچ و آهك و گچ (جِبْس) ۴ و زرنيخ و مُردارْ سنگ ۵ و جيوه و مس و سرب و نقره و طلا و زِبَرجَد و ياقوت و زمرّد و انواع سنگ ها، و نيز چيزهايى مانند قير و موميا و گوگرد و نفت و جز اينها كه مردم در نيازهاى خود، مصرف مى كنند.
آيا بر خردمند پنهان است كه همه اينها ذخايرى است كه براى انسان در اين زمين ذخيره شده تا آنها را استخراج كند و در نيازهاى خود به كار برد؟
سپس راه دستيابى به اينها از دسترس همه مردم، با وجود تمام خواست و تلاششان دور مانْد؛ زيرا اگر به اين دانش دست مى يافتند، در دنيا منتشر مى شد و همه مى دانستند و طلا و نقره فراوان مى شد و از چشم مردم، مى افتاد و بى قيمت
۱.المَرتَك: الرصاص؛ أسوده أو أبيضه (لسان العرب: ج 10 ص 486).
۲.المُوْميا: اسم دواء أعجميّ نافع لوجع المفاصل والكبد. واللؤلو وحصى أبيض يقال له: بصاق القمر (تاج العروس: ج 10 ص 352).
۳.بحار الأنوار: ج 3 ص 128 عن المفضّل بن عمر في الخبر المشتهر بتوحيد المفضّل.
۴.جِبْس، تلفّظ متداول «جص» در ميان عرب ها بوده و جص، همان «گچ» فارسى است. (م)
۵.بلور اكسيد سرب است كه براى خوش بو كردن و لعاب دادن ظرف ها و نيز ضد عفونى كردن به كار مى رود. (م)
الكافي عن هشام بن الحكمـ في خَبرِ مُحاجَّةِ الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام لِزِنديقٍ مِن أَهلِ مِصرَ ـ: قالَ أَبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: يا أَخا أَهلِ مِصرَ، إِنَّ الَّذي تَذهَبونَ إِلَيهِ وتَظُنّونَ أنَّهُ الدَّهرُ إِن كانَ الدَّهرُ يَذهَبُ بِهِم لِمَ لا يَرُدُّهُم؟ وإِن كانَ يَرُدُّهُم لِمَ لا يَذهَبُ بِهِم؟ القَومُ مُضطَرّونَ.
يا أخا أَهلِ مِصرَ، لِمَ السَّماءُ مَرفوعَةٌ، وَالأَرضُ مَوضوعَةٌ؟ لِمَ لا تَسقُطُ ۱ السَّماءُ عَلَى الأَرضِ؟ لِمَ لا تَنحَدِرُ الأَرضُ فَوقَ طِباقِها ولا يَتَماسَكانِ ولا يَتَماسَكُ مَن عَلَيها؟
قالَ الزِّنديقُ: أَمسكَهَمُا اللّهُ رَبُّهُما وسَيِّدُهُما.
قالَ: فَامَنَ الزِّنديقُ عَلى يَدَي أَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام. ۲
الكافىـ به نقل از هشام بن حكم، در روايت احتجاج امام صادق عليه السلام با زنديقى مصرى ـ: امام صادق عليه السلامفرمود: «اى برادرمصرى! آن گونه كه ادّعا مى كنيد و مى پنداريد كه طبيعت، اينها را ساخته است، پس چرا وقتى آنها را مى برد، بازنمى گردانَد؟ و اگر بازمى گردانَد، چرا نمى برد؟ اينها مضطرّند [و مجبور، نه اختياردار]. اى برادر مصرى! چرا آسمان، برافراشته و زمين، پايين نهاده شده است؟ چرا آسمان بر روى زمين نمى افتد؟ چرا چنين نمى شود كه زمين از جايگاه [و مدار] خود، سقوط كند و هر يك از نگهدارى خويش و هر كس كه بر آن است، درماند؟».
زنديق گفت: پروردگار و آقايشان، خداوند، آنها را نگاه مى دارد.
سپس زنديق به دست امام صادق عليه السلامايمان آورد.