تاريخ الطبرىـ به نقل از جبر بن نوف ـ: امام على عليه السلام سرانِ مردم كوفه و جماعات هفتگانه و قبايل و برجستگانِ جامعه را نزد خود گرد آورْد و پس از سپاس و ستايش خداوند، گفت: «اى مردم كوفه! شما برادران، ياران، پشتوانه هاى من در حق، و همراهانم در جهاد با دشمنم هستيد كه وارد ديارتان شده است. من آن كس را كه [به دشمن] پشت كند، خواهم زد و براى آن كس كه رو كند، اميد اطاعت كامل دارم. من به بصريان پيغام دادم و آنان را به يارى شما فرا خواندم، امّا تنها سه هزار و دويست تن از ايشان به سوى من آمدند. پس مرا با دلسوزىِ آشكار و به دور از خيانت، يارى دهيد. با شما بود كه به صِفّين رفتيم. پس [ديگر بار]همگان گرد آييد. از شما مى خواهم كه بزرگِ هر قوم براى من بنويسد كه در قومش چند جنگجو دارد و همچنين تعداد

الكامل فى التّاريخ:آن گاه كه نهروانيان كشته شدند، اشرس بن عوف شيبانى در دَسْكره، با دويست تن بر على عليه السلام شوريد و به انبار روانه شد. على عليه السلام، ابرش بن حسّان را با سيصد تن به سوى وى فرستاد و او با ايشان به نبرد پرداخت و اشرس در ربيع ثانى سال 38 [هجرى] كشته شد. سپس هلال بن عُلّفه از [قبيله] تَيْم الرّباب، همراه برادرش مُجالد، بر آشوبيد و به ماسَبَذان ۶ درآمد. على عليه السلام، معقل بن قيس رياحى را به جانبش روانه ساخت و معقل، او و يارانش را كه بيش از دويست تن بودند، بكشت. قتل اينان در جمادى اوّل به سال 38 [هجرى] رخ داد. آن گاه، اَشهب بن بِشْر (وگفته شده: اشعث بن بشر) از [قبيله] بُجَليه، با يكصد و هشتاد تن شورش كرد و به همان عرصه درآمد كه هلال [بن عُلّفه] و يارانش از پاى درآمده

الغاراتـ به نقل از عبد الرحمان بن جندب، و او از پدرش ـ: عمرو بن حَمِق، حُجر بن عَدى، حبّه عَرنى، حارث اَعور و عبد اللّه بن سبا، پس از گشوده شدن مصر، خدمت امير مؤمنان رسيدند، در حالى كه آن حضرت، گرفته و غمگين بود و گفتند: به ما بگو كه نظرت درباره ابوبكر و عمر چيست؟ على عليه السلام به آنان گفت: «آيا [مشكلاتتان حل شده و]براى اين مسئله فراغت يافته ايد؟ اين مصر است كه گشوده شده و پيروانم آن جا كشته شده اند. نامه اى بيرون مى دهم كه در آن جواب سؤالتان هست و از شما مى خواهم حقّى را كه از من تباه ساختيد، رعايت كنيد. نامه را بر پيروان من بخوانيد و ياورانِ حق باشيد». و اين نسخه آن نامه است: «از بنده خدا، على امير مؤمنان به هر مؤمن و مسلمانى كه اين نامه ام را بخواند. سلام بر شما! من خدا را نزد شما

الأمالى، طوسىـ به نقل از ربيعة بن ناجذ ـ: چون معاويه، سفيان بن عوف غامدى را براى شبيخون به انبار فرستاد، شش هزار سواره همراهش كرد. او بر هِيت و انبار شبيخون زد، مسلمانان را كشت و زنانشان را اسير گرفت و مردم را وا داشت تا از امير مؤمنان برائت جويند. امير مؤمنان مردم را به حركت فراخواند. پيش تر از يارى او بازنشسته بودند و در ترك يارى او همدست بودند. منادى او در ميان مردم ندا داد. مردم گرد آمدند. امام عليه السلام به خطبه ايستاد و پس از حمد و ثناى الهى و صلوات فرستادن بر پيامبر خدا فرمود: «امّا بعد؛ اى مردم! به خدا سوگند، مردم شهر شما در ميان شهرهاى عرب نشين، بيش از انصار [مدينه]اند. [انصار،]آن روز كه با پيامبر خدا پيمان بستند كه از او و مهاجران همراهش دفاع كنند تا رسالت هاى الهى را ابلاغ

الغاراتـ به نقل از عبد الرحمان بن مسعده فزارى ـ: معاويه، ضحّاك بن قيس فهرى را خواست و به او گفت: برو تا به ناحيه كوفه بگذرى و تا مى توانى از كوفه دورى كن. از باديه نشينان هر كه را يافتى كه در اطاعت على است، بر او شبيخون بزن و اگر به مرزبانان يا سپاهيان على برخوردى، بر آنان شبيخون بزن. اگر صبح در شهرى بودى، عصر در شهر ديگر باش. مبادا كه براى رويارويى و جنگ با سپاهى كه به سوى تو فرستاده مى شود، بمانى! آن گاه او را با سه يا چهار هزار نفر نيروى ويژه و زبده روانه كرد. ضحّاك پيش آمد، در حالى كه اموال را چپاول مى كرد و باديه نشينانى را كه به آنان برمى خورد، مى كشت، تا آن كه به «ثعلبيه» رسيد. سربازانش بر حاجيان تاختند و كالاهايشان را ربودند. پيش رفت تا به عمرو بن عميس بن مسعود، برادر زاده عبد

تاريخ الطبرىـ به نقل از عوانه ـ: مـعـاويـه، ضحّاك بن قيس را روانه كرد و به او دستور داد كه از پايين واقصه ۲ بگذرد و از باديه نشينان به هر كس كه در اطاعت فرمان على عليه السلام باشد شبيخون بزند. سه هزار نفر نيز همراهش كرد. او حركت كرد. اموال مردم را گرفت و باديه نشينانى را كه به آنها بر خورد كشت. از ثعلبيّه گذر كرد و به مرزبانان على عليه السلام شبيخون زد و كالاهايشان را رُبود و رفت تا به قطقطانه رسيد. به سوى عمرو بن عميس بن مسعود رفت. وى از سپاهيان على عليه السلام بود و خانواده اش پيشاپيش او بود و به حج مى رفت. به همراهان او شبيخون زد و آنان را از رفتن باز داشت. چـون خبر به على عليه السلام رسيد، حجر بن عدى را بـا چهار هزار نفر فرستاد و به آنان پنجاه پنجاه داد. [حُجْر]در تَدمُر به ضحّاك

مروج الذهب:على عليه السلام هر روز صبحْ اوّل اذان بيرون مى آمد و مردم را براى نماز بيدار مى كرد. ابن ملجم بر اشعث گذر كرد كه در مسجد بود. به ابن ملجم گفت: صبحْ رسوايت كرد! حُجر بن عدى آن را شنيد. گفت: اى لوچ، او را كشتى! خدا تو را بكشد! على عليه السلام بيرون شد، در حالى كه ندا مى داد: «اى مردم، نماز!». ابن ملجم و همراهانش بر او حمله كردند، در حالى كه مى گفتند: حكومت از آن خداست، نه براى تو، اى على! ابن ملجم با شمشير بر فرق سر حضرت زد و ضربتِ شبيب به چارچوب در خورد، امّا مجاشع بن وردان گريخت. على عليه السلام فرمود: «اين مرد نگريزد!». مردم به طرف ابن ملجم دويدند و با سنگ ريزه بر او مى زدند و دشنامش مى دادند و فرياد مى كشيدند. مردى از همْدان پايش را جلوى ساق او گرفت و مغيرة بن نوفل بن

بحار الأنوارـ به نقل از محمّد بن حنفيّه ـ: شب بيستم ماه رمضان را با پدرم به صبح آورديم، در حالى كه زهر تا قدم هاى او نفوذ كرده بود. آن شب را نشسته نماز مى خواند و پيوسته وصيّت هايش را به ما مى گفت و درباره خودش ما را دلدارى مى داد و تا طلوع سپيده، از وضع خود به ما خبر مى داد و بيان مى كرد. صبح كه شد، مردم اجازه ورود خواستند. اجازه داد كه وارد شوند. وارد شدند، به او سلام مى دادند، او هم سلامشان را جواب مى داد. سپس فرمود: «اى مردم! پيش از آن كه مرا از دست بدهيد از من بپرسيد؛ ولى به خاطر آنچه براى امام شما پيش آمده، سؤال هايتان را سبُك و كوتاه كنيد». آن لحظه بود كه مردم به شدّت گريستند و به خاطر مراعات حال او دلشان نيامد كه چيزى بپرسند. حُجر بن عَدى برخاست و اشعارى با اين مضمون خواند:

تاريخ الطبرىـ به نقل از ابو مِخْنف، در بيان كشته شدن حُجْر بن عَدى و يارانش ـ: فرستاده معاويه نزد آنان آمد، با اين پيام كه شش نفرشان آزاد و هشت نفرشان كشته شوند. فرستاده معاويه به آنان گفت: به ما فرمان داده شده است كه بيزارى (برائت) جستن از على و لعن كردن وى را به شما پيشنهاد كنيم. اگر اين كار را انجام دهيد، شما را رها مى كنيم؛ و اگر انجام ندهيد، شما را مى كشيم؛ چرا كه امير مؤمنان [معاويه] چنين مى پندارد كه خونتان، به خاطر گواهى همشهريانتان عليه شما، براى او مباح است. با اين همه، او شما را بخشيده است. پس، از على بن ابى طالب، بيزارى بجوييد تا شما را آزاد بگذاريم. آنان گفتند: بار خدايا! ما اهل چنين كارى نيستيم. [فرستاده معاويه] دستور داد كه قبرشان را بكنند و كفن هايشان را بياورند. آنان،

الأغانىـ به نقل از مُجالد بن سعيد همْدانى و صقعب بن زُهَير و فُضَيل بن خديج و حسن بن عُقْبه مرادى. ـ: چون مغيرة بن شعبه، فرماندار كوفه شد، بر منبر مى رفت و على بن ابى طالب عليه السلام و پيروانش را نكوهش مى كرد و به آنان طعنه مى زد و قاتلان عثمان را نفرين مى نمود و براى عثمان، آمرزش مى طلبيد و او را [از انتقادها] مبرّا مى شمرد. حجر بن عدى هم برمى خاست و مى گفت: «اى مؤمنان! هماره به عدالت برخيزيد و براى خدا شهادت دهيد، هر چند به زيان خودتان باشد» . من شهادت مى دهم كه كسى كه نكوهشش مى كنيد، از آن كه مى ستاييدش، به برترى سزاوارتر است، و كسى كه او را مى ستاييد، به نكوهشْ سزاوارتر است تا آن كه بر او عيب مى نهيد. مُغَيره به او مى گفت: «اى حجر، واى بر تو! از اين كار، دست بكش و از خشم سلطان و

الطبقات الكبرىـ در يادكردِ احوال حُجْر بن عَدى ـ: برخى از راويان دانش [تاريخ]گفته اند كه حجر با برادرش هانى بن عدى بر پيامبر صلى الله عليه و آله درآمد و در [نبرد]قادِسيه حاضر بود و او فاتح مَرْجِ عَذراست و سهمش [از بيت المال،] دو هزار و پانصد [درهم]بود. ۲ وى از ياران على بن ابى طالب عليه السلام بود و در جمل و صِفّين، همراه او بود. چون زياد بن ابى سفيان ۳ به عنوان فرماندار به كوفه وارد شد، حجر بن عدى را فراخواند و گفت: مى دانى كه من تو را مى شناسم و من و تو با هم از دوستداران على بن ابى طالب بوديم و اكنون اوضاع، دگرگون شده و ديگر دوستدار على نيستم و به خدا سوگندت مى دهم كه مرا به ريختن از خونت وادار مكنى كه با كوچكترين دستاويز، خونت را مى ريزم.زبانت را نگه دار و در خانه ات بنشين. شيعيان