پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در پاسخ كسى كه پرسيد: خرد چيست و چگونه است؟ چه چيزهايى از خرد، پيدا مى شود؟ و انواع خرد، كدام است؟ ـ: خرد، بازدارنده از نادانى است. نفْس، به سانِ پليدترينِ چارپايان است و اگر مهار نشود، حيران مى گردد. پس خرد، بازدارنده از نادانى است. همانا خداوند، خرد را بيافريد و بدو فرمود: «روى آور». پس روى آورد، و بدو گفت: «باز گرد». پس باز گشت. آن گاه خداوند به عزّت و جلال خويش، سوگند ياد كرد كه: «آفريده اى بزرگ تر از تو و فرمانبرتر از تو نيافريدم. [نعمت هاى خود را]با تو آغاز مى كنم و با تو باز مى گردانم. پاداش و كيفر، از آنِ توست». از خرد، بردبارى سرچشمه مى گيرد و از بردبارى دانش، و از دانش، رُشد، و از رشد، پاك دامنى، و از پاك دامنى، امنيّت، و از امنيّت، آزرم، و از

مصباح المتهجّد ـ به نقل از ابو حمزه ثمالى ـ :امام سجّاد عليه السلام در ماه رمضان، همه شب را نماز مى خواند و چون سحر مى شد، اين دعا را مى خواند: «خدايا! مرا با كيفرت ادب نكن و با عقوبت غافلگيركننده ات، به من نيرنگ مزن. پروردگارا! برايم از كجا خير تواند بود، با آن كه جز از پيش تو يافت نمى شود؛ و برايم از كجا رهايى خواهد بود، با آن كه جز به يارى ات، در توان نيست؟ نه آن كه نيكى كند، از يارى و رحمتت بى نياز است و نه آن كه بدى كند و بر تو گستاخ شود و تو را ناخرسند سازد، از قلمرو قدرتت بيرون. اى پروردگار من، اى پروردگار من، اى پروردگار من!.». بگويد تا آن كه نفَس قطع شود. «تو را با تو شناختم و تو خود، مرا بر خودت راهنمايى كردى و به سويت خواندى و اگر تو نبودى، نمى دانستم كه تو چيستى. سپاس،

المصباح كفعمى:دعاى جوشن كبير، از پيامبر صلى الله عليه و آله روايت شده است و صد بخش است و هر بخشى ده نام است و در آخر هر بخش آن، مى گويى: «سبحانك يا لا إله إلاّ أنت! الغَوث، الغَوث، الغَوث، خَلِّصنا مِنَ النّار يا ربّ؛ منزّهى تو، اى آن كه معبودى جز تو نيست! به فرياد رس، به فرياد رس، به فرياد رس. پروردگارا! ما را از آتش، نجات بده». يكم. «خداوندا! تو را به نامت مى خوانم: اى خداوند، اى بخشايشگر، اى مهربان، اى بزرگوار، اى برپادارنده، اى بزرگ، اى ديرين، اى دانا، اى بردبار، اى حكيم!». دوم. «اى سَرور سَروران، اى اجابت كننده دعاها، اى بالابرنده رتبه ها، اى سرپرست نيكى ها، اى آمرزنده خطاها، اى برآورنده خواسته ها، اى پذيرنده توبه ها، اى شنواى صداها، اى داناى نهان ها، اى زداينده بلاها!». سوم. «اى

مصباح المتهجّد ـ به نقل از ابو حمزه ثمالى ـ:امام سجّاد عليه السلام در ماه رمضان، همه شب را نماز مى خواند و چون سحر مى شد، اين دعا را مى خواند: «خدايا! مرا با كيفرت ادب نكن و با عقوبت غافلگيركننده ات، به من نيرنگ مزن. پروردگارا! برايم از كجا خير تواند بود، با آن كه جز از پيش تو يافت نمى شود؛ و برايم از كجا رهايى خواهد بود، با آن كه جز به يارى ات، در توان نيست؟ نه آن كه نيكى كند، از يارى و رحمتت بى نياز است و نه آن كه بدى كند و بر تو گستاخ شود و تو را ناخرسند سازد، از قلمرو قدرتت بيرون. اى پروردگار من، اى پروردگار من، اى پروردگار من!.». بگويد تا آن كه نفَس قطع شود. «تو را با تو شناختم و تو خود، مرا بر خودت راهنمايى كردى و به سويت خواندى و اگر تو نبودى، نمى دانستم كه تو چيستى. سپاس،

المصباح كفعمى ۱۱: دعاى جوشن كبير، از پيامبر صلى الله عليه و آله روايت شده است و صد بخش است و هر بخشى ده نام است و در آخر هر بخش آن، مى گويى: «سبحانك يا لا إله إلاّ أنت! الغَوث، الغَوث، الغَوث، خَلِّصنا مِنَ النّار يا ربّ؛ منزّهى تو، اى آن كه معبودى جز تو نيست! به فرياد رس، به فرياد رس، به فرياد رس. پروردگارا! ما را از آتش، نجات بده». يكم. «خداوندا! تو را به نامت مى خوانم: اى خداوند، اى بخشايشگر، اى مهربان، اى بزرگوار، اى برپادارنده، اى بزرگ، اى ديرين، اى دانا، اى بردبار، اى حكيم!». دوم. «اى سَرور سَروران، اى اجابت كننده دعاها، اى بالابرنده رتبه ها، اى سرپرست نيكى ها، اى آمرزنده خطاها، اى برآورنده خواسته ها، اى پذيرنده توبه ها، اى شنواى صداها، اى داناى نهان ها، اى زداينده بلاها!».

المصباح كفعمى:و امّا دعاهاى المصباح سيّد ابن باقى ۴: پس در شب اوّل مى گويى: «خداوندا! بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و مرا حِلمى ببخش كه درِ جهالت را بر من ببندد و از هر گم راهى، هدايتى ببخش كه با آن بر من منّت مى گذارى و بى نيازى اى ببخش كه با آن درِ هر نيازمندى اى را بر من مى بندى و نيرويى ببخش كه با آن هر ناتوانى اى را از من بر مى گردانى و عزّتى ببخش كه با آن مرا از هر خوارى اى كرامت مى بخشى و رفعتى ببخش كه با آن مرا از هر پستى اى بر مى آورى و امنيّتى ببخش كه با آن هر بيمى را از من بر مى گردانى و عافيتى ببخش كه با آن مرا از هر بلايى مى پوشانى و دانشى ببخش كه با آن هر يقينى را به رويم مى گشايى و يقينى ببخش كه با آن هر شكّى را از من مى زدايى و دعايى ببخش كه با آن همين امشب، در همين

تاريخ الطبرىـ به نقل از عبد الرّحمان بن جُندَب، از پدرش در بيان مُفاد سند داورى ـ: سند داورى از اين قرار بود: به نام خداوند بخشنده مهربان. اين، توافق نامه اى است ميان على بن ابى طالب و معاوية بن ابى سفيان. على، آن را بر كوفيان و همراهان مؤمن و مسلمانشان نافذ مى داند؛ و معاويه، بر شاميان و همراهان مؤمن و مسلمانشان. [آن توافق اين است:] ما به حكم خداى عز و جل و كتاب او سر فرود مى آوريم و هيچ چيز، جز آن، مايه وحدت ما نيست. كتاب خداى عز و جل از آغاز تا پايان، ميان ما داور است؛ آنچه را زنده داشته، زنده مى داريم؛ و آنچه را ميرانده، مى ميرانيم. [وتوافق كرديم كه] آنچه اين دو داور، ابو موسى اشعرى عبد اللّه بن قيس و عمرو بن عاص قرشى، در كتاب خداى عز و جل بيابند، به آن عمل كنند و آن جا كه در كتاب

امام على عليه السلامـ در بخشى از گفتارش به هنگام ديدن ماه نو ـ: اى آفريده به فرمان و رونده شتابان، آينده و شونده در سپهر تدبير و جاى گيرنده در منزل تقدير! به آن كسى ايمان آوردم كه تاريكى ات را نور داد و نقاط ابهامت را روشن نمود و نشانه اى از نشانه هاى سيطره اش قرار داد و با كم و بيش كردنت و طلوع و غروبت و تابان و بى نور كردنت، در اختيار خود گرفت و در همه اينها فرمانبرِ او بودى و درخواستش را به شتابْ پاسخگو، منزّه است خدا! چه نيكو تدبير نمود، و در مُلك خود، چه استوار كار كرد! خداوند، تو را هلال ماهى نو براى پديده اى تازه قرار دهد! خدا تو را هلال امنيت و ايمان و سلامت و اسلام قرار دهد؛ امنيت از آفت ها و سلامت از گناهان! خدايا! ما را در ميان آنان كه ماه بر ايشان طلوع مى كند، ره يافته ترين

حلية الأولياءـ به نقل از ابراهيم بن ادهم ـ: خداوند متعال، به يحيى بن زكريا وحى كرد: «اى يحيى! من بر خود واجب كرده ام كه هر گاه بنده اى از بندگانم مرا دوست بدارد، از آن آگاه نشوم، مگر آن كه گوشِ شنيدن او و چشمِ ديدن او و زبانِ گفتن او و دلِ فهم او مى شوم و چون اين گونه شود، اشتغال به جز خود را منفور او مى كنم و انديشه اش را استمرار مى بخشم و شبْ زنده دار و روزْ روزه دارش مى كنم. اى يحيى! من همنشين دلش و نهايت خواست و آرزوى اويم. در هر روز و ساعت، به او مى بخشم. پس به من نزديك مى شود و من نيز به او نزديك مى شوم، سخنش را مى شنوم و تضرّعش را اجابت مى كنم. سوگند به عزّت و شكوهم كه او را به گونه اى بر مى انگيزم كه پيامبران و فرستادگان، بر او غبطه برند، سپس به ندا دهنده اى فرمان مى دهم كه ندا

امام حسين عليه السلام:در شبى تاريك و كم نور، با على بن ابى طالب عليه السلام طواف مى كرديم. اطراف خانه خدا از طواف كننده خالى شد و زائرانْ خوابيدند و چشم ها آرام گرفت كه ناگهان، صداى كُمك خواه، پناهجو و ترحّم طلبى شنيده شد كه با ناله اى اندوهناك و غمبار، از دلى دردمند مى گفت: اى آن كه دعاى درمانده را در تاريكى ها پاسخ مى گويى!اى برطرف كننده سختى و گرفتارى و بيمارى! زائران، دور خانه ات مى خوابند و بيدار مى شوندو تو را مى خوانند، در حالى كه ديده تو ـ اى پايدار ـ هرگز نمى خوابد. با بخشش خود، به بهترين شكل از گناهان من بگذراى آن كه بندگان، در حرم به او اشاره مى كنند! اگر زياده رَوى كنندگان، گذشت تو را نمى بينندپس چه كسى بر گناهكاران، نعمت مى بخشد؟ [على عليه السلام] به من فرمود:

البداية والنهايةـ به نقل از محمّد بن اسحاق ـ: چون قريش ديدند كه ياران پيامبر خدا به كشورى (حبشه) رفته اند و در آن جا در امنيت و آرامش به سر مى برند و نجاشى، از استرداد پناهندگان به ايشان خوددارى كرد و عمر، اسلام آورد و او و حمزه، در كنار پيامبر خدا و يارانش قرار گرفتند و اسلام، اندك اندك، در ميان قبايل گسترش مى يابد، گِرد هم آمدند و تصميم گرفتند پيمان نامه اى بنويسند و در آن، بر ضدّ بنى هاشم و بنى عبد المطّلب، با يكديگر هم پيمان شوند كه به آنها زن ندهند و از آنها زن نگيرند و چيزى به آنها نفروشند و چيزى از آنها نخرند. پس، مكتوبى نوشتند و بر سرِ آن با يكديگر هم پيمان شدند و سپس، براى تأكيد بر هم پيمانى خود، آن را درون كعبه آويختند. نويسنده پيمان نامه، منصور بن عِكرِمة بن عامر بن هاشم بن عبد

امام على عليه السلامـ آن گاه كه مالك اشتر را به استاندارى و كارهاى مصر گماشت، در عهدنامه اى خطاب به وى ـ: به نام خداوند بخشنده مهربان. اين فرمانى است از بنده خدا على، امير مؤمنان به مالك بن حارث اشتر، در عهدنامه او، آن گاه كه وى را به استاندارى مصر گماشت، براى جمع آورى خراج و ماليات مصر و جهاد با دشمنش و اصلاح كارهاى مردمش و آبادسازى شهرهايش. او را فرمان داد به تقواى الهى و برگزيدن طاعت او و پيروى از آنچه خداوند در كتابش به آن فرمان داده است، از واجبات و مستحبّاتى كه هيچ كس جز با پيروى از آنها سعادتمند نمى شود و جز با انكار و تباه ساختن آنها بدبخت نمى گردد [و به او فرمان داد] كه با دست و دل و زبانش خدا را يارى كند؛ چرا كه خداوند، عهده دار يارى كسى است كه يارى اش كند. همانا او نيرومند و

امام على عليه السلامـ به هنگام ديدن هلال ماه ـ: اى آفريده مطيع، [اى] رونده سريع، [اى]در رفت و آمد در فلكِ تدبير، [اى] دگرگون شونده در برج هاى تقدير! به آن كه به وسيله تو تاريكى ها را نورانى كرده و ناپيداها را روشن ساخته و تو را نشانى از نشانه هاى چيرگى خود قرار داده، و با زيادى و كمى و طلوع و غروب و نور افشانى و گرفتگى، تو را به كار گرفته است، ايمان آوردم. در همه اينها، گوش به فرمان اويى و به سوى خواسته اش شتابان. منزّه است او! چه نيكو تدبير كرده است! و چيزهايى را كه در ملكش ساخته است، چه استوار ساخته است! و تو را هلال ماهى جديد، براى كارى نو، قرار داده است. خداوند، تو را هلال امنيّت و ايمان و سلامت و اسلام، قرار دهد؛ هلال ايمنى از بيمارى ها و سلامت از بدى ها! خداوندا! ما را هدايت

امام على عليه السلام:شگفت ترين چيزها در انسان، قلب اوست: دريافت هايى از حكمت دارد و متضادهايى خلاف حكمت. هر گاه اميد بر او عارض شود، طمعْ او را خوار مى كند، و هر گاه طمع در او تهييج شود، حرصْ نابودش مى كند، و هر گاه نااميدى بر او مستولى شود، تأسّفْ او را مى كُشد. هر گاه غضب بر او عارض گردد، برآشفتن در او شديد مى گردد، و هر گاه سعادتِ خشنودى به وى روى آورد، خوددارى را فراموش مى كند. هر گاه ترس به او رسد، احتياط كارىْ او را مشغول مى سازد، و هر گاه امنيّت براى او گسترده شود، غفلتْ او را گرفتار مى كند. هر گاه نعمت به او روى آورَد، غرورْ او را مى گيرد، و هر گاه مصيبتى به وى رسد، بى تابى او را رسوا مى كند. هر گاه مالى به دست آورد، بى نيازىْ او را سركش مى كند، و هر گاه نيازمندى اى به وى رسد،