معناى توحيد
20 حدیث
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر چيزى را شناس نامه اى است و شناس نامه خداوند، «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» (سوره توحيد) است.
کلیدواژهها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت یگانگی خدا +1 مورد دیگر
عنه صلى الله عليه و آله:التَّوحيدُ ظاهِرُهُ في باطِنِهِ، وباطِنُهُ في ظاهِرِهِ، ظاهِرُهُ مَوصوفٌ لا يُرى، وباطِنُهُ مَوجودٌ لا يَخفى، يُطلَبُ بِكُلِّ مَكانٍ ولَم يَخلُ مِنهُ مَكانٌ طَرفَةَ عَينٍ، حاضِرٌ غَيرُ مَحدودٍ، وغائِبٌ غَيرُ مَفقودٍ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:[معناى] توحيد آن است كه ظاهرش، در باطن او و باطنش در ظاهر اوست. ظاهرش وصف كردنى و ناديدنى و باطنش، موجود و پنهان ناشده است. در هر جا طلب مى شود و هيچ جايى، حتّى يك لحظه از او خالى نيست. حاضر است؛ امّا نه محدود، و غايب است، امّا نه مفقود.
۱.معاني الأخبار: ص 10 ح 1 عن عمر بن عليّ عن أبيه الإمام عليّ عليه السلام، بحار الأنوار: ج 4 ص 264 ح 12.
کلیدواژهها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت یگانگی خدا +1 مورد دیگر
عنه صلى الله عليه و آله:اللّهُ واحِدٌ واحِدِيُّ المَعنى، وَالإِنسانُ واحِدٌ ثَنَوِيُّ المَعنى؛ جِسمٌ وعَرَضٌ وبَدَنٌ وروحٌ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خداوند، يكى است و تجزيه ناپذير، و انسان، يكى است و تجزيه پذير: كالبَد و عَرَض، و بدن و روح.
۱.العدد القويّة: ص 82 ح 143، كفاية الأثر: ص 12 كلاهما عن ابن عبّاس، بحار الأنوار: ج 3 ص 304 ح 40.
کلیدواژهها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت یگانگی خدا +1 مورد دیگر
امام على عليه السلامـ در توصيف خداى سبحان ـ: هر يكى جز او، اندك است.
۱.نهج البلاغة: الخطبة 65، غرر الحكم: ح 6877، بحار الأنوار: ج 4 ص 309 ح 37.
کلیدواژهها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت یگانگی خدا +1 مورد دیگر
عنه عليه السلامـ في قَولِ المُؤَذِّنِ: أَشهَدُ أَن لا إِلهَ إِلاَّ اللّهُ ـ: إِعلامٌ بِأَنَّ الشَّهادَةَ لا تَجوزُ إِلاّ بِمَعرِفَتِهِ مِنَ القَلبِ، كَأَنَّهُ يَقولُ: أَعلَمُ أَنَّهُ لا مَعبودَ إِلاَّ اللّهُ عز و جل، وأَنَّ كُلَّ مَعبودٍ باطِلٌ سِوَى اللّهِ عز و جل، وأُقِرُّ بِلِساني بِما في قَلبي مِنَ العِلمِ بِأَنَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ اللّهُ، وأَشهَدُ أَنَّهُ لا مَلجَأَ مِنَ اللّهِ إِلاّ إِلَيهِ، ولا مَنجى مِن شَرِّ كُلِّ ذي شَرٍّ وفِتنَةِ كُلِّ ذي فِتنَةٍ إِلاّ بِاللّهِ.
وفِي المَرَّةِ الثّانِيَةِ: أَشهَدُ أَن لا إِلهَ إِلاَّ اللّهُ. مَعناهُ: أَشهَدُ أَن لا هادِيَ إِلاَّ اللّهُ، ولا دَليلَ لي إِلَى الدّينِ إِلاَّ اللّهُ، وأُشهِدُ اللّهَ بِأَنّي أَشهَدُ أَن لا إِلهَ إِلاَّ اللّهُ،
امام على عليه السلامـ درباره گفته مؤذّن: «لا إله إلاّ اللّه» ـ: اعلام به اين است كه گواهى دادن، جز از سرِ معرفت درونى روا نيست. گويى كه مى گويد: من مى دانم كه معبودى جز خداوند نيست و هر معبودى جز خدا، پوچ است و آنچه را در دل از آگاهى به يگانگى خدا دارم، با زبانم بدان اقرار مى دارم و گواهى مى دهم كه پناهگاهى در برابر خدا، جز خود او نيست و نجاتى از شرّ هر شرور و از فتنه هر فتنه گرى جز به يارى خدا نيست.
و بار دوم كه مى گويد: «أشهَدُ أن لا إله إلاّ اللّه»، معنايش آن است كه: گواهى مى دهم كه هدايتگرى جز خداوند نيست وبراى من، جز خداوند، راهنمايى به سوى دين نيست.
و خداوند را شاهد مى گيرم كه من، به يگانگى خداوند، گواهى مى دهم و ساكنان آسمان ها و زمين ها را و هر كه از فرشتگان و مردم را كه در آنها
۱.معاني الأخبار: ص 39 ح 1، التوحيد: ص 239 ح 1 كلاهما عن يزيد بن الحسن عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحارالأنوار: ج 84 ص 132 ح 24.
کلیدواژهها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت یگانگی خدا +1 مورد دیگر
فاطمة عليهاالسلامـ فِي احتِجاجِها عَلَى القَومِ لَمّا مَنَعوها فَدَكا ـ: أَشهَدُ أَن لا إِلهَ إِلاَّ اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ، كَلِمَةٌ جَعَلَ الإِخلاصَ تَأويلَها، وضَمَّنَ القُلوبَ مَوصولَها، وأَنارَ فِي التَّفَكُّرِ مَعقولَها. ۱
فاطمه عليهاالسلامـ در احتجاج بر مردم، هنگامى كه فَدَك را از او باز داشتند ـ: گواهى مى دهم كه خدايى جز خداوند نيست، يگانه و بى شريك؛ سخنى كه تأويل آن را، اخلاص و شريك نگرفتن قرار داده و دل ها را به پيوستن به اين سخن، ملزم كرده و انديشه ها را با انديشيدن در آن، روشن ساخته است.
۱.الاحتجاج: ج 1 ص 255 ح 49 عن عبداللّه بن الحسن عن آبائه عليهم السلام، دلائل الإمامة: ص 111 ح 36 عن جابر الجعفي عن الإمام الباقر عنها عليهماالسلام، كشف الغمّـة: ج 2 ص 107 عن عمر بن شبه وفيهما «أبان في الفكر» بدل «أنار في التفكر»؛ بلاغات النساء: ص 27 عن زينب بنت الإمام الحسين عليه السلاموفيه «أنى في الفكرة» بدل «أنار في التفكّر».
کلیدواژهها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت یگانگی خدا +1 مورد دیگر
الإمام الباقر عليه السلامـ في قَولِ اللّهِ ـتَبارَكَ وتَعالى ـ: «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» ـ: «قُل» أَي أَظهِر ما أَوحَينا إِلَيكَ ونَبَّأَناكَ بِهِ بِتَأليفِ الحُروفِ الَّتي قَرَأَناها لَكَ، لِيَهتَدِيَ بِها مَن أَلقَى السَّمعَ وهُوَ شَهيدٌ، و «هُوَ» اسمٌ مُكَنّىً مُشارٌ إِلى غائِبٍ، فَالهاءُ تَنبيهٌ عَلى مَعنىً ثابِتٍ، وَالواوُ إِشارَةٌ إِلَى الغائِبِ عَنِ الحَواسِّ، كَما أَنَّ قَولَكَ: «هذا» إِشارَةٌ إِلَى الشّاهِدِ عِندَ الحَواسِّ؛ وذلِكَ أَنَّ الكُفّارَ نَبَّهوا عَن آلِهَتِهِم بِحَرفِ إِشارَةِ الشّاهِدِ المُدرَكِ، فَقالوا: هذِهِ آلِهَتُنَا المَحسوسَةُ المُدرَكَةُ بِالأَبصارِ، فَأَشِر أَنتَ يا مُحَمَّدُ إِلى إِلهِكَ الَّذي تَدعو إِلَيهِ حَتّى نَراهُ ونُدرِكَهُ ولا نَأ لَهَ فيهِ.
امام باقر عليه السلامـ درباره گفته خداى ـ تبارك وتعالى ـ: «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ؛ بگو: او خداى يكتاست» ـ: قُلْ يعنى: با كنار هم چيدن حروفى كه برايت قرائت كرديم، آنچه را به تو وحى كرديم و از آنها باخبرت ساختيم، آشكار كن تا آن كس كه بدان گوش مى سپارد و حضور مى يابد، راه يابد.
و «هو (او)»، نامى است كه براى اشاره به غايب وضع شده است: «هاء» از ثبوت خبر مى دهد و «واو» آن، اشاره به غيبتش از حواس دارد، همان گونه كه گفته تو: «هذا (اين)»، اشاره به حاضر نزد حواس دارد و اين، از آن روست كه كافران از خدايان خود با حرف اشاره حاضر و محسوس، خبر دادند و چنين گفتند: اينها خدايان قابل حسّ و درك ما با ديده ها هستند. پس اى محمّد! تو نيز به خدايى كه به او فرا مى خوانى، اشاره كن تا او را ببينيم و دركش كنيم
۱.التوحيد: ص 88 ح 1، مجمع البيان: ج 10 ص 861 نحوه وكلاهما عن وهب بن وهب القرشيّ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج 3 ص 221 ح 12.
کلیدواژهها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت یگانگی خدا +1 مورد دیگر
عنه عليه السلام:تَعَلُّقُ القَلبِ بِالمَوجودِ شِركٌ، وبِالمَفقودِ كُفرٌ. ۱
امام باقر عليه السلام:دل بستگى به آنچه هست، شرك است و به آنچه نيست، كفر است. ۲
کلیدواژهها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت یگانگی خدا +1 مورد دیگر
الإمام الصادق عليه السلام:هُوَ واحِدٌ واحِدِيُّ الذَّاتِ، بائِنٌ مِن خَلقِهِ. ۱
امام صادق عليه السلام:او يكتا و يگانه (بسيط) است و از خلقش جدا.
۱.الكافي: ج 1 ص 127 ح 5 عن ابن اُذنية.
کلیدواژهها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت یگانگی خدا +1 مورد دیگر
عنه عليه السلام:خالِقُنا لا مَدخَلَ لِلأَشياءِ فيهِ؛ لِأَنَّهُ واحِدٌ واحِدِيُّ الذَّاتِ، واحِدِيُّ المَعنى. ۱
امام صادق عليه السلام:هيچ چيزى بر خالق ما تأثيرى ندارد؛ زيرا او يكتا و يگانه (بسيط) است و بدون تركيب [خارجى و ذهنى].
۱.الكافي: ج 1 ص 110 ح 6، معاني الأخبار: ص 20 ح 3 وليس فيه «لأنّه» وكلاهما عن هشام بن الحكم، بحار الأنوار: ج 4 ص 66 ح 7.
کلیدواژهها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت یگانگی خدا +1 مورد دیگر
عنه عليه السلام:مَن قَال لِلإِنسانِ: واحِدٌ، فَهذا لَهُ اسمٌ ولَهُ شَبيهٌ، وَاللّهُ واحِدٌ وهُوَ لَهُ اسمٌ ولا شَيءَ لَهُ شَبيهٌ، ولَيسَ المَعنى واحِدا. وأَمَّا الأَسماءُ فَهِيَ دَلالَتُنا عَلَى المُسَمّى؛ لِأَنّا قَد نَرَى الإِنسانَ واحِدا وإِنَّما نُخبِرُ واحِدا إِذا كانَ مُفرَدا، فَعُلِمَ أَنَّ الإِنسانَ في نَفسِهِ لَيسَ بِواحِدٍ فِي المَعنى؛ لِأَنَّ أَعضاءَهُ مُختَلِفَةٌ وأَجزاءَهُ لَيسَت سَواءً، ولَحمَهُ غَيرُ دَمِهِ، وعَظمَهُ غَيرُ عَصَبِهِ، وشَعرَهُ غَيرُ ظُفرِهِ، وسَوادَهُ غَيرُ بَياضِهِ، وكَذلِكَ سائِرُ الخَلقِ.
وَالإِنسانُ واحِدٌ فِي الاِسمِ، ولَيسَ بِواحِدٍ فِي الاِسمِ وَالمَعنى وَالخَلقِ، فَإِذا قيلَ للّهِِ فَهُوَ الواحِدُ الَّذي لا واحِدَ غَيرُهُ؛ لِأَنَّهُ لاَ اختِلافَ فيهِ. ۱
امام صادق عليه السلام:وقتى مى گويى: «يك» انسان، اين، توصيف اوست و شبيه هم دارد؛ ولى «خداوند، يكى است» توصيف خداوند هست، امّا خداوند، شبيه ندارد و اين توصيف، در اين هر دو كاربُرد، يكسان نيست.
امّا نام ها، نشانگر مسمّاست، چون ما آن گاه انسان را «واحد» مى بينيم و مى گوييم يكى است كه تنها باشد و از اين، دانسته مى شود كه معناى انسان، به خودى خود، واحد نيست، چون اندام هايش مختلف است و اجزايش يكسان نيست؛ گوشتش غير از خونش، استخوانش غير از رگش، مويش غير از استخوانش، سياهى اش غير از سفيدى اش است و نيز بقيه خلقتش چنين است.
انسان، در نام واحد است، نه در اسم و معنا و خلقت، با هم. پس چون خدا «واحد» خوانده شود، يعنى واحدى كه واحد ديگرى جز او نيست؛ زيرا اجزاى مختلف ندارد.
۱.بحار الأنوار: ج 3 ص 195 عن المفضّل بن عمر.
کلیدواژهها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت یگانگی خدا +1 مورد دیگر
عنه عليه السلامـ لَمّا سُئِلَ عَن «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» ـ: نِسبَةُ اللّهِ إِلى خَلقِهِ، أَحَدا صَمَدا ۱ أَزَلِيّا صَمَدِيّا، لا ظِلَّ لَهُ يُمسِكُهُ، وهُوَ يُمسِكُ الأَشياءَ بِأَظِلَّتِها، عارِفٌ بِالمَجهولِ، مَعروفٌ عِندَ كُلِّ جاهِلٍ، فَردانِيّا، لا خَلقُهُ فيهِ ولا هُوَ في خَلقِهِ، غَيرُ مَحسوسٍ ولا مَجسوسٍ ۲، لا تُدرِكُهُ الأَبصارُ، عَلا فَقَرُبَ ودَنا فَبَعُدَ، وعُصِيَ فَغَفَرَ وأُطيعَ فَشَكَرَ، لا تَحويهِ أَرضُهُ ولا تُقِلُّهُ سَماواتُهُ، حامِلُ الأَشياءِ بِقُدرَتِهِ، دَيمومِيٌّ أَزَلِيٌّ، لا يَنسى ولا يَلهو ولا يَغلَطُ ولا يَلعَبُ، ولا لاِءِرادَتِهِ فَصلٌ، وفَصلُهُ جَزاءٌ، وأَمرُهُ واقِعٌ، لَم يَلِد فَيورَثَ، ولَم يُولَد فَيُشارَكَ، ولَم يَكُن لَهُ كُفُوا أَحَدٌ. ۳
امام صادق عليه السلام ـ چون از معناى «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» پرسيده شد ـ:شناس نامه خداوند براى خلق اوست، يگانه و جاودان، هميشگى و ابدى. جوهر و سببى ۴ نگاه دارنده او نيست؛ بلكه اوست كه مبدأ نگاه دارنده حقيقت اشياست، آگاه از ناشناخته ها، شناخته شده نزد هر نادان و يكتاست. نه خَلقش در او راه دارند و نه او در خَلقش جاى دارد. نه حس مى شود، نه لمس، نه ديده ها او را درمى يابند. در اوج است، امّا نزديك، و نزديك است، امّا دور [از دسترس]. نافرمانى مى شود و مى آمرزد، اطاعت مى گردد و ارج مى نهد. نه زمينش او را در بر مى گيرد، نه آسمان هايش او را بر دوش مى كشند. اوست كه با قدرت خويش، اشيا را حمل مى كند. جاودان است و هميشگى، از ياد نمى بَرَد و سرگرم نمى شود، و اشتباه و بازى نمى كند و ميان اراده و
۱.الصَّمَدُ: الدائم الباقي (مجمع البحرين: ج 2 ص 1049).
۲.الجَسُّ: المَسُّ باليد (القاموس المحيط: ج 2 ص 204).
۳.الكافي: ج 1 ص 91 ح 2، التوحيد: ص 57 ح 15 وليس فيه «نسبة اللّه إلى خلقه» وكلاهما عن حمّاد بن عمرو النصيبي، بحار الأنوار: ج 4 ص 286 ح 18.
۴.مى توان «ظلّ» را به معناى جوهر و سبب ندانست؛ بلكه مانند علامه طباطبايى رحمه الله، آن را به معناى حدّ و مرز اشيا دانست؛ يعنى چيزى خدا را محدود و متعيّن نمى كند، بلكه اوست كه اشيا را تهديد مى كند و حقيقت مى بخشد و نگاه مى دارد و به هر حال، ظلّ در اين جا به معناى سايه نيست؛ بلكه همان گونه كه شارحان حديث احتمال داده اند، معناهاى ديگر دارد (ر. ك: شرح اُصول الكافى، ملاّ صالح مازندرانى، ج 3 ص 139، التوحيد: صدوق، ص 58، الميزان: ج 8 ص 263). (م)
کلیدواژهها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت یگانگی خدا +1 مورد دیگر
عنه عليه السلام:إِنَّ اليَهودَ سَأَلوا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله، فَقالوا: اِنسِب لَنا رَبَّكَ! فَلَبِثَ ثَلاثا لا يُجيبُهُم، ثُمَّ نَزَلَت: «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» إِلى آخِرِها. ۱
امام صادق عليه السلام:يهوديان از پيامبر خدا سؤال كردند و چنين خواستند: شناس نامه خدايت را براى ما بيان كن!
ايشان، سه روز درنگ كرد و پاسخى نداد. پس سوره «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» نازل شد.
۱.الكافي: ج 1 ص 91 ح 1، التوحيد: ص 93 ح 8 كلاهما عن محمّد بن مسلم، بحار الأنوار: ج 3 ص 220 ح 9؛ سنن الترمذي: ج 5 ص 451 ح 3364، مسند ابن حنبل: ج 8 ص 44 ح 21277، المستدرك على الصحيحين: ج 2 ص 589 ح 3987 وكلّها عن اُبيّ بن كعب وفيها «المشركين» بدل «اليهود» وليس فيها «فلبث ثلاثا لا يجيبهم».
کلیدواژهها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت یگانگی خدا +1 مورد دیگر
التوحيد عن هشام بن سالم:دَخَلتُ عَلى أَبي عَبدِاللّهِ عليه السلام فَقالَ لي: أتَنعَتُ اللّهَ؟
فَقُلتُ: نَعَم.
قالَ: هاتِ.
فَقُلتُ: هُوَ السَّميعُ البَصيرُ.
قالَ: هذِهِ صِفَةٌ يَشتَرِكُ فيهَا المَخلوقونَ!
قُلتُ: فَكَيفَ تَنعَتُهُ؟
فَقالَ: هُوَ نُورٌ لا ظُلمَةَ فيهِ، وحَياةٌ لا مَوتَ فيهِ، وعِلمٌ لا جَهلَ فيهِ، وحَقٌّ لا باطِلَ فيهِ.
فَخَرَجتُ مِن عِندِهِ، وأَنا أَعلَمُ النَّاسِ بِالتَّوحيدِ. ۱
التوحيد ـ به نقل از هشام بن سالم ـ:بر امام صادق عليه السلام وارد شدم. ايشان به من فرمود: «آيا خدا را توصيف مى كنى؟».
گفتم: آرى.
فرمود: «بگو».
گفتم: او، شنوا و داناست.
فرمود: «اين، صفتى است كه مخلوقات هم دارند».
گفتم: پس چگونه توصيفش مى كنى؟
فرمود: «او نورى بدون تاريكى، زندگى اى بدون مرگ، دانشى بدون جهل، و حقّى بدون باطل است».
پس از نزدش بيرون آمدم، در حالى كه داناترينِ مردم به توحيد بودم.
۱.التوحيد: ص 146 ح 14، بحار الأنوار: ج 4 ص 70 ح 16.
کلیدواژهها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت یگانگی خدا +1 مورد دیگر
الإمام الصادق عليه السلامـ لَمّا سُئِلَ: كَيفَ هُوَ اللّهُ الواحِدُ؟ ـ: واحِدٌ في ذاتِهِ فَلا واحِدٌ كَواحِدٍ؛ لِأَنَّ ما سِواهُ مِنَ الواحِدِ مُتَجَزِّئٌ، وهُوَ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ واحِدٌ لا يَتَجَزَّأُ ولا يَقَعُ عَلَيهِ العَدُّ. ۱
امام صادق عليه السلامـ چون از ايشان پرسيده شد: چگونه خداوند، يگانه است؟ ـ: در ذاتش واحد و يگانه است، نه چون واحدهاى ديگر؛ چون هر واحد ديگرى جز او قابل تجزيه است، و او ـ تبارك و تعالى ـ واحدى تجزيه ناپذير است و به شماره در نمى آيد (واحد عددى نيست).
۱.الاحتجاج: ج 2 ص 217 ح 223، بحار الأنوار: ج 10 ص 167 ح 2.
کلیدواژهها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت یگانگی خدا +1 مورد دیگر
الإمام الرضا عليه السلام:إِنَّ اللّهَ المُبدِئُ الواحِدُ، الكائِنُ الأَوَّلُ، لَم يَزَل واحِدا لا شَيءَ مَعَهُ، فَردا لا ثانِيَ مَعَهُ. ۱
امام رضا عليه السلام:خداوند، آغازگرِ يكتاست، هستىِ نخست است، هميشه يكتا بوده است، بى آن كه همراهى داشته باشد، تنهاست و دومى ندارد.
۱.التوحيد: ص 435 ح 1، عيون أخبار الرضا: ج 1 ص 172 ح 1 كلاهما عن الحسن بن محمّد النوفلي، تحف العقول: ص 423 نحوه، بحار الأنوار: ج 10 ص 313 ح 1.
کلیدواژهها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت یگانگی خدا +1 مورد دیگر
الكافي عن عبد العزيز بن المهتدي:سَأَلتُ الرِّضا عليه السلام عَنِ التَّوحيدِ، فَقالَ: كُلُّ مَن قَرَأَ: «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» وآمَنَ بِها فَقَد عَرَفَ التَّوحيدَ. قُلتُ: كَيفَ يَقرَؤُها؟ قالَ: كَما يَقرَؤُهَا النّاسُ، وزادَ فيهِ: كَذلِكَ اللّهُ رَبّي، كَذلِكَ اللّهُ رَبّي. ۱
الكافىـ به نقل از عبد العزيز بن مهتدى ـ: از امام رضا عليه السلام درباه توحيد پرسيدم. فرمود: «هر كس «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» را بخواند و باور كند، توحيد را فهميده است».
گفتم: چگونه آن را بخواند؟
فرمود: «همان گونه كه مردم مى خوانند».
و افزود: «خدا، پروردگار من، چنين است. خدا، پروردگار من، چنين است».
۱.الكافي: ج 1 ص 91 ح 4، التوحيد: ص 284 ح 3، عيون أخبار الرضا: ج 1 ص 133 ح 30، مشكاة الأنوار: ص 39 ح 9 وقد كرّر في كلّها «كذلك اللّه ربّي» ثلاثا، بحار الأنوار: ج 3 ص 268 ح 2.
کلیدواژهها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت یگانگی خدا +1 مورد دیگر
الكافي عن الفتح بن يزيد الجرجانيـ أَنَّهُ قالَ لِأَبِي الحَسَنِ عليه السلام ۱ لَمّا سَمِعَ كلامَهُ فِي التَّوحيدِ ـ: لكِنَّكَ قُلتَ: الأَحَدُ الصَّمَدُ، وقُلتَ: لا يُشبِهُهُ شَيءٌ، وَاللّهُ واحِدٌ وَالإِنسانُ واحِدٌ، أَلَيسَ قَد تَشابَهَتِ الوَحدانِيَّةُ؟!
قالَ: يا فَتحُ، أَحَلتَ ۲ ثَبَّتَكَ اللّهُ، إِنَّمَا التَّشبيهُ فِي المَعاني، فَأَمّا فِي الأَسماءِ فَهِيَ واحِدَةٌ، وهِيَ دالَّةٌ عَلَى المُسَمّى. ۳
الكافى:فتح بن يزيد جرجانى، وقتى سخن امام رضا عليه السلام ۴ را درباره توحيد شنيد، به ايشان گفت: امّا گفتى: «واحد و بى نياز است» و گفتى: «چيزى شبيه او نيست»، در حالى كه خدا واحد است و انسان هم واحد است. آيا در وحدانيت، تشابه ندارند؟!
امام عليه السلام فرمود: «اى فتح! سخن محالى گفتى. خدايت استوار بدارد! [مقصود من] شباهت در معناست؛ امّا در نام ها يكى است و همه، دلالت كننده بر مسمّا و معنا».
۱.المراد بأبي الحسن عليه السلام هنا الثاني على ما صرّح به الصدوق، ويحتمل الثالث كما في كشف الغمّة (هامش المصدر). وذكر السيّد الخوئي رحمه الله في معجم رجال الحديث (ج 13 ص 246) الفتح بن يزيد الجرجاني واعتبره من أصحاب الإمام الرضا والإمام الهادي عليهماالسلام، وبقرينة إقامته في مشهد الرضا عليه السلاموكون أكثر رواياته عنه عليه السلاماحتمل أنّ المراد من أبي الحسن في رواياته على نحو الإطلاق هو الإمام الرضا عليه السلام.
۲.أحال الرجل: أتى بالمحال وتكلّم به (لسان العرب: ج 11 ص 186 «حول»).
۳.الكافي: ج 1 ص 119 ح 1، عيون أخبار الرضا: ج 1 ص 127 ح 23، التوحيد: ص 185 ح 1 وص 62 ح 18 نحوه، بحارالأنوار: ج 4 ص 173 ح 2.
۴.در متن عربى «ابو الحسن» آمده است كه مى تواند امام كاظم يا امام رضا و يا امام هادى عليهم السلام باشد؛ امّا فتح بن يزيد جرجانى از امام كاظم عليه السلامروايتى ندارد و از آن جا كه بيشتر در خراسان بوده است، پس منظور از ابو الحسن، امام رضا عليه السلام است؛ زيرا امام هادى عليه السلام به خراسان نرفته است. (م)
کلیدواژهها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت یگانگی خدا +1 مورد دیگر
الإمام الجواد عليه السلام:ما سِوَى الواحِدِ مُتَجَزِّئٌ، وَاللّهُ واحِدٌ لا مُتَجَزِّئٌ ولا مُتَوَهَّمٌ بِالقِلَّةِ وَالكَثرَةِ، وكُلُّ مُتَجَزِّىً أَو مُتَوَهَّمٍ بِالقِلَّةِ وَالكَثرَةِ فَهُوَ مَخلوقٌ دالٌّ عَلى خالِقٍ لَهُ. ۱
امام جواد عليه السلام:بجز خداى يكتا، همه چيز تجزيه پذير است و خداوند، واحد است؛ امّا تجزيه پذير نيست و قلّت و كثرت هم در آن راه ندارد و هر چيز تجزيه پذير يا قابل تصوّر به قلّت و كثرت داشتن، مخلوق است و دلالت كننده بر خالقش.
۱.الكافي: ج 1 ص 116 ح 7، التوحيد: ص 193 ح 7، الاحتجاج: ج 2 ص 468 ح 321 كلّها عن أبي هاشم الجعفري، بحارالأنوار: ج 4 ص 153 ح 1.
کلیدواژهها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت یگانگی خدا +1 مورد دیگر
الكافىـ به نقل از ابو هاشم جعفرى ـ: از امام جواد عليه السلام پرسيدم: معناى «واحد» چيست؟
فرمود: «اتّفاق همه زبان ها بر وحدت او، مانند گفته خداى متعال: «واگر از ايشان بپرسى چه كسى آنها را آفريده است، بى گمان، مى گويند: خدا» ».
کلیدواژهها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادیایمان به خداشناخت یگانگی خدا +1 مورد دیگر