حدیث دربارهمعناى توحيد

عنه عليه السلامـ في قَولِ المُؤَذِّنِ: أَشهَدُ أَن لا إِلهَ إِلاَّ اللّهُ ـ: إِعلامٌ بِأَنَّ الشَّهادَةَ لا تَجوزُ إِلاّ بِمَعرِفَتِهِ مِنَ القَلبِ، كَأَنَّهُ يَقولُ: أَعلَمُ أَنَّهُ لا مَعبودَ إِلاَّ اللّهُ عز و جل، وأَنَّ كُلَّ مَعبودٍ باطِلٌ سِوَى اللّهِ عز و جل، وأُقِرُّ بِلِساني بِما في قَلبي مِنَ العِلمِ بِأَنَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ اللّهُ، وأَشهَدُ أَنَّهُ لا مَلجَأَ مِنَ اللّهِ إِلاّ إِلَيهِ، ولا مَنجى مِن شَرِّ كُلِّ ذي شَرٍّ وفِتنَةِ كُلِّ ذي فِتنَةٍ إِلاّ بِاللّهِ. وفِي المَرَّةِ الثّانِيَةِ: أَشهَدُ أَن لا إِلهَ إِلاَّ اللّهُ. مَعناهُ: أَشهَدُ أَن لا هادِيَ إِلاَّ اللّهُ، ولا دَليلَ لي إِلَى الدّينِ إِلاَّ اللّهُ، وأُشهِدُ اللّهَ بِأَنّي أَشهَدُ أَن لا إِلهَ إِلاَّ اللّهُ، وأُشهِدُ سُكّانَ السَّماواتِ وسُكّانَ الأَرَضينَ وما فيهِنَّ مِنَ المَلائِكَةِ وَالنَّاسِ أَجمَعينَ، وما فيهِنَّ مِنَ الجِبالِ وَالأَشجارِ وَالدَّوابِّ وَالوُحوشِ، وكُلِّ رَطبٍ ويابِسٍ بِأَنَّي أَشهَدُ أَن لا خالِقَ إِلاَّ اللّهُ، ولا رازِقَ ولا مَعبودَ ولا ضارَّ ولا نافِعَ ولا قابِضَ ولا باسِطَ ولا مُعطِيَ ولا مانِعَ ولا ناصِحَ ولا كافِيَ ولا شافِيَ ولا مُقَدِّمَ ولا مُؤَخِّرَ إِلاَّ اللّهُ، لَهُ الخَلقُ وَالأَمرُ، وبِيَدِهِ الخَيرُ كُلُّهُ، تَبارَكَ اللّهُ رَبُّ العالَمينَ. ۱
امام على عليه السلامـ درباره گفته مؤذّن: «لا إله إلاّ اللّه» ـ: اعلام به اين است كه گواهى دادن، جز از سرِ معرفت درونى روا نيست. گويى كه مى گويد: من مى دانم كه معبودى جز خداوند نيست و هر معبودى جز خدا، پوچ است و آنچه را در دل از آگاهى به يگانگى خدا دارم، با زبانم بدان اقرار مى دارم و گواهى مى دهم كه پناهگاهى در برابر خدا، جز خود او نيست و نجاتى از شرّ هر شرور و از فتنه هر فتنه گرى جز به يارى خدا نيست. و بار دوم كه مى گويد: «أشهَدُ أن لا إله إلاّ اللّه»، معنايش آن است كه: گواهى مى دهم كه هدايتگرى جز خداوند نيست وبراى من، جز خداوند، راهنمايى به سوى دين نيست. و خداوند را شاهد مى گيرم كه من، به يگانگى خداوند، گواهى مى دهم و ساكنان آسمان ها و زمين ها را و هر كه از فرشتگان و مردم را كه در آنها هستند و آنچه از كوه ها و درختان و جنبندگان و حيوانات وحشى را كه در آنها هستند و هر تَر و خشكى را شاهد مى گيرم بر اين كه: من گواهى مى دهم كه هيچ آفريدگارى جز خداوند نيست، و هيچ روزى رسانى و معبودى و زيان آورى و سود رسانى و قبض كننده اى و بسط دهنده اى و عطا كننده اى و خوددارى كننده اى و خيرخواهى و كفايتگرى و شفا دهنده اى و هيچ پيش بَرَنده اى و پس اندازنده اى نيست، جز خدا. آفرينش و كار، از آنِ اوست و همه خير به دست اوست. خجسته است خداوند، پروردگارِ جهانيان.
۱.معاني الأخبار: ص 39 ح 1، التوحيد: ص 239 ح 1 كلاهما عن يزيد بن الحسن عن الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، بحارالأنوار: ج 84 ص 132 ح 24.

احادیث دیگر این موضوع

۸
امام باقر عليه السلامـ درباره گفته خداى ـ تبارك وتعالى ـ: «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ؛ بگو: او خداى يكتاست» ـ: قُلْ يعنى: با كنار هم چيدن حروفى كه برايت قرائت كرديم، آنچه را به تو وحى كرديم و از آنها باخبرت ساختيم، آشكار كن تا آن كس كه بدان گوش مى سپارد و حضور مى يابد، راه يابد. و «هو (او)»، نامى است كه براى اشاره به غايب وضع شده است: «هاء» از ثبوت خبر مى دهد و «واو» آن، اشاره به غيبتش از حواس دارد، همان گونه كه گفته تو: «هذا (اين)»، اشاره به حاضر نزد حواس دارد و اين، از آن روست كه كافران از خدايان خود با حرف اشاره حاضر و محسوس، خبر دادند و چنين گفتند: اينها خدايان قابل حسّ و درك ما با ديده ها هستند. پس اى محمّد! تو نيز به خدايى كه به او فرا مى خوانى، اشاره كن تا او را ببينيم و دركش كنيم و سرگردان نشويم. پس خداى ـ تبارك و تعالى ـ «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» را فرو فرستاد كه «هاء» براى نشان دادن ثبوت است و «واو» براى اشاره به آن كه از ديدرسِ ديده ها و درك حواس، غايب است كه او والاتر از اين است؛ بلكه او درك كننده ديده ها و پديد آورنده حواس است.