فیلترها
نتایج جستجو برای «زیرکی»: ۱۱۸ حدیث
الإمام الصادق عليه السلام:دِعامَةُ الإِنسانِ العَقلُ، وَالعَقلُ مِنهُ الفِطنَةُ وَالفَهمُ وَالحِفظُ وَالعِلمُ؛ وبِالعَقلِ يَكمُلُ، وهُوَ دَليلُهُ ومُبصِرُهُ ومِفتاحُ أمرِهِ. ۱
امام صادق عليه السلام:پشتيبان انسان، خرد است. از خرد، زيركى، فهم، خودْنگهدارى و دانش حاصل مى آيد. [انسان،] با خرد به كمال مى رسد و همو راهنما، بيناكننده و كليد كارهاست.
۱.الكافي: ج 1 ص 25 ح 23 عن أحمد بن محمّد مرسلاً، علل الشرائع: ص 103 ح 2، بحار الأنوار: ج 1 ص 90 ح 17.
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:عَلَيكُم بِالفَرفَخِ؛ فَهِيَ المُكَيِّسَةُ، فَإِنَّهُ إن كانَ شَيءٌ يَزيدُ فِي العَقلِ فَهِيَ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:بر شما باد [خوردن] خُرفه؛ زيرا زيركى مى بخشد. به راستى كه اگر چيزى بر خرد بيفزايد، همان خرفه است.
۱.المحاسن: ج 2 ص 323 ح 2094 عن حمّاد بن زكريّا النخعيّ، مكارم الأخلاق: ج 1 ص 390 ح 1314 كلاهما عن الإمام الصادق عليه السلام وليس فيه «فهي المُكيِّسة»، بحار الأنوار: ج 66 ص 234 ح 3.
کلیدواژه‌ها حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های عقلی و علمیعقل و جهلعوامل تقویت عقل +2 مورد دیگر
الكافي عن سماعة بن مهران:كُنتُ عِندَ أبي عَبدِاللّهِ عليه السلام وعِندَهُ جَماعَةٌ مِن مَواليهِ، فَجَرى ذِكرُ العَقلِ وَالجَهلِ، فَقالَ أبو عَبدِاللّهِ عليه السلام: اِعرِفُوا العَقلَ وجُندَهُ وَالجَهلَ وجُندَهُ تَهتَدوا.
قالَ سَماعَةُ: فَقُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، لا نَعرِفُ إلاّ ما عَرَّفتَنا.
فَقالَ أبو عَبدِاللّهِ عليه السلام: إنَّ اللّهَ عز و جل خَلَقَ العَقلَ وهُوَ أوَّلُ خَلقٍ مِنَ الرّوحانِيّينَ عَن يَمينِ العَرشِ مِن نورِهِ، فَقالَ لَهُ: أدبِر فَأَدبَرَ؛ ثُمَّ قالَ لَهُ: أقبِل فَأَقبَلَ ۱؛ فَقالَ اللّهُ تَبارَكَ
وتَعالى: خَلَقتُكَ خَلقًا عَظيمًا وكَرَّمتُكَ عَلى جَميعِ خَلقي. ۲
قالَ: ثُمَّ خَلَقَ الجَهلَ مِنَ البَحرِ الاُجاجِ ظُلمانِيًّا فَقالَ لَهُ: أدبِر فَأَدبَرَ؛ ثُمَّ قالَ
الكافىـ به نقل از سماعه بن مهران ـ: نزد امام صادق عليه السلام بودم و گروهى از دوستداران ايشان در آن جا حضور داشتند. سخن از خرد و نادانى به ميان آمد. امام صادق عليه السلامفرمود: «خرد و سپاهيانش و نادانى و سپاهيانش را بشناسيد تا هدايت يابيد». ۴
گفتم: جانم به فدايت! نمى دانيم، جز آنچه شما ما را بر آن آگاه ساخته ايد.
آن گاه امام صادق عليه السلام فرمود: «خداوند، خرد را كه نخستين آفريده روحانى است، از سَمت راست عرش، از نور خود بيافريد. آن گاه بدو فرمود: باز گرد. پس برگشت. سپس به او گفت: روى آور. پس روى آورد. ۵ سپس خداوند
متعال فرمود: تو را آفريدم، آفريدنى بزرگ وتو را برهمه مخلوقاتم گرامى داشتم». ۶
سپس [خداوند،] نادانى را از درياى شور و ظلمانى بيافريد و به او گفت: باز گرد. پس برگشت. سپس
۱.شرح المولى محمّد صالح المازندراني هذا الحديث بما يلي: «فقال له: أدبر فأدبر»: أمره بالهبوط من عالم الملكوت والنور إلى عالم الظلمات والشرور والتوجّه إلى ما يلايمه من المشتهيات والنظر إلى ما فيه هواه من المستلذّات، فهبط لما في ذلك من مصلحة وهي ابتلاء العباد ونظام البلاد وعمارة الأرض، إذ لولا ذلك لكان النّاس بمنزلة الملائكة عارين عن حلية التناكح والتناسل والزراعة وتعمير الأرض، وبطل الغرض المطلوب من هذا النوع من الخلق، وبطل خلافة الأرض، ولزم من ذلك بطلان الثواب والعقاب وعدم انكشاف صفات الباري وانجلاء حقائقها وآثارها، مثل العدالة والانتقام والجبّاريّة والقهّاريّة والعفو والغفران وغيرها.
۲.ثمّ قال له: أقبل فلم يقبل»: أمره بعد الإدبار بالإقبال إليه تعالى والرجوع إلى ما لديه من المقامات العليّة والكرامات الرفيعة التي لا يتيسّر الوصول إليها إلاّ بالانتقال من طور أخسّ إلى طور أشرف، ومن حالة أدنى إلى حالة أعلى، ومن نشأة فانية إلى نشأة باقية، وهكذا من حال إلى حال ومن كمال إلى كمال حتّى يبلغ إلى غاية مشاهدة جلال اللّه ونهاية ملاحظة أنوار اللّه ويرتع في جنّة عالية قطوفها دانية، فأبى السلوك في سبيل الرشاد والتقيّد بربقة الانقياد والتمسّك بلوازم الوعظ والنصيحة والانقلاع عن الأفعال القبيحة، كلّ ذلك لشدّة احتجابه بحجاب الظلمات وانغماسه في بحار ذمائم الصفات؛ لتوهّمه أنّ تلك الذمائم الخاسرة والصفات الظاهرة والمشتهيات الحاضرة كمال له، فاغترَّ بها أو افتخر وأخذها بضاعة له واستكبر (شرح اُصول الكافي، كتاب العقل والجهل: ص 268).
وصدر أخيرًا عن مؤسّسة التنظيم والنشر لآثار الإمام الخميني قدس سره في هذا المجال كتاب «شرح حديث جنود العقل والجهل» للسيّد الإمام قدس سرهفراجع.
۳.الكافي: ج 1 ص 21 ح 14، علل الشرائع: ص 113 ح 10، تحف العقول: ص 400 كلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج 1 ص 109 ح 7.
۴.امام خمينى رحمه الله، كتابى با عنوان شرح حديث جنود عقل و جهل نگاشته كه از سوى مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى رحمه الله به چاپ رسيده است.
۵.ملاّ صالح مازندرانى در شرح اين حديث نوشته است: «خداوند، خرد را فرمان داد تا از عالَم ملكوت و نورانى به دنياى تاريكى ها و شرور فرود آيد و به خواستنى هايى كه سازگار با اوست، توجّه كند و در لذّت هاى مطابق ميلش، درنگ نمايد. سپس خرد، از آن رو كه مصلحتش در آن بود، فرود آمد. آن مصلحت، عبارت است از: آزمودن بندگان، سامان بخشى به شهرها و آبادانى زمين.
۶.گر چنين نبود، مردم به سانِ فرشتگان، از ازدواج و تكثير نسل، كشاورزى و آبادانى زمين، دست مى شُستند و انگيزه آفرينشِ اين دسته از موجودات، از ميان مى رفت، چنان كه جانشينى [اش در]زمين، زائل مى شد، و نظام پاداش و كيفر نيز به هم مى ريخت و صفات خداوندى و حقيقت و آثارش (چون: عدالت، انتقام، جباريّت، قهاريّت، عفو و بخشش و مانند آن) آشكار نمى گشت».
وى در تفسير «پس بدو گفت: روى آور. پس رو نياورد»، مى گويد: «خداوند، او را پس از برگشتن، به رو آوردن و بازگشت به مقامات برتر و كرامت هاى بلند ـ كه دستيابى بدانها جز با تحوّل و دگرگونى از صورت پست به صورت برتر و از حالت پايين تر به حالت بالاتر و از دنياى فانى به دنياى پايدار، ممكن نيست ـ فرمان داد، چنان كه او را به سير و سلوك و پيمودن راه كمال تا مشاهده جلال خداوندى و ديدن انوار الهى و گشت و گذار در بهشت برين، فرمان داد؛ او از پيمودن راه رشد و گردن نهادن به بندگى و استفاده از پند و نصيحت و دورى جُستن از رفتار زشت، سر باز زد؛ زيرا در حجاب هاى ظلمانى، پنهان بود و در درياى بدى ها فرو رفته بود، با اين گمان كه اين لذّت هاى ظاهرى و خصلت هاى زشت كمال اوست. از اين رو، بدان مغرور شد و فخرفروشى كرد و آن را دست مايه بزرگى طلبى قرار داد» (شرح اصول كافى، كتاب العقل و الجهل، ص 268. همچنين، ر. ك: شرح حديث جنود عقل و جهل).
الإمام الصادق عليه السلام:دِعامَةُ الإِنسانِ العَقلُ، وَالعَقلُ مِنهُ الفِطنَةُ وَالفَهمُ وَالحِفظُ وَالعِلمُ، وبِالعَقلِ يَكمُلُ، وهُوَ دَليلُهُ ومُبصِرُهُ ومِفتاحُ أمرِهِ، فَإِذا كانَ تَأييدُ عَقلِهِ مِنَ النّورِ كانَ عالِمًا حافِظًا ذاكِرًا فَطِنًا فَهِمًا، فَعَلِمَ بِذلِكَ كَيفَ ولِمَ وحَيثُ، وعَرَفَ مَن نَصَحَهُ ومَن غَشَّهُ، فَإِذا عَرَفَ ذلِكَ عَرَفَ مَجراهُ ومَوصولَهُ ومَفصولَهُ، وأخلَصَ الوَحدانِيَّةَ لِلّهِ وَالإِقرارَ بِالطّاعَةِ، فَإِذا فَعَلَ ذلِكَ كانَ مُستَدرِكًا لِما فاتَ، ووارِدًا عَلى ما هُوَ آتٍ، يَعرِفُ ما هُوَ فيهِ ولِأَيِّ شَيءٍ هُوَ هاهُنا، ومِن أينَ يَأتيهِ، وإلى ما هُوَ صائِرٌ، وذلِكَ كُلُّهُ مِن تَأييدِ العَقلِ. ۱
امام صادق عليه السلام:خرد، پشتيبان آدمى است و از خرد، زيركى، فهم، حفظ و دانش، سرچشمه مى گيرد. با خرد، آدمى به كمال مى رسد و خرد، راهنماى انسان، بينا كننده و گشاينده كارهاى اوست.
اگر خرد با روشنى تقويت شود، آدمى، دانشمند، حافظ، اهل ذكر، زيرك و فهيم خواهد بود و پاسخِ چگونه، چرا و كجا را خواهد دانست و خيرخواهان را از دغلكاران، باز خواهد شناخت.
اگر اينها را دانست، مسير حركت را مى شناسد و مى داند كه با چه كسانى ارتباط برقرار كند و با چه كسانى قطع رابطه نمايد و به توحيدِ خالص مى رسد
و به طاعت [از خداوند] اقرار مى كند.
اگر چنين شد، از دست رفته ها را جبران مى كند، در آينده به كارهاى شايسته رو مى آورد، موقعيت خويش را درك مى نمايد و مى داند كه چرا در دنيا زندگى مى كند و از كجا آمده است و به
۱.الكافي: ج 1 ص 25 ح 23، علل الشرائع: ص 103 ح 2 عن الحسن بن محبوب عن بعض أصحابه، بحار الأنوار: ج 1 ص 90 ح 17.
الإمام الصادق عليه السلام:يُستَدَلُّ بِكِتابِ الرَّجُلِ عَلى عَقلِهِ ومَوضِعِ بَصيرَتِهِ، وبِرَسولِهِ عَلى فَهمِهِ وفِطنَتِهِ. ۱
امام صادق عليه السلام:به نوشته آدمى، بر خرد و بينش او استدلال مى شود و به فرستاده اش بر فهم و زيركى او.
۱.المحاسن: ج 1 ص 311 ح 618، بحار الأنوار: ج 1 ص 130 ح 15.
عنه عليه السلام:إنَّما اُولُو الأَلبابِ الَّذينَ عَمِلوا بِالفِكرَةِ حَتّى وَرِثوا مِنهُ حُبَّ اللّهِ؛ فَإِنَّ حُبَّ اللّهِ إذا وَرِثَهُ القَلبُ استَضاءَ، وأسرَعَ إلَيهِ اللُّطفُ، فَإِذا نَزَلَ مَنزِلَةَ اللُّطفِ صارَ مِن أهلِ الفَوائِدِ؛ تَكَلَّمَ بِالحِكمَةِ، فَإِذا تَكَلَّمَ بِالحِكمَةِ صارَ صاحِبَ فِطنَةٍ، فَإِذا نَزَلَ مَنزِلَةَ الفِطنَةِ عَمِلَ بِها فِي القُدرَةِ، فَإِذا عَمِلَ بِها فِي القُدرَةِ
عَرَفَ الأَطباقَ السَّبعَةَ، فَإِذا بَلَغَ إلى هذِهِ المَنزِلَةِ صارَ يَتَقَلَّبُ فِكرُهُ بِلُطفٍ وحِكمَةٍ وبَيانٍ، فَإِذا بَلَغَ هذِهِ المَنزِلَةَ جَعَلَ شَهوَتَهُ ومَحَبَّتَه ۱ في خالِقِهِ، فَإِذا فَعَلَ ذلِكَ نَزَلَ المَنزِلَةَ الكُبرى؛ فَعايَنَ رَبَّهُ في قَلبِهِ، ووَرِثَ الحِكمَةَ
امام سجّاد عليه السلام:خردمندان، در حقيقتْ كسانى هستند كه انديشه شان را به كار بستند، تا آن كه از آن، خدا دوستى را به ميراث بردند؛ زيرا چون قلبْ خدا دوستى را به ميراث بَرَد، روشنى گيرد و لطف و توجّه به سويش بشتابد. پس چون به
منزلت لطف و توجّه برسد، از فايده مندان گردد؛ يعنى حكيمانه سخن گويد. پس چون حكيمانه سخن بگويد، داراى هشيارى و زيركى شود. پس چون به منزلتِ زيركى برسد، آن را در راه قدرت به كار برد و چون زيركى را در قدرت به كار بَرَد، طبقات هفتگانه را بشناسد و چون به اين منزلت برسد، انديشه اش با لطف، حكمت و بيانْ همراه شود و آنها را به كار بندد و چون به اين منزلت برسد، خواسته و دوستى اش را در راه خالق خود قرار دهد. پس چون چنين كرد، به منزلتِ بزرگ تر مى رسد و خدا را باچشمِ دلش مى بيند و
الأمالي للصدوق عن عدي بن أرطاة:قالَ مُعاوِيَةُ يَوما لِعَمرِو بنِ العاصِ: يا أبا عَبدِ اللّهِ، أيُّنا أدهى؟ قالَ عَمرٌو أنَا لِلبَديهَةِ، وأنت لِلرَّوِيَّةِ. قالَ مُعاوِيَةُ: قَضَيتَ لي عَلى نَفسِكَ، وأنَا أدهى مِنكَ فِي البَديهَةِ. قالَ عَمرٌو: فَأَينَ كانَ دَهاؤُكَ يَومَ رَفَعتُ المَصاحِفَ؟ قالَ: بِها غَلَبتَني يا أبا عَبدِ اللّهِ، فَلا أسأَلُكَ عَن شَيءٍ تَصدُقُني فيهِ. قالَ: وَاللّهِ إنَّ الكَذِبَ لَقَبيحٌ، فَسَل عَمّا بَدا لَكَ أصدُقكَ.
فَقالَ: هَل غَشَشتَني مُنذُ نَصَحتَني؟
قالَ: لا.
قالَ: بَلى وَاللّهِ، لَقَد غَشَشتَني، أما إنّي لا أقولُ في كُلِّ المَواطِنِ ولكِن في مَوطِنٍ واحِدٍ. قالَ: وأيُّ مَوطِنٍ هذا؟ قالَ: يَومَ دَعاني عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ لِلمُبارَزَةِ، فَاستَشَرتُكَ،
الأمالى، صدوقـ به نقل از عَدّى بن اَرطات ـ: روزى معاويه به عمرو بن عاص گفت: اى ابو عبد اللّه! كدام يك از ما زيرك تريم؟
عمرو گفت: من در زودانديشى و تو در ديرانديشى.
معاويه گفت: به سود من وزيان خود، حكم كردى؛ با آن كه در زودانديشى نيز، من از تو زيرك ترم.
عمروگفت: كجا بود زيركى ات آن گاه كه من قرآن ها را [بر نيزه]برافراشتم؟
گفت: اى ابوعبد اللّه! با همين كار، بر من پيروز شدى. پس، از تو چيزى نمى پرسم كه با من در آن راست بگويى (هر چه مى پرسم، ناراست پاسخ مى دهى)!
گفت: به خدا سوگند، ناراستى زشت است. هر آنچه مى خواهى، بپرس، كه با تو راست مى گويم.
گفت: آيا از روزى كه خيرخواه من شده اى، در كارم نيرنگ ورزيده اى؟
گفت: نه.
گفت: آرى. به خدا سوگند، با من نيرنگ ورزيده اى؛ البتّه نمى گويم در
۱.الأمالي للصدوق: ص 132 ح 125، بحار الأنوار: ج 33 ص 49 ح 393.
عنه عليه السلام:اللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، وَاجعَلنا مِنَ الَّذينَ فَتَقتَ لَهُم رَتقَ عَظيمِ غَواشي جُفونِ حَدَقِ عُيونِ القُلوبِ، حَتّى نَظَروا إِلى تَدبيرِ حِكمَتِكَ، وشَواهِدِ حُجَجِ بَيِّناتِكَ، فَعرَفوكَ بِمَحصولِ فِطَنِ القُلوبِ، وأنتَ في غَوامِضِ سُتُراتِ حُجُبِ القُلوبِ.
فَسُبحانَكَ أيُّعَينٍ تَقومُ بِها نُصبَ نُورِكَ، أم تَرقَأُ إِلى نُورِ ضِياءِ قُدسِكَ، أو أيُّ فَهمٍ يَفهَمُ ما دونَ ذلِكَ إِلاَّ الأَبصارَ الَّتي كَشَفتَ عَنها حُجُبَ العَمِيَّةِ، فَرَقَت أَرواحُهُم عَلى أَجنِحَةِ المَلائِكَةِ، فَسَمّاهُم أَهلُ المَلَكوتِ زُوّارا، وأَسماهُم أَهلُ الجَبَروتِ عُمّارا، فَتَرَدَّدوا في مَصافِّ المُسَبِّحينَ، وتَعَلَّقوا بِحِجابِ القُدرَةِ، وناجَوا رَبَّهُم عِندَ
امام زين العابدين عليه السلام:خدايا! بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست و ما را از كسانى قرار ده كه پرده ضخيمِ فرو افتاده بر حدقه چشم دلشان را شكافتى تا به تدبير حكيمانه ات و شواهد حجّت هاى روشنت بنگرند و تو را با دستاورد زيركىِ دل ها بشناسند، در حالى كه در پسِ پوشش پرده هاى درهم پيچيده دل ها بودى.
منزّهى تو! كدامين ديده را ياراى آن است كه نورِ تو را ببيند يا تا پرتوِ نور قدست فراز آيد؟! كدامين فهم است كه [حتى] كمتر از اين را بفهمد؟ جز ديدگانى كه پرده هاى نابينايى را از آنها زدودى و جان هايشان، بر بال فرشتگان بالا آمد و ملكوتيان، آنان را ديدارگر و جبروتيان، آبادگر ناميدند و در صفوفِ تسبيح گويان چرخيدند و از پرده قدرت آويختند و به گاهِ هر خواسته، با پروردگارشان مناجات كردند و دل هايشان
الإمام عليّ عليه السلام:أكيَسُ الأَكياسِ مَن مَقَتَ دُنياهُ، وقَطَعَ مِنها أمَلَهُ ومُناهُ، وصَرَفَ عَنها طَمَعَهُ ورَجاهُ. ۱
امام على عليه السلام:زيرك ترينِ زيركان، كسى است كه دنيايش را دشمن دارد و آرزو و انتظاراتش را از آن، قطع كند و چشمداشت و اميدش را از دنيا برگيرد.
۱.غرر الحكم: ح 3276، عيون الحكم والمواعظ: ص 123 ح 2809.
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر چيزى، در بند قَدَر است، حتّى ناتوانى و زيركى.
امام على عليه السلامـ آن گاه كه مالك اشتر را به استاندارى و كارهاى مصر گماشت، در عهدنامه اى خطاب به وى ـ: به نام خداوند بخشنده مهربان. اين فرمانى است از بنده خدا على، امير مؤمنان به مالك بن حارث اشتر، در عهدنامه او، آن گاه كه وى را به استاندارى مصر گماشت، براى جمع آورى خراج و ماليات مصر و جهاد با دشمنش و اصلاح كارهاى مردمش و آبادسازى شهرهايش.
او را فرمان داد به تقواى الهى و برگزيدن طاعت او و پيروى از آنچه خداوند در كتابش به آن فرمان داده است، از واجبات و مستحبّاتى كه هيچ كس جز با پيروى از آنها سعادتمند نمى شود و جز با انكار و تباه ساختن آنها بدبخت نمى گردد [و به او فرمان داد] كه با دست و دل و زبانش خدا را يارى كند؛ چرا كه خداوند، عهده دار يارى كسى است كه يارى اش كند. همانا او نيرومند و
عنه صلى الله عليه و آله:مَن أرادَ أن يَنظُرَ إلى نوحٍ في عَزمِهِ، وإلى آدَمَ في عِلمِهِ، وإلى إبراهيمَ في حِلمِهِ، وإلى موسى في فِطنَتِهِ، وإلى عيسى في زُهدِهِ، فَليَنظُر إلى عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:آن كه مى خواهد به اراده نوح، دانش آدم، حلم ابراهيم، زيركى موسى و زهد عيسى بنگرد، بايد به على بن ابى طالب نگاه كند.
۱.شرح نهج البلاغة: ج 9 ص 168، ينابيع المودّة: ج 1 ص363 ح 1 عن أبي الحمراء وفيه «هيبته» بدل «فطنته» وكلاهما نقلاً عن ابن حنبل والبيهقي؛ بشارة المصطفى: ص 277 عن ابن عبّاس وفيه «سلمه» بدل «عزمه» و «داوود» بدل «عيسى».
تاريخ الطبري عن الزهري:كانَت مِصرُ مِن حينِ عَلِيٍّ، عَلَيها قَيسُ بنُ سَعدِ بنِ عُبادَةَ، وكانَ صاحِبَ رايَةِ الأَنصارِ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله، وكانَ مِن ذَوِي الرَّأيِ وَالبَأسِ، وكانَ مُعاوِيَةُ بنُ أبي سُفيانَ وعَمرُو بنُ العاصِ جاهِدَينِ عَلى أن يُخرِجاهُ مِن مِصرَ لِيَغلِبا عَلَيها، فَكانَ قَدِ امتَنَعَ فيها بِالدَّهاءِ وَالمُكايَدَةِ، فَلَم يَقدِرا عَلَيهِ، ولا عَلى أن يَفتَتِحا مِصرَ. ۱
تاريخ الطبرىـ به نقل از زُهْرى ـ: از ابتداى خلافت على عليه السلام، قيس بن سعد بن عُباده، فرماندار مصر بود. او پرچمدار انصار در كنار پيامبر خدا و صاحبْ نظر و شجاع بود و معاوية بن ابى سفيان و عمروعاص مى كوشيدند تا او را از مصر، بيرون كنند تا خود بر آن جا مسلّط شوند؛ امّا قيس با زيركى و كياست، خود را حفظ مى كرد و آن دو [، تا قيس در مصر بود]، نه توانستند به او دست يابند و نه توانستند مصر را فتح كنند.
۱.تاريخ الطبري: ج 4 ص 552.
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر چيزى، در گرو تقدير است، حتّى ناتوانى و زيركى.
کلیدواژه‌ها قضا و قدرحکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادینقش قضا و قدر در عالم +1 مورد دیگر
عنه صلى الله عليه و آله:أكيَسُ الكَيْسِ التُّقى، وأحمَقُ الحُمقِ الفُجورُ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:زيرك ترين زيركى، پرهيزگارى است و احمقانه ترين حماقت، گناه كردن.
۱.الأمالي للصدوق: ص 576 ح 788.
البداية والنهاية:بوِيعُ لَهُ [أي لِيَزيدَ] بِالخِلافَةِ بَعدَ أبيهِ في رَجَبٍ سَنَةَ سِتّينَ، وكانَ مَولِدُهُ سَنَةَ سِتٍّ وعِشرينَ، فَكانَ يَومَ بويِعَ ابنَ أربَعٍ وثَلاثينَ سَنَةً، فَأَقَرَّ نُوّابَ أبيهِ عَلَى الأَقاليمِ، لَم يَعزِل أحَدا مِنهُم، وهذا مِن ذَكائِهِ. ۱
البداية و النهاية:پس از وفات معاويه در ماه رجب سال شصت هجرى، با يزيد بيعت شد. سال ولادت يزيد، 26 هجرى است كه به هنگام بيعت، 34 سال عمر داشت. وى نمايندگان پدرش را در شهرها ابقا نمود و كسى را بركنار نكرد و اين، از زيركى او بود.
۱.البداية والنهاية: ج 8 ص 146.
تحف العقول عن الإمام الحسين عليه السلام:إنَّ المُؤمِنَ اتَّخَذَ اللّهَ عِصمَتَهُ، وقَولَهُ مِرآتَهُ، فَمَرَّةً يَنظُرُ في نَعتِ المُؤمِنينَ وتارَةً يَنظُرُ في وَصفِ المُتَجَبِّرينَ، فَهُوَ مِنهُ في لَطائِفَ، ومِن نَفسِهِ في تَعارُفٍ، ومِن فِطنَتِهِ في يَقينٍ، ومِن قُدسِهِ عَلى تَمكينٍ. ۱
تحف العقولـ از امام حسين عليه السلام ـ: مؤمن، خدا را مايه نگاه داشت خود، و سخن او را، آينه [تمام نماى]خود مى گيرد. يك بار [در سخن خدا] به ويژگى مؤمنان نظر مى كند و يك بار به ويژگى گردنكشان. از آن، نكته ها بر مى گيرد، خود را شناسايى مى كند و به زيركى خود، يقين پيدا مى كند و به پاكى خود، اطمينان مى يابد.
۱.تحف العقول: ص 248، بحار الأنوار: ج 78 ص 119 ح 15.
أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ، عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا رَفَعَهُ إِلَى أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:قُلْتُ لَهُ: مَا الْعَقْلُ؟ قَالَ: «مَا عُبِدَ بِهِ الرَّحْمنُ، وَاكْتُسِبَ بِهِ الْجِنَانُ». قَالَ: قُلْتُ: فَالَّذِي كَانَ فِي مُعَاوِيَةَ؟ فَقَالَ: «تِلْكَ النَّكْرَاءُ، تِلْكَ الشَّيْطَنَةُ، وَهِيَ شَبِيهَةٌ بِالْعَقْلِ وَلَيْسَتْ بِالْعَقْلِ».
احمد بن ادريس، از محمد بن عبدالجبّار روايت كرده است، از بعضى از اصحاب ما كه آن را مرفوع ساخته به سوى امام جعفر صادق عليه السلام و گفته است كه: به آن جناب عرض كردم كه: عقل چيست؟ فرمود:«چيزى است كه خداوند مهربان به آن بندگى و پرستيده شود، و بهشت ها به آن كسب شود». راوى مى گويد: گفتم: چه بود آنچه در معاويه بود؟ حضرت فرمود كه: «آن، زيركى بود و دريافت و شيطنت و اين شباهت دارد به عقل، و عقل نيست».
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حَدِيدٍ، عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ، قَالَ:كُنْتُ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام وَعِنْدَهُ جَمَاعَةٌ مِنْ مَوَالِيهِ، فَجَرى ذِكْرُ الْعَقْلِ وَالْجَهْلِ، فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام: «اعْرِفُوا الْعَقْلَ وَجُنْدَهُ، وَالْجَهْلَ وَجُنْدَهُ، تَهْتَدُوا».
قَالَ سَمَاعَةُ: فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ، لَا نَعْرِفُ إِلَا مَا عَرَّفْتَنَا، فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام: «إِنَّ اللّهَ ـ عَزَّوَجَلَّ ـ خَلَقَ الْعَقْلَ ـ وَهُوَ أَوَّلُ خَلْقٍ مِنَ الرُّوحَانِيِّينَ عَنْ يَمِينِ الْعَرْشِ ـ مِنْ نُورِهِ، فَقَالَ لَهُ: أَدْبِرْ، فَأَدْبَرَ، ثُمَّ قَالَ لَهُ: أَقْبِلْ، فَأَقْبَلَ، فَقَالَ
چند نفر از اصحاب ما از احمد بن محمد، از على بن حديد، از سَماعه بن مهران روايت كرده اند كه گفت: در خدمت امام جعفر صادق عليه السلام بودم و در نزد آن حضرت گروهى از دوستان او بودند كه ذكر عقل و جهل در ميان آمد. امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«عقل و لشكر او، و جهل و سپاه او را بشناسيد تا راه راست يابيد».
سماعه گفت كه: عرض كردم كه: فداى تو گردم، ما چيزى را نشناسيم، مگر آنچه تو ما را بشناسانى. آن حضرت فرمود كه: «خدا عقل را آفريد، و آن اول آفريده اى است از روحانيان (و آنها جسم هاى لطيف اند كه به چشم در نيايند). از طرف راست عرش از نور خويش. پس فرمود كه: پشت كن، عقل پشت كرد، و بعد از آن فرمود كه: رو كن، رو كرد. خداى تبارك و تعالى فرمود كه: تو را آفريدم آفريده بزرگ و تو را بر همه آفريدگان خود
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مُرْسَلاً، قَالَ:قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام: «دِعَامَةُ الْاءِنْسَانِ الْعَقْلُ، وَالْعَقْلُ مِنْهُ الْفِطْنَةُ وَالْفَهْمُ وَالْحِفْظُ وَالْعِلْمُ، وَبِالْعَقْلِ يَكْمُلُ، وَهُوَ دَلِيلُهُ وَمُبْصِرُهُ وَمِفْتَاحُ أَمْرِهِ، فَإِذَا كَانَ تَأْيِيدُ عَقْلِهِ مِنَ النُّورِ، كَانَ عَالِماً، حَافِظاً، ذَاكِراً، فَطِناً، فَهِماً، فَعَلِمَ بِذلِكَ كَيْفَ، وَلِمَ، وَحَيْثُ، وَعَرَفَ مَنْ نَصَحَهُ وَمَنْ غَشَّهُ، فَإِذَا عَرَفَ ذلِكَ، عَرَفَ مَجْرَاهُ وَمَوْصُولَهُ وَمَفْصُولَهُ، وَأَخْلَصَ الْوَحْدَانِيَّةَ لِلّهِ وَالْاءِقْرَارَ بِالطَّاعَةِ، فَإِذَا فَعَلَ ذلِكَ، كَانَ مُسْتَدْرِكاً لِمَا فَاتَ، وَوَارِداً عَلى مَا هُوَ آتٍ،
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند از احمد بن محمد به طور مرسل كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«ستون انسان و آنچه به آن برپا مى شود، عقل است، و از عقل، فطانت و زيركى و فهم و محافظت و علم به هم مى رسد. و هر يك از اينها به واسطه عقل كامل مى شود، و عقل، رهبر و محل ديدن و كليد امر اوست (كه تمام امر او به وى روشن شود). پس هرگاه تقويت عقل او از نور باشد، عالم و حافظ و ذاكر و صاحب فطانت و فهم گردد، و به اين، سبب چگونگى و جهت و حيثيت هر چيزى را بداند، و هر كه او را خيرخواهى كند و هر كه به او خيانت كند، همه را بشناسد. و چون اين را شناخت، مجراى كار خويش و آنچه باعث پيوند و جدايى آنْ باشد، بشناسد (به اين كه هر چه از او سر زند و به آنچه موجب امداد و اخلال آن باشد، دانا گرداند). و يگانگى را
نمایش ۱ تا ۲۰ از ۱۱۸