امام سجّاد عليه السلام ـ در دعايش هنگام ختم قرآن ـ:خداوندا! تو مرا بر ختم كتاب خويش يارى كردى؛ كتابى كه آن را روشنگر فرو فرستادى و آن را بر هر كتابى كه نازل كرده اى، گواه و غالب قرار دادى و آن را بر هر سخنى كه برخوانده اى، برترى دادى و آن را معيارى ساختى و با آن ميان حلال و حرامت جدايى انداختى؛ قرآنى كه با آن، قوانين احكام خود را آشكار ساختى و كتابى كه آن را براى بندگانت تفصيل دادى و وحيى كه آن را بر پيامبرت محمّد ـ كه درود تو بر او باد ـ نازل كردى و آن را فروغى قرار دادى كه با پيروى از آن، راه را از تاريكى هاى گم راهى و نادانى باز مى شناسيم، و نيز درمانى براى هر كس كه از سر فهم و تصديق، به آن گوش فرا دهد، و ميزانى براى قسط كه زبانش از حق برنمى گردد و نور هدايتى كه بُرهان آن براى شاهدان،

سيّد ابن طاووس ـ در الإقبال ـ:فصلى است درباره چگونگى ترتيب نافله ماه رمضان پس از عشا (كه در هر شب، بيست ركعت است) و دعاهاى مربوط به آن. [9 و 10] سپس دو ركعت نماز مى خوانى و پس از آن، آنچه را از خطّ جدّم ابو جعفر طوسى (به روايت از امام صادق عليه السلام) نقل كرده ايم، مى گويى: «خداوندا! از تو مى خواهم به شُكوه و جلالت، به زيبايى و عظمتت، به نور و رحمت گسترده ات، به نام ها و عزّتت، به قدرت و خواست و نفوذ فرمانت، به نهايت خرسندى و شرافت و بزرگوارى ات، به هميشگى عزّت و حكومتت، به فخر و والايى مرتبه و احسان ديرين و نشانه هاى شگفتت، به احسان و سخاوتت، به فراگيرى روزى و بخشش و خير و احسانت، به نيكى و نعمت دادنت، و به شأن و جبروتت؛ و از تو مى خواهم به همه آنچه از تو خواسته شده، كه بر محمّد و

الإقبال:با اين دعا از خانه بيرون برو، تا آن كه همراه امام، وارد نماز شوى. اگر چيزى از آن از تو فوت شد، پس از نماز، قضايش كن: «خداوندا! رويم را به سوى تو كردم و بر تو توكّل نمودم. اللّه أكبر، آن گونه كه هدايتمان كرد. اللّه أكبر، خدا و مولاى ما. اللّه أكبر بر آن كه نعمتمان داد و آنچه آزمودمان، نيكوست. اللّه أكبر، براى آنچه ما را برگزيد و بر عهده ما نهاد. اللّه أكبر، پروردگار ما، كه ما را آفريد. اللّه أكبر، كه ما را هستى داد. اللّه أكبر، آن كه با قدرتش ما را هدايت كرد. اللّه أكبر، آن كه ما را آفريد و سامان بخشيد. اللّه أكبر، آن كه با آيين خود به ما احسان كرد. اللّه أكبر، آن كه از فتنه اش ما را ايمن ساخت. اللّه أكبر، آن كه با اسلام، ما را برگزيد. اللّه أكبر، آن كه با اسلام، ما را بر جز ما

تاريخ الطبرىـ به نقل از ابو سلمه ـ: هنگام غروب، هاشم بن عُتْبه زُهْرى يارانش را فراخواند و گفت: هَلا! هر كس خدا و سراى آخرت را مى طلبد، به من روى آورَد. انبوهى از مردم به او روى آوردند و او با زبده يارانش، چند بار بر شاميان به سختى يورش بُرد؛ امّا از هر سوى كه حمله مى كرد، با مقاومت روبه رو مى شد و نبردى سخت مى كرد. پس به يارانش گفت: مبادا مقاومت ايشان، شما را به هراس اندازد! به خدا سوگند، آنچه از ايشان مى بينيد، تنها تعصّب عربى است و اين مقاومت، زير پرچم همين تعصّب و بر محور آن صورت مى پذيرد؛ و همانا ايشان در گم راهى اند و شما بر حقّيد. اى گروه! مقاومت ورزيد و پايمردى كنيد و گِرد هم آييد تا همگى با وقار و آرامش به سوى دشمنمان حركت كنيم. آن گاه، استوارى ورزيد، يكديگر را يارى كنيد و

تاريخ الطبرىـ به نقل از ابو جَناب كَلبى ـ: آن گاه كه عمرو و ابو موسى در دومَةُ الجَندَل با هم ديدار كردند، عمرو كوشيد تا ابو موسى را در سخن گفتن پيش اندازد و به او گفت: همانا تو از اصحاب پيامبر خدا هستى و سنّ تو بيش از من است. پس نخست تو سخن گو و سپس من سخن خواهم گفت. و عمرو او را عادت مى داد كه در هر كار، بر وى پيش افتد و از اين شيوه، در پى آن بود كه وى نخست، على عليه السلام را خلع كند. پس ابو موسى در كار داورى كه به سبب آن گرد آمده بودند، انديشيد و عمرو او را به پذيرش معاويه فرا خواند، وى نپذيرفت. سپس او را به پذيرش پسرش فرا خواند، باز هم نپذيرفت. ابو موسى هم عبد اللّه بن عُمَر را به عمرو پيشنهاد كرد؛ ولى وى سر باز زد. پس عمرو به او گفت: به من بگو انديشه ات چيست؟ ابو موسى گفت:

تاريخ الطبرىـ به نقل از زيد بن وهب ـ: اولين سخنى كه على عليه السلام پس از واقعه نهروان به مردم گفت، چنين بود: «اى مردم! به سوى نبرد با دشمنى بشتابيد كه در جهاد با وى قرب به خدا و يافتن وسيله نزد اوست؛ گروهى كه در حق سرگردان اند، از قرآن جدا و از دين بركنارند. در سركشى سرگردان اند و در دل گم راهى مى چرخند، پس «تا مى توانيد از نيرو و مَركب جنگى [براى جنگ با آنان]فراهم آوريد» و بر خدا توكّل كنيد، كه خدا به عنوان پشتوانه و ياور، كافى است». آنان نه كوچيدند، نه آماده نبرد شدند. امام عليه السلام چند روز آنان را به حال خود گذاشت، تا آن كه چون از حركت آنان نوميد شد، سران و سرشناسان آنان را فرا خواند و نظر آنان و عامل درنگشان را پرسيد. برخى بيمار بودند، بعضى بى ميل بودند و با نشاط ها كم ترينِ

شرح نهج البلاغةـ به نقل از ابى ودّاك ـ: پس از واقعه نهروان، چون مردم تمايلى براى رفتن به سوى شام نشان ندادند، على عليه السلام به آنان روى آورد و در نُخيله فرودشان آورد و به مردم فرمان داد كه در لشكرگاه خود باشند و خود را آماده جهاد كنند و با زنان و فرزندانشان كم تر ديدار كنند، تا آنان را به سوى دشمنشان كوچ دهد. اين رأى و تصميم، درست بود ـ اگر عمل مى كردند ـ؛ ولى آنان عمل نكردند و به تدريج گريخته، به كوفه وارد شدند و آن حضرت را با گروهى اندك از سرشناسان باقى گذاشتند و لشكرگاه خالى شد. نه آنان كه وارد كوفه شدند، دوباره نزد امام برگشتند، نه آنان كه با وى مانده بودند، صبر كردند. چون چنين ديد، وارد كوفه شد. نصر بن مزاحم گويد: در كوفه براى مردم خطبه خواند و اين نخستين سخنرانى وى پس از بازگشت

امام على عليه السلامـ در سخنش با كوفيان ـ: اى مردم! شما را به جهاد با اين گروه (شاميان) فرا خواندم، نكوچيديد، به گوشتان رساندم، پاسخ نداديد، پندتان دادم، نپذيرفتيد. حاضرانى هستيد همچون غايبان! بر شما حكمت مى خوانم، از آن رويگردان مى شويد، با موعظه هاى رسا پندتان مى دهم، پراكنده مى شويد. گويى درازگوشانِ رميده از شير هستيد! شما را به پيكار با ستمگران برمى انگيزم، هنوز سخنم به پايان نرسيده كه مى بينم به هر سو پراكنده و به مجالس خويش بازگشته ايد. حلقه حلقه نشسته ايد، مَثَل مى زنيد و شعر مى خوانيد و در جستجوى اخباريد، و چون پراكنده شويد، از نرخ ها مى پرسيد. جاهلانى هستيد بى دانش و غافلانى بى پارسايى و عيبجويانى بى ترس! جنگ و آمادگى براى رزم را از ياد برده ايد. دل هايتان تهى از ياد جنگ شده است و

أنساب الأشراف:چون على عليه السلام كوفيان را به جنگ فراخواند و آنان سستى و كُندى كردند، عتاب و سرزنششان كرد و چون ناتوانى آنان آشكار شد و بيم آن داشت كه كار آنان به ترك جنگ و يارى بينجامد، بزرگان كوفه و پيروانش را كه به خيرخواهى و اطاعتشان اعتماد داشت، فراخواند و فرمود: «حمد خداى راست. گواهى مى دهم كه جز خدا معبودى نيست و محمّد صلى الله عليه و آله بنده و فرستاده اوست. اما بعد؛ اى مردم! شما مرا به اين بيعت فرا خوانديد و من آن را بر شما رد نكردم. سپس بر زمامدارى با من بيعت كرديد، در حالى كه از شما نخواسته بودم. عدّه اى بر من شوريدند، كه خداوند زحمت آنان را كفايت كرد و به خاكشان افكند و ناكامشان كرد و بدخواهى را به خودشان بازگرداند. عدّه اى مانده اند كه در اسلام، پديده هاى تازه و بدعت مى