آنچه براى خردمند ، سزاوار است

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:سزاوار است كه خردمند، اوقاتش چهار بخش باشد: در وقتى، با خداوند مناجات كند؛ در وقتى، به حسابرسى خويش بپردازد؛ وقتى را نزد دانشمندانى كه او را با دين، آشنا و برايش خيرخواهى مى كنند، برود؛ و وقتى را به خوشى هاى دنيايى اى كه حلال و زيبايند، اختصاص دهد.

تنبيه الغافلينـ به نقل از ابو ذر غفارى ـ: از پيامبر خدا پرسيدم: اى پيامبر خدا! در صحف ابراهيم عليه السلام چه بود؟ فرمود: «در آن، مَثَل ها و پندهايى بود: سزاوار است كه خردمند، اگر خردش [در مقابل هوسش]شكست نخورده است، زبانش را نگه بدارد، زمانش را بشناسد و به كار خويش روى آورد. به راستى، هر كه سخن گفتن را از كارهايش به حساب آورد، سخن گفتنش كم مى شود، مگر در آنچه او را به كار آيد».

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:سزاوار است كه خردمند به راه نيفتد، مگر براى سه چيز: به دست آوردن خرج زندگى، برداشتن گامى به سوى رستاخيز، و به دست آوردن لذّت غير حرام.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در سفارش به على عليه السلام ـ: سزاوار نيست كه خردمند، جز در طلب سه چيز، گام بر دارد: گذران زندگى، فراهم كردن توشه آخرت، و به دست آوردن لذّت غير حرام.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:بر خردمند است كه به زمانش بينا باشد.

امام على عليه السلامـ در سفارش به فرزندش حسن عليه السلام ـ: فرزندم! سزاوار است كه خردمند، در امور خود، دقّت كند، زبانش را نگه بدارد و اهل زمانش را بشناسد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ هنگامى كه از صحيفه هاى ابراهيم عليه السلامسؤال شد ـ: تمام آن، مَثَل بود: «. بر خردمند است كه به زمانش بينا باشد، به كار خود روى آورد، و نگه دارنده زبانش باشد».

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:اوج خردمندى، پس از ايمان به خداوند، آزرم و خوش خُلقى است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:اوج خردمندى، پس از ايمان به خداوند، اظهار دوستى به مردم است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:اوج خردمندى، پس از ديندارى، اظهار دوستى به مردم و نيكى كردن به هر خوب و بد است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:بنياد خردمندى، مدارا كردن است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:اوج خردمندى، پس از ايمان به خداوند، مدارا كردن با مردم، جز در مورد مخالفت با حق است.

امام على عليه السلام:درنگ كردن [در كارها]، اوج خردمندى است و تندى نمودن، اوج حماقت.

امام حسن عليه السلام:اوج خردمندى، معاشرت نيكو با مردم است.

امام على عليه السلام:اوج خردمندى، مبارزه با هوس است.

امام على عليه السلام:با نيروى خرد، با هوس بجنگيد.

امام على عليه السلام:آن كه خردش بر هوسش، پيروز گردد، رستگار شده است.

امام على عليه السلام:آن كه خردش بر شهوتش، و بردبارى اش بر خشمش غالب آيد، شايسته خوش سيرتى است.

امام على عليه السلام:خشم را با سكوت، و شهوت را با خردمندى، درمان كنيد.

امام على عليه السلام:هوس را با خردمندى بكُش تا هدايت خود را دريابى.

امام على عليه السلام:بردبارى، پرده اى پوشان است و خرد، شمشيرى بُرنده. پس كاستى هاى اخلاق خويش را با بردبارى بپوشان و با خرد خود با هوس خويش بجنگ.

امام على عليه السلام:بهوش، بهوش، اى شنونده! تلاش، تلاش، اى خردمند! هيچ كس مانند خُبره، به تو خبر نمى دهد.

امام على عليه السلام:خردمندِ خوش گذران، از رُشد، باز مى مانَد و اهل كوشش و تلاش، به رشد مى رسند.

امام على عليه السلام:سزاوار است كه خردمند، براى قيامت، تلاش كند و بسيار توشه برگيرد.

امام على عليه السلام:سزاوار است كه خردمند، هميشه راهنمايى بخواهد و استبداد [در رأى]را رها سازد.

امام على عليه السلام:سزاوار است كه خردمند، در هيچ حالتى، از اطاعت پروردگار و جهاد با نفْس، فروگذار نكند.

امام على عليه السلام:سزاوار است كه خردمند، با ثروتش ستايشْ به دست آورد و [آبروى]خويش را از درخواست، حفظ كند.

امام على عليه السلام:سزاوار است كه خردمند، با دانشمندان و نيكان، بسيار همنشينى كند و از همراهى با بدكاران و تبهكاران بپرهيزد.

امام على عليه السلام:سزاوار است كه خردمند، هنگامى كه آموزش مى دهد، خشونت نورزد و هنگامى كه آموزش داده مى شود، [آموختن را]ننگ نداند.

امام على عليه السلام:سزاوار است كه خردمند با نادان، مانند طبيب با بيمار، برخورد نمايد.

امام على عليه السلام:سزاوار است كه خردمند، صورت خود را در آينه بنگرد؛ اگر زيبا بود، آن را با رفتار زشت، همراه نكند، تا زشت و زيبا را جمع كرده باشد، و اگر زشت بود، [باز هم] رفتار زشت از او سر نزند، تا ميان دو زشت، جمع نكرده باشد.

امام على عليه السلام:سزاوار است كه خردمند، هنگام گرفتارى، آرامش خود را حفظ كند تا زمان آن سپرى گردد؛ چرا كه تلاش براى برداشتن پيش از موعد آن، به تلخىِ آن مى افزايد.

امام على عليه السلام:سزاوار است كه دانش آدمى، بيش از سخن گفتن او باشد و خردش بر زبانش غالب آيد.

امام على عليه السلامـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: سزاوار است كه خردمند، در آنچه مى جويد، نرمى و پرهيز از هرزه گويى را به كار بندد.

امام على عليه السلامـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: سزاوار است كه خردمند، هنگام [چشيدن] لذّت غذا، به ياد تلخى دارو باشد.

امام على عليه السلامـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: سزاوار است كه خردمند، خوبى را از نادان و فرومايه و اَبله دريغ بدارد؛ چرا كه نادان، خوبى را نمى شناسد و آن را سپاس نمى گويد، و فرومايه، [همچون] شوره زارى است كه چيزى در آن نمى رويد، و اَبله خواهد گفت: از ترس زبانم، به من بخشيد.

امام صادق عليه السلام:سزاوار است كه خردمند، راستگو باشد تا به سخنش اعتماد شود، و سپاس گزار باشد تا بيشتر به دست آورد.

امام على عليه السلام:براى خردمند، در هر كارى، احسانى است و نادان، هميشه در زيان است.

امام على عليه السلام:براى خردمند، در هر كارى، تمرينى (تجربه اى) است.

امام على عليه السلام:خردمند را در هر سخن، هوشيارى اى است.

امام على عليه السلام:بر خردمند است كه بدى هاى خود را در ديندارى، نظر، اخلاق و ادب، بر رسد و آن را در سينه خويش يا نوشته اى ثبت كند و براى از ميان برداشتن آن، بكوشد.

امام صادق عليه السلام:بر خردمند است كه در جستجوى دانش و ادبى باشد كه جز بدان، سامان نمى يابد.

امام كاظم عليه السلام:سزاوار است كه خردمند، هنگامى كه دست به كارى مى زند، از خداوند شرم كند كه ديگران را در آن شريك گرداند؛ چرا كه خداوند نعمت را تنها به وى ارزانى داشته است. ۳

امام رضا عليه السلام:سزاوار است كسى كه از خداوند، خرد دريافت كرده ۲ [و داراى بصيرت الهى است]، خداوند را در قضا و قدر، متّهم نسازد و او را در روزى دادنش، كُند نشمارد.