فیلترها
دانش نامه عقايد اسلامي جلد نهم
۸۰۴ حدیث
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:مَن جَعَلَ الاِستِطاعَةَ إلى نَفسِهِ فَقَد كَفَرَ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر كس توانمندى را به خود نسبت دهد، كفر ورزيده است.
۱.كنز العمّال: ج 1 ص 139 ح 662 نقلاً عن الديلمي عن أنس.
کلیدواژه‌ها مقصود از توانمندی
تاريخ دمشق عن عبد اللّه بن جعفر عن الإمام عليّ عليه السلام:أنَّهُ خَطَبَ الناسَ يوما. فَقامَ إلَيهِ رَجُلٌ مِمَّن كانَ شَهِدَ مَعَهُ الجَمَلَ، فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أخبِرنا عَنِ القَدَرِ؟ فَقالَ: بَحرٌ عَميقٌ فَلا تَلِجهُ، قالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ أخبِرنا عَنِ القَدَرِ؟ قالَ: بَيتٌ مُظلِمٌ فَلا تَدخُلهُ، قالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أخبِرنا عَنِ القَدَرِ؟ قالَ: سِرُّ اللّهِ فَلا تَتَكَلَّفهُ، قالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أخبِرنا عَنِ القَدَرِ؟
قالَ: أمّا إذ أبَيتَ، فَإِنَّهُ أمرٌ بَينَ أمرَينِ؛ لا جَبرَ ولا تَفويضَ. قالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، إنَّ فُلانا يَقولُ بِالاِستِطاعَةِ وهُوَ حاضِرُكَ، فَقالَ: عَلَيَّ بِهِ، فَأَقاموهُ.
قالَ: قُل: أملِكُها بِاللّهِ الَّذي إن شاءَ
تاريخ دمشقـ به نقل از عبد اللّه بن جعفر ـ: يكى از همراهان امام على عليه السلام در جنگ جَمَل، برخاست و گفت: اى امير مؤمنان! ما را درباره قَدَر، آگاه فرما.
فرمود: «درياى ژرفى است. در آن، وارد نشو».
گفت: اى امير مؤمنان! ما را درباره قَدَر، آگاه فرما.
فرمود: «خانه [وحشت انگيز و] تاريكى است. وارد آن نشو».
گفت: اى امير مؤمنان! ما را درباره قَدَر، آگاه فرما.
فرمود: «راز خداست. خود را درباره آن به زحمت نينداز».
گفت: اى امير مؤمنان! ما را درباره قَدَر، آگاه فرما.
فرمود: «اكنون كه نپذيرفتى [و پافشارى كردى]، همانا آن، امرى (چيزى) بين دو امر (دو چيز) است؛ نه جبر است و نه تفويض».
گفت: اى امير مؤمنان! فلانى قائل به توانمندى [خويش]است و در محضر توست.
فرمود: «او را به نزد من بياوريد».
پس، او را
۱.تاريخ دمشق: ج 51 ص 182، مطالب السؤول: ص 26، كنز العمّال: ج 1 ص 348 ح 1567 نقلاً عن حلية الأولياء.
کلیدواژه‌ها مقصود از توانمندی
الكافي عن عليّ بن أسباط:سَأَلتُ أبَا الحَسَنِ الرِّضا عليه السلام عَنِ الاِستِطاعَةِ، فَقالَ: يَستَطيعُ العَبدُ بَعدَ أربَعِ خِصالٍ: أن يَكونَ مُخَلَّى السَّربِ، صَحيحَ الجِسمِ، سَليمَ الجَوارِحِ، لَهُ سَبَبٌ وارِدٌ مِنَ اللّهِ عز و جل، قالَ: قُلتُ: جُعِلتُ فِداكَ، فَسِّر لي هذا.
قالَ: أن يَكونَ العَبدُ مُخَلَّى السَّربِ، صَحيحَ الجِسمِ، سَليمَ الجَوارِحِ، يُريدُ أن يَزنِيَ فَلا يَجِدُ امرَأَةً ثُمَّ يَجِدُها، فَإِمّا أن يَعصِمَ نَفسَهُ فَيَمتَنِعَ كَمَا امتَنَعَ يوسُفُ عليه السلام، أو يُخَلِّيَ بَينَهُ وبَينَ إرادَتِهِ فَيَزنِيَ فَيُسَمّى زانِيا، ولَم يُطِعِ اللّهَ بِإِكراهٍ ولَم يَعصِهِ بِغَلَبَةٍ. ۱
الكافىـ به نقل از على بن اسباط ـ: از امام رضا عليه السلام درباره توانمندى پرسيدم. فرمود: «بنده با داشتن چهار ويژگى، توانمند مى شود: راهش بدون مراقب (مانع)، تنش و اعضاى بدنش سالم باشند، و از جانب خداوند عز و جلبرايش سببى فراهم باشد».
گفتم: فدايت شوم! اين را برايم تفسير كن.
فرمود: «اين كه بنده بدون مراقب باشد، جسم سالم داشته باشد و اعضاى سالم داشته باشد، [مثل اين است كه]مى خواهد زنا كند؛ ولى زنى نمى يابد. سپس آن را بيابد. آن گاه يا خودش را حفظ مى كند و خوددارى مى كند، همچنان كه يوسف عليه السلام خوددارى نمود، يا ميان خود و خواسته اش مانعى نمى بيند و زنا مى كند و زناكار ناميده مى شود، در حالى كه به اجبار، خدا را فرمان نبرده و با غلبه كردن هم نافرمانى نكرده است».
۱.الكافي: ج 1 ص 160 ح 1، التوحيد: ص 348 ح 7، الاعتقادات للصدوق: ص 38 عن الإمام الكاظم عليه السلام، الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا عليه السلام: ص 352 عن العالم عليه السلام وكلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج 5 ص 37 ح 54.
کلیدواژه‌ها مقصود از توانمندی
الإمام الصادق عليه السلام:الاِستِطاعَةُ قَبلَ الفِعلِ، لَم يَأمُرِ اللّهُ عز و جل بِقَبضٍ ولا بَسطٍ إلّا وَالعَبدُ لِذلِكَ مُستَطيعٌ. ۱
امام صادق عليه السلام:توانمندى، پيش از انجام دادن كار ست. خداوند عز و جل به انجام دادن و ندادنِ كارى فرمان نمى دهد، مگر وقتى كه بنده توانمندى آن را داشته باشد.
۱.التوحيد: ص 352 ح 21 عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج 5 ص 38 ح 59.
کلیدواژه‌ها مقصود از توانمندی
عنه عليه السلام:ما كَلَّفَ اللّهُ العِبادَ كُلفَةَ فِعلٍ ولا نَهاهُم عَن شَيءٍ حَتّى جَعَلَ لَهُمُ الاِستِطاعَةَ، ثُمَّ أمَرَهُم ونَهاهُم فَلا يَكونُ العَبدُ آخِذا ولا تارِكا إلّا بِاستِطاعَةٍ مُتَقَدِّمَةٍ قَبلَ الأَمرِ وَالنَّهيِ، وقَبلَ الأَخذِ وَالتَّركِ، وقَبلَ القَبضِ وَالبَسطِ. ۱
امام صادق عليه السلام:خداوند، بندگان را به انجام دادن تكليفى موظّف نمى كند و از چيزى باز نمى دارد، مگر اين كه [ابتدا]براى آنان توانمندى قرار مى دهد و سپس امر و نهيشان مى نمايد. پس، بنده انجام دهنده يا ترك كننده نيست، مگر اين كه پيش از امر و نهى، و پيش از انجام دادن و ندادن، و پيش از تنگنايى و گشايش، توانمندى اى داشته باشد.
۱.التوحيد: ص 352 ح 19 عن هشام بن سالم، بحار الأنوار: ج 5 ص 38 ح 57.
کلیدواژه‌ها مقصود از توانمندی
عنه عليه السلام:لا يَكونُ العَبدُ فاعِلاً ولا مُتَحَرِّكا إلّا وَالاِستِطاعَةُ مَعَهُ مِنَ اللّهِ عز و جل، وإنَّما وَقَعَ التَّكليفُ مِنَ اللّهِ بَعدَ الاِستِطاعَةِ، فَلا يَكونُ مُكَلَّفا لِلفِعلِ إلّا مُستَطيعا. ۱
امام صادق عليه السلام:بنده هيچ كار و حركتى نمى كند، مگر اين كه توانمندى اى از جانب خداوند عز و جل همراه اوست، و تكليف از طرف خدا، تنها پس از توانمندى است. بنا بر اين، بنده به انجام دادن كار، موظّف نيست، جز وقتى كه توانمند باشد.
۱.التوحيد: ص 345 ح 2 عن سهل بن أبي محمّد المصيصي و ص 351 ح 18، بحار الأنوار: ج 5 ص 35 ح 46.
کلیدواژه‌ها مقصود از توانمندی
عنه عليه السلام:لا يَكونُ مِنَ العَبدِ قَبضٌ ولا بَسطٌ إلّا بِاستِطاعَةٍ مُتَقَدِّمَةٍ لِلقَبضِ وَالبَسطِ. ۱
امام صادق عليه السلام:هيچ انجام دادن و ندادنى به وسيله بنده اتّفاق نمى افتد، مگر اين كه توانمندى، پيش از انجام دادن و ندادن است.
۱.التوحيد: ص 352 ح 20 عن سليمان بن خالد، بحار الأنوار: ج 5 ص 38 ح 58.
کلیدواژه‌ها مقصود از توانمندی
التوحيدـ به نقل از عوف بن عبد اللّه ازدى، از عمويش ـ: از امام صادق عليه السلام درباره توانمندى پرسيدم. فرمود: «آيا [اين گم راهى ها را در دين] پديد آورده اند؟».
گفتم: بله. آنان گمان برده اند كه توانمندى، تنها در حال انجام دادن كار و [همزمان با] اراده همراه كار است و پيش تر از آن نيست.
فرمود: «آن قوم، مشرك شده اند».
کلیدواژه‌ها مقصود از توانمندی
الكافي عن صالح النيليّ:سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام: هَل لِلعِبادِ مِنَ الاِستِطاعَةِ شَيءٌ؟
قالَ: فَقالَ لي: إذا فَعَلُوا الفِعلَ كانوا مُستَطيعينَ بِالاِستِطاعَةِ الَّتي جَعَلَهَا اللّهُ فيهِم.
قالَ: قُلتُ وما هِيَ؟
قالَ: الآلَةُ مِثلُ الزّاني إذا زَنى كانَ مُستَطيعا لِلزِّنا حينَ زَنى، ولَو أنَّهُ تَرَكَ الزِّنا ولَم يَزنِ كانَ مُستَطيعا لِتَركِهِ إذا تَرَكَ.
قالَ: ثُمَّ قالَ: لَيسَ لَهُ مِنَ الاِستِطاعَةِ قَبلَ الفِعلِ قَليلٌ ولا كَثيرٌ، ولكِن مَعَ الفِعلِ وَالتَّركِ كانَ مُستَطيعا.
قُلتُ: فَعَلى ماذا يُعَذِّبُهُ؟
قالَ: بِالحُجَّةِ البالِغَةِ وَالآلَةِ الَّتي رَكَّبَ فيهِم، إنَّ اللّهَ لَم يُجبِر أحَدا عَلى مَعصِيَتِهِ. ۱
الكافىـ به نقل از صالح نيلى ـ: از امام صادق عليه السلام پرسيدم: آيا بندگان، بهره اى از توانمندى دارند؟
فرمود: «هنگامى كه كارى انجام مى دهند، با توانمندى اى كه خداوند در آنان قرار داده، توانمندند».
گفتم: آن چيست؟
فرمود: «وسيله است، مانند زناكار كه وقتى زنا مى كند، براى انجام دادن آن توانمند است، و اگر زنا را ترك كند و زنا نكند براى ترك آن هم، توانمند است».
سپس فرمود: «[بنده] پيش از انجام دادن كار، چه اندك باشد و چه بسيار، توانمندى ندارد؛ ليكن همراه انجام دادن و ترك آن، توانمند است».
گفتم: پس بر چه اساس، [خداوند،] بنده را كيفر مى دهد؟
فرمود: «با حجّت رسايش و وسيله اى كه در آنان قرار داده است. خداوند، كسى را بر نافرمانى خويش وادار نمى كند».
۱.الكافي: ج 1 ص 162 ح 3.
کلیدواژه‌ها مقصود از توانمندی
الكافي عن رجل من أهل البصرة:سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَنِ الاِستِطاعَةِ فَقالَ.: إنَّ اللّهَ خَلَقَ خَلقا فَجَعَلَ فيهِم آلَةَ الاِستِطاعَةِ ثُمَّ لَم يُفَوِّض إلَيهِم، فَهُم مُستَطيعونَ لِلفِعلِ وَقتَ الفِعلِ مَعَ الفِعلِ إذا فَعَلوا ذلِكَ الفِعلَ، فَإِذا لَم يَفعَلوهُ في مُلكِهِ لَم يَكونوا مُستَطيعينَ أن يَفعَلوا فِعلاً لَم يَفعَلوهُ؛ لِأَنَّ اللّهَ عز و جل أعَزُّ مِن أن يُضادَّهُ في مُلكِهِ أحَدٌ.
قالَ البَصرِيُّ، فَالنّاسُ مَجبورونَ؟
قالَ: لَو كانوا مَجبورينَ كانوا مَعذورينَ. قالَ: فَفَوَّضَ إلَيهِم؟
قالَ: لا. قالَ: فَما هُم؟
قالَ: عَلِمَ مِنهُم فِعلاً فَجَعَلَ فيهِم آلَةَ الفِعلِ، فَإِذا فَعَلوا كانوا مَعَ الفِعلِ مُستَطيعينَ. ۱
الكافىـ به نقل از مردى از اهالى بصره ـ: از امام صادق عليه السلام درباره توانمندى پرسيدم. فرمود: «. همانا خداوند، مردم را آفريد و وسيله توانمندى را در آنان قرار داد؛ امّا به آنان واگذار نكرد. پس، آنان براى انجام دادن كار، در هنگام آن و همراه با آن، توانمند هستند، [البتّه]هر گاه آن كار را انجام دهند. پس هر گاه در قلمرو فرمان روايى خداوند، كارى را انجام ندهند، ديگر توانمند نيستند كارى را كه انجام نداده اند، انجام دهند؛ زيرا خداوند عز و جلقدرتمندتر از آن است كه كسى بتواند در فرمان روايى اش با او ضدّيت نمايد».
مرد بصرى گفت: پس مردم مجبورند؟
فرمود: «اگر مجبور بودند، عذر داشتند».
گفت: پس خدا آنان را به خودشان واگذار نموده است؟
فرمود: «نه».
گفت: پس چگونه اند؟
فرمود: «[خداوند، انجام دادن] كارى
۱.الكافي: ج 1 ص 161 ح 2، الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا عليه السلام: ص 352 عن العالم عليه السلام نحوه.
کلیدواژه‌ها مقصود از توانمندی
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:ما عَرَفَ اللّهَ مَن شَبَّهَهُ بِخَلقِهِ، ولا وَصَفَهُ بِالعَدلِ مَن نَسَبَ إلَيهِ ذُنوبَ عِبادِهِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خدا را نشناخته است كسى كه او را به آفريده اش تشبيه نمايد، و خدا را به دادگرى توصيف نكرده است كسى كه گناهان بندگانش را بدو نسبت دهد.
۱.التوحيد: ص 47 ح 10 عن محمّد بن زياد ومحمّد بن سيّار عن الإمام العسكري عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج 3 ص 297 ح 23.
کلیدواژه‌ها آنچه بر بطلان نظریه جبر دلالت می کند
الإمام علي عليه السلام:يَابنَ آدَمَ، أتَظُنُّ أنَّ الَّذي نَهاكَ دَهاكَ! وإنَّما دَهاكَ أسفَلُكَ وأعلاكَ وَاللّهُ بَريءٌ مِن ذلِكَ. ۱
امام على عليه السلام:اى فرزند آدم! آيا گمان مى برى آن كه تو را [از گناهان و پليدى ها]باز داشته، گرفتارت ساخته است، در حالى كه تنها، پايين و بالاى توست كه گرفتارت نموده و خداوند، از آن مبرّا است؟
۱.. الطرائف: ص 329، كنز الفوائد: ج 1 ص 364 كلاهما عن الحسن البصري، بحار الأنوار: ج 5 ص 58 ح 108.
کلیدواژه‌ها آنچه بر بطلان نظریه جبر دلالت می کند
عنه عليه السلام:كُلُّ مَا استَغفَرتَ اللّهَ تَعالى مِنهُ فَهُوَ مِنكَ؛ وَكُلُّ ما حَمِدتَ اللّهَ تَعالى فَهُوَ مِنهُ. ۱
امام على عليه السلام:هر چه از خداى متعال آمرزش خواستى، از جانب توست و هر چه خداى متعال را ستودى، از جانب خداست.
۱.. الطرائف: ص 329 عن عامر الشعبي، كنز الفوائد: ج1 ص365 نحوه، بحار الأنوار: ج 5 ص58 ح108.
کلیدواژه‌ها آنچه بر بطلان نظریه جبر دلالت می کند
نزهة الناظر:جَمَعَ الحَجّاجُ بنُ يوسُفَ أهلَ العِلمِ وسَأَلَهُم عَنِ القَضاءِ وَالقَدَرِ، فَقالَ أحَدُهُم: سَمِعتُ أميرَ المُؤمِنينَ عَلِيَّ بنَ أبي طالِبٍ عليه السلام يَقولُ: يَابنَ آدَمَ، مَن وَسَّعَ لَكَ الطَّريقَ لَم يَأخُذ عَلَيكَ المَضيقَ. ۱
وقالَ آخَرُ: سَمِعتُهُ يَقولُ: إذا كانَتِ الخَطيئَةُ عَلَى الخاطِئِ حَتما كانَ القِصاصُ فِي القَضِيَّةِ ظُلما.
وقالَ آخَرُ: سَمِعتُهُ يَقولُ: ما كانَ مِن خَيرٍ فَبِأَمرِ اللّهِ وبِعِلمِهِ، وما كانَ مِن شَرٍّ فَبِعِلمِ اللّهِ لا بِأَمرِهِ.
فَقالَ الحَجّاجُ: أ كُلُّ هذا مِن قَولِ أبي تُرابٍ؟ لَقَدِ اغتَرَفوها مِن عَينٍ صافِيَةٍ! ۲
نزهة الناظر:حَجّاج بن يوسف، دانشمندان را گرد آورد و درباره قضا و قدر از آنان پرسيد. يكى از آنان گفت: از امير مؤمنان، على بن ابى طالب، شنيدم كه مى گفت: «اى فرزند آدم! كسى كه راه را براى تو گسترده است، بر تو سخت نمى گيرد».
ديگرى گفت: از او شنيدم كه مى گفت: «اگر خطا براى خطاكار حتمى شود، قصاص بر خطا، ستم خواهد بود».
و ديگرى گفت: از او شنيدم كه مى گفت: «آنچه خير است، به فرمان و دانش خداست و آنچه شر است، به دانش خداست؛ امّا به فرمان او نيست».
حَجّاج گفت: آيا همه اينها از سخنان ابو تُراب (على عليه السلام) است؟ همانا اينان آنها را از چشمه زلالى برداشته اند! ۳
۱.. في الطرائف: «أيَدُلُّكَ عَلَى الطَّريقِ ويَأخُذُ عَلَيكَ المَضيقَ؟»
۲.نزهة الناظر: ص 51 ح 25 وراجع كنز الفوائد: ج 1 ص 364 والطرائف: ص 329.
۳.. قريب به مضمون اين روايت در الطرائف: ص 329 و بحار الأنوار: ج 5 ص 58 آمده ليكن سند هيچ يك معتبر نيست و با عنايت به دشمنى حجّاج با امام على عليه السلام نقل سخن آن حضرت نزد وى ـ چنان كه در اين حديث آمده ـ بعيد بنظر مى رسد و بعيدتر آن كه وى با جمله «لقد اغترفوها من عين صافية» اعتراف به فضل آن بزرگوار نمايد، با اين وصف وقوع چنين جريانى را نيز نمى توان تكذيب كرد، آن چه مهم است اين است كه اين روايت براى بطلان جبر به برهان عقلى استناد كرده و برهان در مباحث اعتقادى از هر گوينده اى قابل قبول است، و آوردن اين روايت در اين جا از اين باب است.
کلیدواژه‌ها آنچه بر بطلان نظریه جبر دلالت می کند
الإمام عليّ عليه السلامـ لَمّا سُئِلَ عَنِ القَضاءِ وَالقَدَرِ ـ: لا تَقولوا: وَكَلَهُمُ اللّهُ إلى أنفُسِهِم فَتُوَهِّنوهُ، ولا تَقولوا: أجبَرَهُم عَلَى المَعاصي فَتُظَلِّموهُ، ولكِن قولوا: الخَيرُ بِتَوفيقِ اللّهِ، وَالشَّرُّ بِخِذلانِ اللّهِ، وكُلٌّ سابِقٌ في عِلمِ اللّهِ. ۱
امام على عليه السلامـ وقتى درباره قضا و قدر، مورد پرسش قرار گرفت ـ: نگوييد: خداوند، آنان را به خودشان وا گذاشته است تا [بدين سخن،] خدا را سبك شماريد، و نگوييد: خداوند، آنان را بر انجام دادن گناهان، وادار ساخته تا [بدين گونه] خدا را ستمگر بدانيد. بگوييد: خير، با توفيق خداوند است و شر، با نبودِ توفيق خداست، و همه اينها در علم پيشين خدا بوده است.
۱.الاحتجاج: ج 1 ص 493 ح 122، عوالي اللآلي: ج 4 ص 109 ح 164، بحار الأنوار: ج 5 ص 95 ح 16.
کلیدواژه‌ها آنچه بر بطلان نظریه جبر دلالت می کند
امام على عليه السلامـ در حكمت هاى منسوب به وى ـ: خداوند، بزرگ تر از آن است كه زشتى را اراده نمايد.
۱.شرح نهج البلاغة: ج 20 ص 268 ح 106.
کلیدواژه‌ها آنچه بر بطلان نظریه جبر دلالت می کند
عنه عليه السلامـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ ـ: لا تَحمِلوا ذُنوبَكُم وخَطاياكُم عَلَى اللّهِ، وتَذَروا أنفُسَكُم وَالشَّيطانَ. ۱
امام على عليه السلامـ در حكمت هاى منسوب به وى ـ: گناهان و لغزش هاى خود را بر دوش خداوند، بار نكنيد، در حالى كه خودتان و شيطان را رها نموده ايد (ناديده گرفته ايد).
۱.شرح نهج البلاغة: ج 20 ص 316 ح 631.
کلیدواژه‌ها آنچه بر بطلان نظریه جبر دلالت می کند
عنه عليه السلام:كُن مُؤاخِذا نَفسَكَ، مُغالِبا سوءَ طَبعِكَ، وإيّاكَ أن تَحمِلَ ذُنوبَكَ عَلى رَبِّكَ. ۱
امام على عليه السلام:خودت را مؤاخذه كن، بر بدى سرشتت فائق شو، و از اين كه گناهانت را به پروردگارت نسبت دهى، بپرهيز.
۱.غرر الحكم: ح 7172، عيون الحكم والمواعظ: ص 392 ح 6635.
کلیدواژه‌ها آنچه بر بطلان نظریه جبر دلالت می کند
الكافي عن سهل بن زياد وإسحاق بن محمّد وغيرهما رفعوه، قال:كانَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام جالِسا بِالكوفَةِ بَعدَ مُنصَرَفِهِ مِن صِفّينَ، إذ أقبَلَ شَيخٌ فَجَثا بَينَ يَدَيهِ، ثُمَّ قالَ لَهُ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أخبِرنا عَن مَسيرِنا إلى أهلِ الشّامِ أبِقَضاءٍ مِنَ اللّهِ وقَدَرٍ؟
فَقالَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام: أجَل يا شَيخُ، ما عَلَوتُم تَلعَةً ۱ ولا هَبَطتُم بَطنَ وادٍ إلّا بِقَضاءٍ مِنَ اللّهِ وقَدَرٍ.
فَقالَ لَهُ الشَّيخُ: عِندَ اللّهِ أحتَسِبُ عَنائي يا أميرَ المُؤمِنينَ.
فَقالَ لَهُ: مَه يا شَيخُ! فَوَاللّهِ لَقَد عَظَّمَ اللّهُ الأَجرَ في مَسيرِكُم وأنتُم سائِرونَ، وفي مَقامِكُم وأنتُم مُقيمونَ، وفي مُنصَرَفِكُم وأنتُم مُنصَرِفونَ، ولَم تَكونوا في شَيءٍ مِن حالاتِكُم
الكافىـ به نقل از سهل بن زياد و اسحاق بن محمّد و غير آن دو، در حديثى كه به اهل بيت عليهم السلام نسبت داده ـ: اميرمؤمنان، پس از بازگشت از جنگ صفّين، در كوفه نشسته بود. در اين هنگام، پيرمردى آمد و در برابر ايشان ايستاد و سپس به ايشان گفت: اى امير مؤمنان! ما را درباره رفتنمان به سوى شام. آگاه فرما كه: آيا به قضا و قدر خدا بوده است؟
امير مؤمنان فرمود: «بله، اى پير! شما از تپّه اى بالا نرفتيد و به درّه اى فرود نيامديد، جز با قضا و قدر خداوند».
پيرمرد به امام عليه السلام گفت: اى امير مؤمنان! پس سختى هايم را به حساب خدا مى گذارم [، كه اختيارى در آنها نداشته ام].
امام به او فرمود: «درنگ كن، اى پير! به خدا كه همانا خداوند براى شما در راهى كه پيموديد و در جايگاهى كه ايستاديد و در راهى كه باز
۱.التَلعَةُ: ما ارتفع من الأرض (الصحاح: ج 3 ص 1192 «تلع»).
۲.الوَعدُ والوَعيدُ: الوعد يستعمل في الخير والشرّ، فإذا أسقطوا الخير والشرّ، قالوا في الخير: الوعد، وفي الشرّ: الوعيد (الصحاح: ج 2 ص 551 «وعد»).
۳.لَبَستَ الأمرَ: إذا خلطتَ بَعضَهُ ببعض (النهاية: ج 4 ص 225 «لبس»).
۴.الكافي: ج 1 ص 155 ح 1، التوحيد: ص 380 ح 28، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج 1 ص 139 ح 38 كلاهما عن عليّ بن جعفر الكوفي عن الإمام الهادي عن آبائه عن الإمام الحسين عليهم السلاموعن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عن الإمام عليّ عليهم السلام، الاحتجاج: ج 1 ص 489 ح 120 عن الإمام الهادي عليه السلام وكلّها نحوه، بحار الأنوار: ج 5 ص 95 ح 19.
کلیدواژه‌ها آنچه بر بطلان نظریه جبر دلالت می کند
الكافي عن يونس بن عبد الرحمن عن غير واحد عن الإمام الباقر والإمام الصادق عليهماالسلام:إنَّ اللّهَ أرحَمُ بِخَلقِهِ مِن أن يُجبِرَ خَلقَهُ عَلَى الذُّنوبِ ثُمَّ يُعَذِّبَهُم عَلَيها، وَاللّهُ أعَزُّ مِن أن يُريدَ أمرا فَلا يَكونَ.
قالَ: فَسُئِلا عليهماالسلام: هَل بَينَ الجَبرِ وَالقَدَرِ مَنزِلَةٌ ثالِثَةٌ؟ قالا: نَعَم، أوسَعُ مِمّا بَينَ السَّماءِ وَالأَرضِ. ۱
الكافىـ به نقل از يونس بن عبد الرحمان، از تعدادى ـ: امام باقر و امام صادق عليهماالسلامفرمودند: «خداوند به آفريدگانش مهربان تر از آن است كه آنان را به انجام دادن گناهان وا دارد و سپس بر پايه آنها كيفرشان دهد، و خداوند، برتر از آن است كه كار ناشدنى را اراده كند».
آن دو امام عليهماالسلام مورد پرسش قرار گرفتند كه: آيا بين جبر و قَدَر (تقدير)، مقام سومى نيز وجود دارد؟
فرمودند: «بله؛ فراتر از آنچه ميان آسمان و زمين است».
۱.الكافي: ج 1 ص 159 ح 9، التوحيد: ص 360 ح 3، مختصر بصائر الدرجات: ص 133، بحار الأنوار: ج 5 ص 51 ح 82.
کلیدواژه‌ها آنچه بر بطلان نظریه جبر دلالت می کند
نمایش ۱ تا ۲۰ از ۸۰۴