معناى «امر بين دو امر»

تحف العقول:حسن بن ابى الحسن بصرى به امام حسن عليه السلام نوشت: امّا بعد، همانا شما طايفه بنى هاشم، در درياهاى عميق، همچون كشتى هاى در حال حركتيد و نشانه هاى تابان آشكاريد، يا همچون كشتى نوح عليه السلام هستيد كه مؤمنان بر آن سوار شدند و مسلمانان در آن، نجات يافتند. اى فرزند پيامبر خدا! اين نامه را هنگامى به تو نگاشتم كه درباره قَدَر، ميانمان اختلاف شده و درباره قدرت (اختيار)، سرگردان شده ايم. پس، ما را از نظر خود و پدرانت عليهم السلامآگاه فرما؛ زيرا دانش شما، برگرفته از دانش خداست و شما گواهان بر مردميد و خدا گواه بر شماست؛ «فرزندانى كه بعضى از آنان از [نسل]بعضى ديگرند، و خداوند، شنواى داناست» . امام حسن عليه السلام در پاسخ وى نوشت: «به نام خداوند بخشنده مهربان. نامه تو به دستم رسيد. اگر

امام كاظم عليه السلام:حسن بن ابى الحسن بصرى به حسين بن على بن ابى طالب عليهم السلامنامه اى نوشت و درباره قَدَر از وى پرسيد. امام حسين عليه السلام در پاسخ او نوشت: «از آنچه درباره قَدَر برايت توضيح مى دهم، پيروى كن. از چيزهايى كه به ما اهل بيت، داده شده، اين است كه هر كسى به خير و شرّ قَدَر ايمان نياورد، به يقين، كفر ورزيده است و هر كس بار گناهان را بر دوش خداوند عز و جل بيفكند، به يقين، فاسق شده و تهمت بزرگى بر خدا بسته است؛ چرا كه خداوند ـ تبارك و تعالى ـ با اجبار، فرمانبرى، و با چيرگى، نافرمانى نمى شود و بندگان را در نابودى، رها نمى كند؛ ليكن خداوند، چيزى را كه به آنان تمليك نموده، صاحب است و بر چيزى كه آنان را بر آن مسلّط ساخته، تواناست. پس اگر آنان [امر به] اطاعت خدا را امتثال نمايند،

الكافىـ به نقل از حمزة بن حمران ـ: از امام صادق عليه السلام درباره قدرت (اختيار بندگان) پرسيدم؛ ولى پاسخم را نداد. بار ديگر به حضورش رسيدم و گفتم: خداوند، كارهايت را به سامان كند! همانا درباره قدرت بندگان چيزى [وسوسه اى]به دلم افتاده كه چيزى جز سخن شما، آن را بيرون نمى كند. فرمود: «آنچه در دلت هست، به تو زيان نمى رساند». گفتم: خداوند، امورت را به سامان كند! من مى گويم: همانا خداوند ـ تبارك و تعالى ـ بندگان را به آنچه توانش را ندارند، موظّف نمى كند و جز به آنچه توانش را دارند، موظّف نمى نمايد، و آنان چيزى از كارهاى خودشان را جز به اراده و مشيّت و قضا و قدر خداوند، انجام نمى دهند. فرمود: «اين، همان دين خداست كه من و پدرانم بر آنيم»، با همين عبارت يا به گونه اى [ديگر] كه فرمود [ومن، عين

عيون أخبار الرضا عليه السلامـ به نقل از بريد بن عمير بن معاويه شامى ـ: در مرو به حضور امام رضا عليه السلام رسيدم و گفتم: اى فرزند پيامبر خدا! از امام صادق عليه السلام براى ما روايت شده كه فرمود: «نه جبر است و نه تفويض؛ بلكه امرى ميان دو امر است». معناى آن چيست؟ فرمود: «هر كه بپندارد خداوند، كارهاى ما را انجام مى دهد و سپس ما را بر اساس آنها كيفر مى دهد، در حقيقت به جبر، قائل شده است، و هر كه بپندارد كه خداوند عز و جل كار مردم و روزى را به حجّت هاى خود عليهم السلام واگذار كرده، در حقيقت به تفويض، قائل شده است، و قائل به جبر، كافر است و قائل به تفويض، مشرك». گفتم: اى فرزند پيامبر خدا! امرِ بين دو امر چيست؟ فرمود: «وجود راه براى انجام دادن آنچه بِدان امر شده اند و ترك آنچه از آن نهى شده

التوحيدـ به نقل از سليمان بن جعفر جعفرى ـ: نزد او (امام رضا عليه السلام) از جبر و تفويض، ياد شد. فرمود: «آيا مى خواهيد در اين باره، اصلى را در اختيارتان قرار دهم كه ديگر در آن اختلاف نكنيد و با كسى در آن نزاع نكنيد، مگر اين كه او را شكست دهيد؟». گفتيم: اگر صلاح مى دانى، بفرما. فرمود: «همانا خداوند عز و جل از روى اجبار، فرمانبرى، و از روى شكست، نافرمانى نشده است و بندگان را در پادشاهى اش رها نكرده است. او صاحب چيزى است كه به آنان تمليك نموده و بر آنچه آنان را بر آن مسلّط كرده، تواناست. اگر بندگان به طاعتش گرد آيند، خداوند، بازدارنده از آن نخواهد بود، و اگر [قصد داشته باشند]به نافرمانى اش تن دهند و خدا بخواهد ميان آنان و آن (گناه) حايل شود، چنين مى كند؛ ولى اگر حايل نشد و آنان مرتكب گناه

الفقه المنسوب للإمام الرضا عليه السلام:از عالِم (امام كاظم عليه السلام) پرسيدم: آيا خداوند، بندگان را بر انجام دادن گناهان وا داشته است؟ فرمود: «خداوند، دادگرتر از آن است». گفتم: آيا آنان را به خودشان وا گذاشته است؟ فرمود: «خداوند، عزّتمندتر از آن است [كه چنين كند]». گفتم: آيا جايگاه بين اين دو مقام را براى ما توضيح مى دهى؟ فرمود: «جبر، به زور وادار كردن است و خداوند ـ تبارك و تعالى ـ [كسى را]بر نافرمانى خويش وادار نمى كند. جبر، اين است كه انسان بر انجام دادن كارى كه نمى پسندد و به آن علاقه ندارد، وادار شود. مانند كسى كه بر او چيره گردند، تا كتك بخورد، يا دستش بريده شود، يا دارايى اش گرفته شود، يا ناموسش غصب گردد، يا كسى كه داراى قوّت و اقتدار است، شكست بخورد؛ امّا كسى كه با علاقه،

امام هادى عليه السلامـ در بخشى از رساله خود در ردّ اهل جبر و تفويض، و اثبات عدل [الهى] و امرِ بين دو امر ـ: ما در اين باره از سخن صادق عليه السلام آغاز مى كنيم: «نه جبر است و نه تفويض؛ ليكن جايگاهى بين دو جايگاه است و آن، درستى آفرينش [انسان]، و باز بودن راه [و نبود موانع]، و داشتن فرصت و داشتن توشه (مثل باركش)، و عاملى است كه فاعل را بر انجام دادن كار برانگيزاند». پس اين امور، پنج تاست كه صادق عليه السلام مجموعه فضيلت ها را با آنها گرد آورده است. پس هر گاه بنده يكى از آنها را نداشته باشد، به همان ميزان فاعل در انجام كار با مانع مواجه مى گردد. و صادق عليه السلام به اساس آنچه شناخت آن بر مردم لازم است، خبر داده و قرآن نيز در تصديق آن، سخن گفته است و محكماتِ آيات فرستاده خدا، به آن گواهى مى