تقدير واجبات و فضايل و گناهان
18 حدیث
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:سَبَقَ العِلمُ وجَفَّ القَلَمُ ومَضَى القَدَرُ بِتَحقيقِ الكِتابِ وتَصديقِ الرُّسُلِ وبِالسَّعادَةِ مِنَ اللّهِ عز و جل لِمَن آمَنَ وَاتَّقى وبِالشَّقاءِ لِمَن كَذَّبَ وكَفَرَ وبِوِلايَةِ اللّهِ المُؤمِنينَ وبَراءَتِهِ مِنَ المُشرِكينَ.
ـ ثُمَّ قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ: عَنِ اللّهِ أروي حَديثي، إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى يَقولُ: يَابنَ آدَمَ بِمَشيئَتي كُنتَ أنتَ الَّذي تَشاءُ لِنَفسِكَ ما تَشاءُ، وبِإِرادَتي كُنتَ أنتَ الَّذي تُريدُ لِنَفسِكَ ما تُريدُ، وبِفَضلِ نِعمَتي عَلَيكَ قَوِيتَ عَلى مَعصِيَتي، وبِعِصمَتي وعَوني وعافِيَتي أدَّيتَ إلَيَّ فَرائِضي، فَأَنَا أولى بِحَسَناتِكَ مِنكَ، وأنتَ أولى بِسَيِّئاتِكَ مِنّي، فَالخَيرُ مِنّي إلَيكَ
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:دانش [الهى]، پيشى گرفت و قلم رقم زد و قَدَر قطعى شد بر محقق شدن كتاب، تصديق رسولان و خوش بختى براى مؤمنان و پرهيزگاران از جانب خداوند عز و جل و بدبختى دروغگويان و كافران و ولايت خدا بر مؤمنان و بيزاريش از مشركان.
سخن خود را از خدا روايت مى كنم. خداوند ـ تبارك و تعالى ـ مى فرمايد: «اى فرزند آدم! به مشيّت من است كه آنچه مى خواهى، براى خود مى خواهى و به اراده من است كه آنچه اراده مى كنى، براى خود اراده مى كنى و به سبب زيادى نعمتم بر تو، بر نافرمانى از من نيرو گرفتى و در سايه پاكى و يارى و آسايش من، واجب هاى مرا براى من ادا نمودى. پس، من به نيكى هاى تو از تو سزاوارترم و تو به بدى هايت از من شايسته ترى. پس، خير رسيده از جانب من به تو ـ كه به خاطر سزاوارى من است ـ
۱.بالرفع خبر للخير، وكذا الجملة التالية، أي الخير الواصل منّي إليك مبتدء من دون استحقاقك لأنّ مبادئ الخير الذى تستحقّه بعملك أيضاً منّي، والشرّ الواصل جزاء متفرّع على جنايتك. وفي نسخة «ب» بالنصب، وهو على التمييز والخبر مقدّر (هامش المصدر: ص 340).
۲.التوحيد: ص 343 ح 13 عن معاذ بن جبل و ص 340 ح 10 عن عبد اللّه بن عمر، تفسير القمّي: ج 2 ص 210 عن السكوني عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلاموكلاهما نحوه، بحار الأنوار: ج 5 ص 48 ح 79؛ الفردوس: ج 5 ص 230 ح 8043 عن أنس بن مالك، كنز العمّال: ج 15 ص 939 ح 43615 نقلاً عن أبي نعيم عن ابن عمر وكلاهما نحوه.
کلیدواژه‌ها قضا و قدرحکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادینقش تقدیر در کارهای انسان +1 مورد دیگر
عنه صلى الله عليه و آله:مَن زَعَمَ أنَّ اللّهَ يَأمُرُ بِالسّوءِ وَالفَحشاءِ فَقَد كَذَبَ عَلَى اللّهِ، ومَن زَعَمَ أنَّ الخَيرَ وَالشَّرَّ بِغَيرِ مَشيئَةِ اللّهِ فَقَد أخرَجَ اللّهَ مِن سُلطانِهِ، ومَن زَعَمَ أنَّ المَعاصِيَ بِغَيرِ قُوَّةِ اللّهِ فَقَد كَذَبَ عَلَى اللّهِ، ومَن كَذَبَ عَلَى اللّهِ أدخَلَهُ اللّهُ النّارَ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر كه گمان ببرد كه خداوند به بدى و زشتى امر مى كند، در حقيقت، بر خدا دروغ بسته است و هر كه گمان برد كه خير و شر، بدون مشيّت خدايند، در حقيقت، خدا را از پادشاهى اش بيرون دانسته است و هر كه گمان برد كه گناهان، بدون نيروى خدا انجام مى شوند، در حقيقت بر خدا دروغ بسته است، و هر كه بر خدا دروغ بندد، خداوند، او را به دوزخ مى افكند.
۱.الكافي: ج 1 ص 158 ح 6، التوحيد: ص 359 ح 2 وزاد في آخره «يعني بالخير والشر: الصحّة والمرض، وذلك قوله عز و جل «وَ نَبْلُوكُم بِالشَّرِّ وَ الْخَيْرِ فِتْنَةً»»، مختصر بصائر الدرجات: ص 132 كلّها عن حفص بن قرط عن الإمام الصادق عليه السلام، تفسير العيّاشي: ج 2 ص 11 ح 14 عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج 5 ص 51 ح 85.
کلیدواژه‌ها قضا و قدرحکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادینقش تقدیر در کارهای انسان +1 مورد دیگر
الإمام عليّ عليه السلام:الأَعمالُ ثَلاثَةٌ: فَرائِضُ وفَضائِلُ ومَعاصي: فَأَمَّا ۱ الفَرائِضُ فَبِأَمرِ اللّهِ ومَشيئَتِهِ وبِرِضاهُ وبِعِلمِهِ وقَدَرِهِ، يَعمَلُهَا العَبدُ فَيَنجو مِنَ اللّهِ بِها.
وأمَّا الفَضائِلُ فَلَيسَ بِأَمرِ اللّهِ، لكِن بِمَشيئَتِهِ وبِرِضاهُ وبِعِلمِهِ وبِقَدَرِهِ، يَعمَلُهَا العَبدُ فَيُثابُ عَلَيها.
وأمَّا المَعاصي فَلَيسَ بِأَمرِ اللّهِ ولا بِمَشيئَتِهِ ولا بِرِضاهُ، لكِن بِعِلمِهِ وبِقَدَرِهِ يُقَدِّرُها لِوَقتِها، فَيَفعَلُهَا العَبدُ بِاختِيارِهِ فَيُعاقِبُهُ اللّهُ عَلَيها؛ لِأَنَّهُ قَد نَهاهُ عَنها فَلَم يَنتَهِ. ۲
امام على عليه السلام:عمل ها سه گونه اند: واجب ها و فضيلت ها و گناهان.
واجب ها، به فرمان و مشيّت و خشنودى و دانش و قَدَر خدايند. بنده بِدانها عمل مى كند و به وسيله آنها از [عذاب]خداوند، رهايى مى يابد.
فضيلت ها، به فرمان خدا نيستند؛ ليكن به مشيّت و خشنودى و دانش و قَدَر خدايند. بنده بِدانها عمل مى كند و با آنها پاداش مى گيرد.
گناهان نيز به فرمان و مشيّت خدا و رضايت او نيستند؛ ليكن به دانش و قَدَر خدايند كه آنها را براى وقتشان تقدير (تعيين) مى كند. پس بنده با اختيار خود، آنها را انجام مى دهد. آن گاه خداوند، او را بر پايه آنها كيفر مى دهد؛ زيرا خدا او را از آنها نهى كرده؛ ولى او خود را باز نداشته است.
کلیدواژه‌ها قضا و قدرحکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادینقش تقدیر در کارهای انسان +1 مورد دیگر
عنه عليه السلام:الأَعمالُ عَلى ثَلاثَةِ أحوالٍ: فَرائِضَ وفَضائِلَ ومَعاصِيَ، وأمَّا الفَرائِضُ فَبِأَمر اللّهِ عز و جل، وبِرِضَا اللّهِ وقَضاءِ اللّهِ وتَقديرِهِ ومَشيئَتِهِ وعِلمِهِ.
وأمَّا الفَضائِلُ فَلَيسَت بِأَمرِ اللّهِ، ولكِن بِرِضَا اللّهِ وبِقَضاءِ اللّهِ وبِقَدَرِ اللّهِ وبِمَشيئَتِهِ وبِعِلمِهِ.
وأمَّا المَعاصي فَلَيسَت بِأَمرِ اللّهِ، ولكِن بِقَضاءِ اللّهِ وبِقَدَرِ اللّهِ وبِمَشيئَتِهِ وبِعِلمِهِ، ثُمَّ يُعاقِبُ عَلَيها. ۱
امام على عليه السلام:عمل ها سه حالت دارند: واجب ها و فضيلت ها و گناهان.
واجب ها، به فرمان و خشنودى و حكم (قضا) و تقدير و مشيّت و دانش خداوند عز و جل اند.
فضيلت ها، به فرمان خدا نيستند؛ ليكن به خشنودى و قضا و قدر و مشيّت و دانش خدايند.
گناهان نيز به فرمان خدا نيستند؛ ليكن به قضا و قدر و مشيّت و دانش خدايند. سپس [خدا] به خاطر آنها كيفر مى دهد.
۱.التوحيد: ص 370 ح 9، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج 1 ص 142 ح 44، الخصال: ص 168 ح 221 كلّها عن أبي أحمد المغازي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، كشف الغمّة: ج 3 ص 78 عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلامنحوه، بحار الأنوار: ج 5 ص 29 ح 36.
کلیدواژه‌ها قضا و قدرحکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادینقش تقدیر در کارهای انسان +1 مورد دیگر
الإمام الرضا عليه السلام:كانَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليهماالسلام إذا ناجى رَبَّهُ قالَ: اللّهُمَّ يا رَبِّ قَويتُ عَلى مَعاصيكَ بِنِعمَتِكَ. ۱
امام رضا عليه السلام:على بن الحسين عليهماالسلام در مناجات با پروردگار، مى گفت: «خدايا! پروردگارا! به سبب نعمت هاى تو، بر نافرمانى از تو نيرو گرفتم».
۱.قرب الإسناد: ص 377 ح 1332 عن البزنطي، بحار الأنوار: ج 5 ص 7 ح 5.
کلیدواژه‌ها قضا و قدرحکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادینقش تقدیر در کارهای انسان +1 مورد دیگر
الإمام الباقر عليه السلام:إنَّ فِي التَّوراةِ مَكتوبا: يا موسى، إنّي خَلَقتُكَ وَاصطَفَيتُكَ وقَوَّيتُكَ وأمَرتُكَ بِطاعَتي ونَهَيتُكَ عَن مَعصِيَتي، فَإِن أطَعتَني أعَنتُكَ عَلى طاعَتي، وإن عَصَيتَني لَم اُعِنكَ عَلى مَعصِيَتي، يا موسى ولِيَ المِنَّةُ عَلَيكَ في طاعَتِكَ لي، ولِيَ الحُجَّةُ عَلَيكَ في مَعصِيَتِكَ لي. ۱
امام باقر عليه السلام:در تورات نوشته است: «اى موسى! من تو را آفريدم و برگزيدم و نيرو دادم و به فرمانبرى ام امر كردم و از نافرمانى ام نهى نمودم. اگر فرمانم ببرى، در فرمانبرى ام يارى ات مى كنم و اگر نافرمانى ام كنى، در نافرمانى ام يارى ات نمى كنم. اى موسى! در فرمانبرى ات از من، منّتم بر توست و در نافرمانى ات از من، حجّتم بر ضدّ توست».
۱.التوحيد: ص 406 ح 2، الأمالي للصدوق: ص 385 ح 494 فيه «اصطنعتك» بدل «اصطفيتك» وكلاهما عن حبيب السجستاني، الاعتقادات للصدوق: ص39، روضة الواعظين: ص461، بحار الأنوار: ج13 ص328 ح5.
کلیدواژه‌ها قضا و قدرحکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادینقش تقدیر در کارهای انسان +1 مورد دیگر
امام صادق عليه السلام:چنان كه شروع نعمت ها از جانب خداوند عز و جلاست ـ كه بدون عوض، آن را به شما عطا فرمود ـ شر نيز از جانب خودتان است، هر چند به تقدير الهى است.
کلیدواژه‌ها قضا و قدرحکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادینقش تقدیر در کارهای انسان +1 مورد دیگر
عنه عليه السلامـ فِي الدُّعاءِ ـ: اللّهُمَّ إنّي أستَغفِرُكَ مِن كُلِّ ذَنبٍ قَوِيَ عَلَيهِ بَدَني بِعافِيَتِكَ، أو نالَتهُ قُدرَتي بِفَضلِ نِعمَتِكَ، أو بَسَطتُ إلَيهِ يَدي بِسابِغِ ۱ رِزقِكَ، أوِ اتَّكَلتُ عِندَ خَوفي مِنهُ عَلى أناتِكَ ۲، أو وَثِقتُ فيهِ بِحَولِكَ، أو عَوَّلتُ فيهِ عَلى كَريمِ عَفوِكَ.
اللّهُمَّ إنّي أستَغفِرُكَ مِن كُلِّ ذَنبٍ خُنتُ فيهِ أمانَتي، أو نَحَّستُ بِفِعلِهِ نَفسي، أوِ احتَطَبتُ بِهِ عَلى بَدَني، أو قَدَّمتُ فيهِ لَذَّتي، أو آثَرتُ فيهِ شَهَواتي، أو سَعَيتُ فيهِ لِغَيري، أوِ استَغوَيتُ فيهِ مَن تَبِعَني، أو غَلَبتُ عَلَيهِ بِفَضلِ حيلَتي، أوِ احتَلتُ عَلَيكَ فيهِ مَولايَ فَلَم تَغلِبني عَلى فِعلي، إذ كُنتَ كارِها لِمَعصِيَتي، لكِن سَبَقَ عِلمُكَ في فِعلي
امام صادق عليه السلامـ در دعا ـ: خدايا! از تو آمرزش مى خواهم از هر گناهى كه بدنم به سبب [نعمت] آسايش تو، بر انجام دادن آن نيرومند شد، يا به سبب تفضّل نعمت هايت، بر آن قدرت يافتم، يا به سبب سرريز شدن روزى ات، به آن دست يافتم، يا هنگام ترسم از آن، به مُداراى تو اتكا كردم، يا در انجام دادن آن، به نيروى تو اميد بستم، يا در ارتكاب آن، بر بخشندگى و گذشت تو تكيه كردم.
خدايا! از تو آمرزش مى خواهم از هر گناهى كه در انجام دادن آن به امانتم خيانت نمودم، يا نفْسم را به سبب انجام دادن آن، بدشگون كردم، يا به سبب آن بارى از گناه انباشتم، يا خواهش هاى نفسانى ام را در آن پيروى نمودم، يا در آن براى ديگرى كوشيدم، يا در انجام دادن آن، هر كه را از من پيروى كرد، گم راه ساختم، يا به وسيله زيادى نيرنگم، بر آن
کلیدواژه‌ها قضا و قدرحکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادینقش تقدیر در کارهای انسان +1 مورد دیگر
الإمام الكاظم عليه السلام:إنَّ اللّهَ خَلَقَ الخَلقَ فَعَلِمَ ما هُم إلَيهِ صائِرونَ فَأَمَرَهُم ونَهاهُم، فَما أمَرَهُم بِهِ مِن شَيءٍ فَقَد جَعَلَ لَهُمُ السَّبيلَ إلَى الأَخذِ بِهِ، وما نَهاهُم عَنهُ مِن شَيءٍ فَقَد جَعَلَ لَهُمُ السَّبيلَ إلى تَركِهِ، ولا يَكونونَ آخِذينَ ولا تارِكينَ إلّا بِإِذنِهِ، وما جَبَرَ اللّهُ أحَدا مِن خَلقِهِ عَلى مَعصِيَتِهِ، بَلِ اختَبَرَهُم بِالبَلوى، وكَما قالَ: «لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً» ۱. ۲
امام كاظم عليه السلام:همانا خداوند، مردم را آفريد و دانست كه آنان به كجا مى روند. آن گاه امر و نهيشان نمود. به هر چيزى كه آنان را امر كرد، راه دستيابى به آن را در اختيارشان نهاد و از هر چيزى كه نهيشان نمود، راه ترك آن را در اختيارشان قرار داد، و آنان هيچ چيزى را جز به اذن خدا به دست نمى آورند و يا تركش نمى كنند، و خداوند، هيچ يك از آفريدگانش را بر نافرمانى خود وادار نمى كند؛ بلكه آنان را با آزمايش مى آزمايد، چنان كه فرمود: «تا شما را بيازمايد كه كدام يك از شما، نيكوتر عمل مى كند» .
۱.هود: 7.
۲.الاحتجاج: ج 2 ص 330 ح 268 عن الإمام العسكري عليه السلام، الكافي: ج 1 ص 158 ح 5 وليس فيه من «وما نهاهم عنه» إلى «تركه»، مختصر بصائر الدرجات: ص 132، التوحيد: ص 359 ح 1 كلّها عن إبراهيم بن عمر اليماني عن الإمام الصادق عليه السلام و ص 349 ح 8 عن إسماعيل بن جابر عن الإمام الصادق عليه السلام وليس فيها ذيله من «وما جبر اللّه»، بحار الأنوار: ج 5 ص 26 ح 32.
کلیدواژه‌ها قضا و قدرحکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادینقش تقدیر در کارهای انسان +1 مورد دیگر
الكافي عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر:قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ الرِّضا عليه السلام: إنَّ بَعضَ أصحابِنا يَقولُ بِالجَبرِ، وبَعضَهُم يَقولُ بِالاِستِطاعَةِ.
قالَ: فَقالَ لي: اُكتُب بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ، قالَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ: قالَ اللّهُ عز و جل: يَابنَ آدَمَ بِمَشيئَتي كُنتَ أنتَ الَّذي تَشاءُ، وبِقُوَّتي أدَّيتَ إلَيَّ فَرائِضي، وبِنِعمَتي قَوِيتَ عَلى مَعصِيَتي، جَعَلتُكَ سَميعا بَصيرا، ما أصابَكَ مِن حَسَنَةٍ فَمِنَ اللّهِ وما أصابَكَ مِن سَيِّئَةٍ فَمِن نَفسِكَ، وذلِكَ أنّي أولى بِحَسَناتِكَ، وأنتَ أولى بِسَيِّئاتِكَ مِنّي، وذلِكَ أنّي لا اُسأَلُ عَمّا أفعَلُ وهُم يُسأَلونَ قَد نَظَمتُ لَكَ كُلَّ شَيءٍ تُريدُ. ۱
الكافىـ به نقل از احمد بن محمّد بن ابى نصر ـ: به امام رضا عليه السلام گفتم: برخى از ياران ما به جبر قائل اند، و برخى به اختيار.
به من فرمود: «بنويس: به نام خداوند بخشنده مهربان. زين العابدين عليه السلام فرمود كه خداوند عز و جل فرمود: اى فرزند آدم! تو به مشيّت من مى خواهى، و به نيروى من واجب هاى مرا برايم به جا مى آورى، و به نعمت من بر نافرمانى من نيرو گرفتى. تو را شنوا و بينا قرار دادم. هر نيكى اى كه به تو برسد، از جانب خداست و هر بدى اى كه به تو برسد، از جانب خودت است و اين به خاطر آن است كه من به نيكى هاى تو شايسته ترم و تو به بدى هايت از من شايسته ترى و اين به خاطر آن است كه من درباره آنچه انجام مى دهم، مورد پرسش قرار نمى گيرم، در حالى كه آنان مورد پرسش قرار مى گيرند. همانا هر چيزى را
۱.الكافي: ج 1 ص 159 ح 12 و ص 152 ح 6 نحوه، التوحيد: ص 338 ح 6، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج 1 ص 144 ح 49 وليس فيهما «قال عليّ بن الحسين عليه السلام»، قرب الإسناد: ص 354 ح 1267، تفسير العياشي: ج 1 ص 258 ح 200 عن صفوان بن يحيى عن الإمام الكاظم عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج 5 ص 57 ح 104.
کلیدواژه‌ها قضا و قدرحکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادینقش تقدیر در کارهای انسان +1 مورد دیگر
الإمام الرضا عليه السلام:قالَ اللّهُ: يَابنَ آدَمَ، أنَا أولى بِحَسَناتِكَ مِنكَ وأنتَ أولى بِسَيِّئاتِكَ مِنّي، عَمِلتَ المَعاصِيَ بِقُوَّتِيَ الَّتي جَعَلتُها فيكَ. ۱
امام رضا عليه السلام:خداوند فرمود: «اى فرزند آدم! من به نيكى هاى تو از تو سزاوارترم و تو به بدى هايت از من سزاوارترى. به سبب نيروى من كه در تو قرار دادم، نافرمانى ام را به جا آوردى».
۱.الكافي: ج 1 ص 157 ح 3، التوحيد: ص 363 ح 10، عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج 1 ص 143 ح 46، تفسير العياشي: ج 1 ص 259 ح 201 وليس فيه صدره إلى «بحسناتك منك»، كشف الغمّة: ج 3 ص 79 كلّها عن الحسن بن عليّ الوشاء، بحار الأنوار: ج 5 ص 16 ح 20.
کلیدواژه‌ها قضا و قدرحکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادینقش تقدیر در کارهای انسان +1 مورد دیگر
تاريخ دمشق عن عبد اللّه بن جعفر عن الإمام عليّ عليه السلام، قال:قامَ إلَيهِ رَجُلٌ مِمَّن كانَ شَهِدَ مَعَهُ الجَمَلَ، فَقالَ: يا أميرَ المُؤمِنينَ، أخبِرنا عَنِ القَدَرِ؟ فَقالَ عليه السلام:. فَإِنَّهُ أمرٌ بَينَ أمرَينِ لا جَبرَ ولا تَفويضَ. ۱
تاريخ دمشقـ به نقل از عبد اللّه بن جعفر ـ: از ميان كسانى كه در جَمَل (با امام على عليه السلام) حاضر بودند، مردى برخاست و گفت: اى امير مؤمنان! درباره قَدَر، آگاهمان فرما.
[امام عليه السلام] فرمود: «. قَدَر، امرى بين دو امر است؛ [يعنى] نه جبر است و نه تفويض».
۱.تاريخ دمشق: ج 51 ص 182، مطالب السؤول: ص 27، كنز العمّال: ج 1 ص 349 ح 1567.
کلیدواژه‌ها قضا و قدرحکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادینقش تقدیر در کارهای انسان +1 مورد دیگر
عيون أخبار الرضا عليه السلام عن بريد بن عمير بن معاوية الشامي:دَخَلتُ عَلى عَلِيِّ بنِ موسَى الرِّضا بِمَروَ، فَقُلتُ لَهُ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ، رُوِيَ لَنا عَنِ الصّادِقِ جَعفَرِ بن مُحَمَّدٍ عليه السلام قالَ: إنَّهُ لا جَبرَ ولا تَفويضَ، بَل أمرٌ بَينَ أمرَينِ، فَما مَعناهُ؟
قالَ: مَن زَعَمَ أنَّ اللّهَ يَفعَلُ أفعالَنا، ثُمَّ يُعَذِّبُنا عَلَيها فَقَد قالَ بِالجَبرِ، ومَن زَعَمَ أنَّ اللّهَ عز و جل فَوَّضَ أمرَ الخَلقِ وَالرِّزقِ إلى حُجَجِهِ عليهم السلام، فَقَد قالَ بِالتَّفويضِ، وَالقائِلُ بِالجَبرِ كافِرٌ وَالقائِلُ بِالتَّفويضِ مُشرِكٌ.
فَقُلتُ لَهُ: يَابنَ رَسولِ اللّهِ فَما أمرٌ بَينَ أمرَينِ؟
فَقالَ: وُجودُ السَّبيلِ إلى إتيانِ ما اُمِروا بِهِ وتَركِ ما نُهوا عَنهُ.
فَقُلتُ
عيون أخبار الرضا عليه السلامـ به نقل از بريد بن عمير بن معاويه شامى ـ: در مرو به حضور امام رضا عليه السلام رسيدم و به او گفتم: اى فرزند پيامبر خدا! از امام صادق عليه السلام به ما روايت شده كه فرمود: «نه جبر است و نه تفويض؛ بلكه امرى بين دو امر است». معناى آن چيست؟
فرمود: «هر كه گمان برد كه خداوند، كارهاى [بدِ] ما را انجام مى دهد، سپس به خاطر آنها ما را كيفر مى كند، در حقيقت، به جبر، قائل شده است، و هر كه گمان برد كه خداوند عز و جل كار و روزى را به حجّت هاى خويش ـ كه بر آنان سلام باد ـ وا گذاشت، در حقيقت، به تفويض، قائل شده است، و قائل به جبر، كافر و قائل به تفويض، مشرك است».
به ايشان گفتم: اى فرزند پيامبر خدا! امرِ بين دو امر چيست؟
فرمود: «وجود راه براى انجام دادن آنچه بِدان امر شده اند
۱.عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج 1 ص 124 ح 17، الاحتجاج: ج 2 ص 397 ح 304، العدد القوية: ص 298 ح 32، نثر الدر: ج 1 ص 363 وليس فيهما ذيله من «فقلت له: فهل للّه عز و جل مشيئة.»، روضة الواعظين: ص 47، بحار الأنوار: ج 5 ص 11 ح 18.
کلیدواژه‌ها قضا و قدرحکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادینقش تقدیر در کارهای انسان +1 مورد دیگر
الإمام الصادق عليه السلام:إنّا لا نَقولُ جَبرا ولا تَفويضا. ۱
امام صادق عليه السلام:ما به جبر و تفويض، قائل نيستيم.
۱.الأمالي للصدوق: ص 353 ح 431 عن صباح بن عبد الحميد وهشام، روضة الواعظين: ص 47، بحار الأنوار: ج 5 ص 4 ح 1.
کلیدواژه‌ها قضا و قدرحکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادینقش تقدیر در کارهای انسان +1 مورد دیگر
عنه عليه السلام:لا جَبرَ ولا تَفويضَ، بَل أمرٌ بَينَ أمرَينِ. ۱
امام صادق عليه السلام:نه جبر است و نه تفويض؛ بلكه چيزى بين اين دو چيز است.
۱.التوحيد: ص 206، الاعتقاد: ص 29، عدّة الداعي: ص 305، روضة الواعظين: ص 47، عوالي اللآلي: ج 4 ص 109 ح 165، بحار الأنوار: ج 5 ص 17 ح 28.
کلیدواژه‌ها قضا و قدرحکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادینقش تقدیر در کارهای انسان +1 مورد دیگر
امام صادق عليه السلامـ وقتى درباره جبر و تفويض، مورد پرسش قرار گرفت ـ: نه جبر است و نه قَدَر؛ ليكن جايگاهى بين آن دو است. حق، در آن جايگاهى است كه بين آن دو است و جز خداوندِ دانا يا آن كه خداوندِ دانا بدو آموخته، آن را نمى داند.
کلیدواژه‌ها قضا و قدرحکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادینقش تقدیر در کارهای انسان +1 مورد دیگر
الكافي عن أبي طالب القمّي عن رجل عن الإمام الصادق عليه السلام، قال:قُلتُ أجبَرَ اللّهُ العِبادَ عَلَى المَعاصي؟ قالَ: لا.
قُلتُ: فَفَوَّضَ إلَيهِمُ الأَمرَ؟ قالَ: لا.
قُلتُ: فَماذا؟
قالَ: لُطفٌ مِن رَبِّكَ بَينَ ذلِكَ. ۱
الكافىـ به نقل از ابو طالب قمى، از مردى ـ: [به امام صادق عليه السلام] گفتم: آيا خداوند، بندگان را بر گناهان، وادار ساخته است؟
فرمود: «نه».
گفتم: آيا كار را به آنان وا نهاده است؟
فرمود: «نه».
گفتم: پس چگونه است؟
فرمود: «لطفى است از جانب پروردگار تو، در بين آن دو (وادار ساختن و وانهادن)».
۱.الكافي: ج 1 ص 159 ح 8، بحار الأنوار: ج 5 ص 83.
کلیدواژه‌ها قضا و قدرحکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادینقش تقدیر در کارهای انسان +1 مورد دیگر
عيون أخبار الرضا عليه السلام عن إبراهيم بن العبّاس:سَمِعتُ الرِّضا عليه السلام وقَد سَأَلَهُ رَجُلٌ: أيُكَلِّفُ اللّهُ العِبادَ ما لا يُطيقونَ؟
فَقالَ: هُوَ أعدَلُ مِن ذلِكَ.
قالَ: أفَيَقدِرونَ عَلى كُلِّ ما أرادوهُ؟
قالَ: هُم أعجَزُ مِن ذلِكَ. ۱
عيون أخبار الرضا عليه السلامـ به نقل از ابراهيم بن عبّاس ـ: شنيدم كه مردى از امام رضا عليه السلام پرسيد: آيا خداوند، بندگان را به چيزى كه توان انجام دادنش را ندارند، موظّف مى نمايد؟
فرمود: «خدا دادگرتر از آن است».
[مرد] گفت: مگر بر هر چيزى كه اراده اش نمايند، توانايند؟
فرمود: «آنها ناتوان تر از آن اند».
۱.عيون أخبار الرضا عليه السلام: ج 1 ص 142 ح 43، كشف الغمّة: ج 3 ص 78.
کلیدواژه‌ها قضا و قدرحکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاهحکمت های اعتقادینقش تقدیر در کارهای انسان +1 مورد دیگر