حدیث دربارهتقدير واجبات و فضايل و گناهان

عنه عليه السلام:لا جَبرَ ولا تَفويضَ، بَل أمرٌ بَينَ أمرَينِ. ۱

امام صادق عليه السلام:نه جبر است و نه تفويض؛ بلكه چيزى بين اين دو چيز است.

۱.التوحيد: ص 206، الاعتقاد: ص 29، عدّة الداعي: ص 305، روضة الواعظين: ص 47، عوالي اللآلي: ج 4 ص 109 ح 165، بحار الأنوار: ج 5 ص 17 ح 28.

کلیدواژه‌ها قضا و قدر حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاه حکمت های اعتقادی نقش تقدیر در کارهای انسان +1 مورد دیگر

احادیث دیگر این موضوع

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:دانش [الهى]، پيشى گرفت و قلم رقم زد و قَدَر قطعى شد بر محقق شدن كتاب، تصديق رسولان و خوش بختى براى مؤمنان و پرهيزگاران از جانب خداوند عز و جل و بدبختى دروغگويان و كافران و ولايت خدا بر مؤمنان و بيزاريش از مشركان. سخن خود را از خدا روايت مى كنم. خداوند ـ تبارك و تعالى ـ مى فرمايد: «اى فرزند آدم! به مشيّت من است كه آنچه مى خواهى، براى خود مى خواهى و به اراده من است كه آنچه اراده مى كنى، براى خود اراده مى كنى و به سبب زيادى نعمتم بر تو، بر نافرمانى از من نيرو گرفتى و در سايه پاكى و يارى و آسايش من، واجب هاى مرا براى من ادا نمودى. پس، من به نيكى هاى تو از تو سزاوارترم و تو به بدى هايت از من شايسته ترى. پس، خير رسيده از جانب من به تو ـ كه به خاطر سزاوارى من است ـ ابتدايى است [نه بازتاب عمل تو]، و شر رسيده از جانب من به تو ـ كه به خاطر جُرم توست ـ يك كيفر است، و به سبب احسان من به تو، بر فرمانبرى از من نيرو گرفتى و به جهت بدگمانى به من، از رحمتم نوميد گشتى. پس به خاطر بيان، ستايش، از آنِ من و حجّت، عليه توست، و به جهت نافرمانى [ات]، دستم بر تو باز است، و به جهت احسانت، نزد من پاداش خير دارى. هشدار دادن به تو را ترك نمى كنم. براى سركشى ات مؤاخذه ات نمى نمايم [و هشدارت مى دهم]، و به بيشتر از توانايى ات موظّفت نمى كنم، و به تو تحميل نمى كنم از امانت، جز آن مقدارى كه عليه خود اعتراف نمودى. از تو خشنودم، به مقدارى كه پيش خودت از من خشنودى».

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر كه گمان ببرد كه خداوند به بدى و زشتى امر مى كند، در حقيقت، بر خدا دروغ بسته است و هر كه گمان برد كه خير و شر، بدون مشيّت خدايند، در حقيقت، خدا را از پادشاهى اش بيرون دانسته است و هر كه گمان برد كه گناهان، بدون نيروى خدا انجام مى شوند، در حقيقت بر خدا دروغ بسته است، و هر كه بر خدا دروغ بندد، خداوند، او را به دوزخ مى افكند.

امام على عليه السلام:عمل ها سه گونه اند: واجب ها و فضيلت ها و گناهان. واجب ها، به فرمان و مشيّت و خشنودى و دانش و قَدَر خدايند. بنده بِدانها عمل مى كند و به وسيله آنها از [عذاب]خداوند، رهايى مى يابد. فضيلت ها، به فرمان خدا نيستند؛ ليكن به مشيّت و خشنودى و دانش و قَدَر خدايند. بنده بِدانها عمل مى كند و با آنها پاداش مى گيرد. گناهان نيز به فرمان و مشيّت خدا و رضايت او نيستند؛ ليكن به دانش و قَدَر خدايند كه آنها را براى وقتشان تقدير (تعيين) مى كند. پس بنده با اختيار خود، آنها را انجام مى دهد. آن گاه خداوند، او را بر پايه آنها كيفر مى دهد؛ زيرا خدا او را از آنها نهى كرده؛ ولى او خود را باز نداشته است.

امام على عليه السلام:عمل ها سه حالت دارند: واجب ها و فضيلت ها و گناهان. واجب ها، به فرمان و خشنودى و حكم (قضا) و تقدير و مشيّت و دانش خداوند عز و جل اند. فضيلت ها، به فرمان خدا نيستند؛ ليكن به خشنودى و قضا و قدر و مشيّت و دانش خدايند. گناهان نيز به فرمان خدا نيستند؛ ليكن به قضا و قدر و مشيّت و دانش خدايند. سپس [خدا] به خاطر آنها كيفر مى دهد.

امام رضا عليه السلام:على بن الحسين عليهماالسلام در مناجات با پروردگار، مى گفت: «خدايا! پروردگارا! به سبب نعمت هاى تو، بر نافرمانى از تو نيرو گرفتم».

امام باقر عليه السلام:در تورات نوشته است: «اى موسى! من تو را آفريدم و برگزيدم و نيرو دادم و به فرمانبرى ام امر كردم و از نافرمانى ام نهى نمودم. اگر فرمانم ببرى، در فرمانبرى ام يارى ات مى كنم و اگر نافرمانى ام كنى، در نافرمانى ام يارى ات نمى كنم. اى موسى! در فرمانبرى ات از من، منّتم بر توست و در نافرمانى ات از من، حجّتم بر ضدّ توست».

امام صادق عليه السلام:چنان كه شروع نعمت ها از جانب خداوند عز و جلاست ـ كه بدون عوض، آن را به شما عطا فرمود ـ شر نيز از جانب خودتان است، هر چند به تقدير الهى است.

امام صادق عليه السلامـ در دعا ـ: خدايا! از تو آمرزش مى خواهم از هر گناهى كه بدنم به سبب [نعمت] آسايش تو، بر انجام دادن آن نيرومند شد، يا به سبب تفضّل نعمت هايت، بر آن قدرت يافتم، يا به سبب سرريز شدن روزى ات، به آن دست يافتم، يا هنگام ترسم از آن، به مُداراى تو اتكا كردم، يا در انجام دادن آن، به نيروى تو اميد بستم، يا در ارتكاب آن، بر بخشندگى و گذشت تو تكيه كردم. خدايا! از تو آمرزش مى خواهم از هر گناهى كه در انجام دادن آن به امانتم خيانت نمودم، يا نفْسم را به سبب انجام دادن آن، بدشگون كردم، يا به سبب آن بارى از گناه انباشتم، يا خواهش هاى نفسانى ام را در آن پيروى نمودم، يا در آن براى ديگرى كوشيدم، يا در انجام دادن آن، هر كه را از من پيروى كرد، گم راه ساختم، يا به وسيله زيادى نيرنگم، بر آن چيره شدم، يا ـ اى سَرورم ـ در انجام دادن آن عليه تو نيرنگ به كار بردم و [بر اين باورم كه]تو مرا بر كارم چيره نساختى؛ چرا كه نافرمانىِ مرا نمى پسنديدى؛ ليكن دانش تو درباره كار من، پيشى داشت، آن گاه با من بردبارى نمودى. پروردگارا! تو مرا به اجبار، در آن نيفكندى و مرا بر انجام دادن آن، مجبور نساختى و درباره آن، ستمى به من روا نداشتى.