تفسير القمّى- به نقل از ابو بصير ـ: از امام صادق عليه السلام در باره سخن خداوند عز و جل: «و سوگند به نفس و آن كس كه آن را درست كرد» پرسيدم. فرمود: «يعنى آن را آفريد و صورتش بخشيد. و فرموده او: «سپس، پليدكارى و پرهيزگارى اش را به آن الهام كرد» ؛ يعنى [اين دو را] به آن شناساند و الهام كرد، سپس آن را مخيّر ساخت و نفس هم [يكى از اين دو راه را]اختيار كرد. «كه هر كس آن را پاك گردانيد، مسلّما رستگار شد» ؛ يعنى نفس خود را پاك گردانيد. «و هر كه آلوده اش ساخت، به يقين در باخت» ؛ يعنى نفس خود را گم راه و منحرف ساخت.

امام على عليه السلام:هر كه با نفس خويش بستيزد، پرهيزگارى را به كمال رسانده است.

امام على عليه السلام:كمالِ شايستگى، در گروه پيكار با نفس است.

امام على عليه السلام:هر كس خويشتن را در راه اصلاح خود به رنج افكند، به سعادت دست مى يابد.

امام على عليه السلام:با خواهش [نفس] خود پيكار كن، و با خشمت بستيز، و با عادت هاى بد خود، مخالفت نما تا جانت پاكيزه شود و خِردت كمال يابد و از پاداش پروردگارت بهره كامل ببرى.

امام على عليه السلام:با تزكيه نفس است كه صفا [ى دل و نفس] حاصل مى شود.

امام على عليه السلام:به اوج اهداف نمى رسند، مگر اهل تهذيب [نفس] و مجاهده [با آن].

امام على عليه السلامـ هنگامى كه در باره جهان بَرين از ايشان پرسيده شد ـ: صورت هايى هستند برهنه از مادّه، فراتر از قوّه و استعداد. خداوند بر آن صورت ها تجلّى كرد و آنها [به نور وجودْ]روشن شدند، و به آنها نگريست و درخشان شدند، و مثال خود را در ماهيت آنها افكند، پس افعالش را از آنها پديدار ساخت، و انسان را داراى نفس ناطقه اى [مُدرك معقولات] آفريد كه اگر آن را با دانش و كردار، پاك گرداند و بپروراند، با گوهرهاى اوّليه علّت هايش (ذات عقول مقدّسه) همسان مى گردد، و هرگاه مزاجش معتدل شود و اضداد، جدا گردند، (خصلت هاى اخلاقى در او به اعتدال گرايد و از افراط و تفريط، سالم بماند)، با آن هفت آسمان محكم (نفوس فلكيه) شريك مى شود. ۳

امام على عليه السلام:خردمند را سزد كه در هيچ حالى از طاعت پروردگارش و پيكار با نفْسش باز نايستد.

امام باقر عليه السلام:همانا مؤمن، به پيكار با نفْس خويش اهتمام مى ورزد، تا بر خواهش آن چيره شود. گاه، كجى نفْس را راست مى كند و در راه محبّت خدا با خواهشهاى نفسانى مى ستيزد و گاهى هم نفْس، او را به زمين مى زند و او پيرو خواهشهاى آن مى شود؛ اما خداوند او را از جا بلند مى كند و او بلند مى شود و خداوند از لغزشش مى گذرد و او نيز متنبّه مى شود.

امام على عليه السلام:در پيكار با نفْست تو را همين بس كه همواره با آن پنجه درافكنى و با خواهشهايش در ستيز باشى.

امام على عليه السلام:همانا يكى از محبوبترين بندگان خدا نزد او، بنده اى است كه خداوند او را در پيكار با نفْسش يارى كرده است؛ پس، جامه زيرينش اندوه است و جامه رويينش ترس [از خدا] و چراغ هدايت، در دلش فروزان است.

امام على عليه السلام:بايد برگزيده ترينِ مردم نزد تو آن كسى باشد كه عيبت را به تو هديه مى كند و در پيكار با نفْست تو را يارى مى رساند.