امام على عليه السلام:با شش چيز، خرد مردان، آزموده مى شود: همنشينى، معاشرت، مقام، كناره گيرى از مقام، ثروت، و تنگ دستى.

امام على عليه السلامـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: خرد، با معاشرت، آشكار مى شود و خُلق و خوى مردان، با مقامشان شناخته مى گردد.

امام حسن عليه السلام:اوج خردمندى، معاشرت نيكو با مردم است.

الكافىـ به نقل از ابو البلاد، در حديثى كه سند آن را به پيامبر صلى الله عليه و آله رسانده است ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله آماده رفتن به يكى از جنگ ها بود كه باديه نشينى آمد و ركاب اشتر ايشان را گرفت و گفت: اى پيامبر خدا! به من كارى بياموز كه با انجام دادن آن به بهشت بروم. فرمود: «هر رفتارى كه دوست دارى مردم با تو بكنند، تو با آنان همان كن و هر رفتارى كه خوش ندارى مردم با تو انجام دهند، تو نيز با آنان چنان مكن. راه را بر شتر بگشاى».

مسند ابن حنبلـ به نقل از خالد بن عبد اللّه قسرى ـ: پدرم از جدّم برايم حديث كرد كه: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «آيا بهشت را دوست دارى؟». گفتم: آرى. فرمود: «پس آنچه را براى خود دوست دارى، براى برادرت نيز دوست بدار».

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر كس خوش دارد كه از آتشْ دور داشته شود و به بهشت وارد شود، بايد مرگ در حالى به سراغش بيايد كه به خدا و روز قيامت ايمان دارد و با مردم نيز آن گونه رفتار كند كه دوست دارد آنان با او رفتار كنند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر كس خوش دارد كه از آتش دوزخ به دور داشته شود و به بهشت برود، بايد در حالى مرگ، او را در رسد كه گواهى مى دهد معبودى جز خداى يگانه نيست و محمّد، بنده و فرستاده اوست، و نيز با مردم آن كند كه دوست دارد با او چنان شود.

امام على عليه السلام ـ در سفارش به فرزندان خود، به هنگام احتضار ـ:فرزندان من! با مردم چنان معاشرت كنيد كه اگر شما را نديدند، مشتاق ديدنتان باشند و هرگاه مُرديد، براى شما بگريند.

امام على عليه السلام ـ در سفارش به پسرش محمّد بن حنفيه ـ:خود را پايبند دوستى با مردم كن، جان خود را بر دشواريهاى مردم، صبورى ده، جان و مالت را براى دوستت، عطا كن، و حضورت را براى آشنايانت، گشاده رويى و دوستى ات را براى عموم مردم، و عدالت و انصافت را براى دشمنت ببخش، و دين و ناموس خود را از هر كس دريغ دار كه اين كار، براى دين و دنيايت ايمنى بخش تر است.

امام على عليه السلام:بهترين چيزى كه مردم با آن، دلهاى دوستانشان را به دست مى آورند و كينه ها را از دلهاى دشمنانشان مى زدايند، خوشرويى به هنگام ديدارشان است، پرسش حالشان در هنگام نبودشان، و گشاده رويى در حضورشان.

امام على عليه السلام:گشاده رويى و خوشرويى، بخشش، نيكوكارى و آغاز كردن به سلام، دوستى مردم را فراچنگ مى آورد.

امام صادق عليه السلام:با منافق به زبانْ اظهار دوستى كن و با مؤمن، دوستِ يكرنگ باش و اگر فردى يهودى با تو همنشينى كرد، با او خوشرفتار باش.

المحاسن ـ به نقل از ابوبكر حضرمى ـ:برادرم علقمه به امام باقر عليه السلامگفت: ابوبكر مى گويد: براى على عليه السلام با مردم بايد جنگيد. امام باقر عليه السلام به من فرمود: «اگر بشنوى كه كسى على عليه السلامرا دشنام مى دهد و تو بتوانى بينى او را قطع كنى، اين كار را مى كنى؟». گفتم: آرى. حضرت فرمود: «اين كار را مكن». سپس فرمود: «من اگر بشنوم كسى به على ناسزا مى گويد، در پناه ستونى از او پنهان مى شوم و چون ناسزاگوييهايش تمام شد، پيش او مى روم و با وى دست مى دهم» ۲.

امام باقر عليه السلام:سامان يافتن كار مردم به اين است كه طورى با هم معاشرت كنند كه مانند پيمانه اى باشند كه دو سومش هوشيارى است و يك سومش ناديده گرفتن و چشم پوشى.

مسند ابن حنبلـ به نقل از نعمان بن مُقرّن ـ: مردى، شخصى را در نزد پيامبر صلى الله عليه و آله دشنام مى داد و او در جواب مى گفت: بر تو سلام! پيامبر صلى الله عليه و آله [خطاب به فردى كه با سلام، به دشنامْ دهنده جواب مى داد،]فرمود: «آگاه باش! فرشته اى در ميان شما دو نفر است كه از تو دفاع مى كند. هر گاه او تو را دشنام مى دهد، فرشته [به او] مى گويد: تو چنينى؛ بلكه تو سزاوارترى، و وقتى تو در پاسخ مى گويى: بر تو سلام، [آن فرشته] مى گويد: نه؛ بلكه تو سزاوار [سلام]هستى».

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:موسى عليه السلام، خضر عليه السلام را ملاقات كرد و گفت: مرا پند ده. خضر عليه السلام گفت: «اى موسى! اگر دانش مى خواهى، خودت را وقف آن ساز؛ زيرا دانش، از آنِ كسى است كه خود را وقف آن سازد.، و از نادانان، كناره گيرى كن و در برابر ابلهان، بردبار باش؛ زيرا اين براى بردباران، فضيلت و براى آگاهان، زينت است. اگر نادانىْ تو را دشنام داد، به ملايمت سكوت كن و با دورانديشى، از او كناره بگير؛ زيرا ثوابى كه از نادانى و دشنام او به تو برايت باقى مانده، بيشتر است».

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:سه خصلت است كه اگر در كسى نباشد، كارى [درست]از او به انجام نمى رسد: تقوايى كه او را از نافرمانىِ خداوند باز دارد؛ خُلق و خويى كه با آن، با مردم مدارا كند؛ و بردبارى اى كه با آن، نادانىِ نادان را پاسخ دهد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:حكيم ترينِ مردم، كسى است كه از مردمِ نادان بگريزد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:مردمان، دو گروه اند: مؤمن و نادان. مؤمن را ميازار و با نادان، همنشينى مكن.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:حكيم نيست آن كه با كسى كه از معاشرتش ناگزير است، پسنديده رفتار نمى كند، تا آن گاه كه خداوند برايش راهى بگشايد.