الأخبار الطّوال:حبيب بن مسلمه كه جناح چپِ [سپاه] معاويه را فرماندهى مى كرد، به جناح راستِ [سپاهِ]على عليه السلام يورش آورد. پس ايشان از هم پراكنده شدند و سپس بازگشتند و حمله اى آوردند. على عليه السلام كه اين صحنه را مى نگريست، به سهل بن حُنَيف گفت: «با حجازيانِ همراهِ خويش، به نبرد برخيز تا جناح راست را يارى كنى». پس سهل همراه حجازيانِ پيرامونش، به [يارى]جناح راست روان شد. دسته هايى انبوه از سپاه شام به رويارويى ايشان آمدند و اجتماع او و همراهانش را از هم پراكندند تا به سوى على عليه السلام كه در قلب سپاه مى جنگيد، رسيدند. بدين سان، قلب سپاه كه على عليه السلام در آن بود، [نيز]دچار گسيختگى شد و تنها پايداران و دليرْ مردان با على عليه السلام ماندند. پس وى اسبش را به سوى جناح چپ سپاهش هِى زد؛

تاريخ الطبرىـ به نقل از ابو روق هَمْدانى ـ: در جناح راست، عبد اللّه بن بديل با ايشان سخت به نبرد پرداخت تا به چادر معاويه رسيد. سپس مردانى كه بر مرگ، هم پيمان شده بودند، به سوى معاويه شتافتند و او فرمانشان داد كه در جناح راست در برابر ابن بديل، مقاومت ورزند. نيز به حبيب بن مسلمه كه در جناح چپ بود، پيغامِ [مقابله] داد و با او و يارانش، به جناح راست سپاه على عليه السلام حمله بُرد و ايشان را عقب راند. عراقيان از جناح راست پراكنده گشتند، چندان كه تنها ابن بديل با دويست يا سيصد تن از قاريان ماند كه پشت به پشت هم داده بودند و بقيّه، شتابان گريختند. على عليه السلام به سهل بن حُنَيف فرمان داد تا با افرادش از اهل مدينه پيش رود. دسته هايى انبوه از سپاه شام به رويارويىِ ايشان آمدند و بر آنان حمله

وقعة صِفّينـ به نقل از شعبى ـ: آن روز، عبد اللّه بن بديل خُزاعى همراه على عليه السلام بود و دو شمشير و دو زره داشت و دليرانه با شمشير بر سپاه معاويه مى زد و پيش مى رفت. و همچنان حمله كرد تا به معاويه و كسانى كه با او تا پاى جان پيمان بسته بودند، رسيد. معاويه به ايشان فرمان داد كه روياروى عبد اللّه بن بديل مقاومت كنند. نيز به حبيب بن مسلمه فهرى كه در جناح چپ بود، پيغام داد كه با همه همراهانش به عبد اللّه حمله كند. افراد به هم برآمدند و دو گروه با هم در افتادند: جناح راست سپاه عراق و جناح چپ سپاه شام. عبد اللّه بن بديل با ضربه هاى دليرانه شمشير پيش تاخت، چندان كه معاويه را از جايگاهش پس راند. آن گاه، عبد اللّه ندا در داد: به خونخواهىِ عثمان برآييد!» ـ و مرادش، برادرش [عثمان بن بديل] بود كه

وقعة صِفّينـ به نقل از عمر بن سعد ـ: آن گاه كه شاميان قرآن ها را بر نيزه ها برافراشتند و به داورىِ قرآن فرا خواندند، على عليه السلام گفت: «بندگان خدا! من سزاوارترم كه كتاب خدا را اجابت كنم؛ امّا معاويه و عمرو بن عاص و ابن ابى مُعَيط و حبيب بن مسلمه و ابن ابى سَرح نه اهل دين اند و نه قرآن. من بيش از شما با ايشان آشنايم و در كودكى و بزرگى با آنان معاشرت داشته ام. اينان، بدترينِ كودكان بوده اند و بدترينِ بزرگان اند! اين، گفتارى است حق كه از آن، قصد باطل شده است. به خدا سوگند، همانا آنان قرآن ها را از آن رو بر نيزه نكرده اند كه [شأنِ] آن را مى شناسند و به آن عمل مى كنند؛ بلكه اين، نيرنگ و عجز و فريب است. ساعتى، بازوان و جُمجمه هاتان را به من عاريت دهيد، كه حق به نقطه برخوردِ [نهايى با

الكامل فى التاريخـ در رخدادهاى سال 39 هجرى ـ: و در اين سال، معاويه، عبد الرحمان بن قباث بن اشيم را به سوى شهرهاى جزيره فرستاد و شبيب بن عامر ـ جدّ كرمانى كه در خراسان بود ـ آن جا بود. شبيب در نَصيبين ۲ بود. نامه اى به كُميل بن زياد كه در هِيْت بود، نوشت و خبر آنان را به او اطّلاع داد. كميل براى كمك به او همراه ششصد سوار حركت كرد. به عبد الرحمان رسيدند كه معن بن يزيد سلمى هم همراهش بود. كميل با آنان جنگيد و فرارى شان داد و سپاهشان را شكست داد و از شاميان بسيار كشت و دستور داد كه فرارى را تعقيب نكنند و زخمى را نكشند. از ياران كميل نيز دو نفر كشته شدند. خبر پيروزى را به على عليه السلام نوشت. على عليه السلام هم به او پاداش خوبى داد و پاسخى نيكو نوشت و از او راضى شد، در حالى كه قبلاً از او

تاريخ الطبرىـ به نقل از عبد الرحمان بن عُبَيد (ابو كنود) ـ: معاويه، حبيب بن مَسلَمه فِهْرى و شُرَحبيل بن سِمْط و مَعَن بن يزيد بن اخنس را به سوى على عليه السلام فرستاد. من نزد على عليه السلام بودم كه آنان وارد شدند. حبيب، خداوند را حمد و ثنا كرد و گفت: امّا بعد؛ به درستى كه عثمان بن عفّان، خليفه اى ره يافته بود كه به كتاب خداوند عز و جل عمل مى كرد و فرمان هاى الهى را پاس مى داشت. زندگانى او بر شما گران آمد و مرگش را ديررس يافتيد. پس بر او شوريديد و وى را به قتل رسانديد. اگر مى پندارى كه تو قاتل وى نيستى، قاتلانش را به ما بسپار تا آنان را به قصاص او بكشيم. سپس از زمامدارىِ مردم، كناره گيرى كن تا اين كار در ميان ايشان به شورا نهاده شود و مردم، امورشان را به كسى واگذار كنند كه بر او اتّفاق

أنساب الأشراف:ابو ذر مى گفت: به خدا سوگند، مسائلى (بدعت هايى) رخ داده است كه سابقه ندارد و به خدا سوگند، نه بر اساس كتاب خداست و نه سنّت پيامبرش. به خدا سوگند، حقّى خاموش شده، و باطلى زنده شده، و راستگويى تكذيب شده، و انحصار طلبى بى پروا و شايسته اى كنار زده شده را مى بينم. حبيب بن مسلمه به معاويه گفت: ابو ذر، شام را بر تو تباه مى كند. پس اگر بِدان نيازى داريد، مردمانش را درياب. معاويه به عثمان در اين باره نوشت و عثمان هم به معاويه پاسخ نوشت: امّا بعد؛ جُندَب را با خشن ترين و دشوارترين مَركب به سوى من بفرست. معاويه او را با كسى فرستاد كه شب و روز، او را راه مى برد و چون ابو ذر به مدينه رسيد، هماره و در همه جا مى گفت: كودكان را بر كارها مى گمارد و قُرُقگاه مى سازد و فرزندان آزادشدگان

تاريخ الطبرىـ به نقل از عبد الرحمان بن عبيد، در جنگ صفّين ـ: معاويه، حبيب بن مسلمه فهرى و شرحبيل بن سمط و معن بن يزيد بن اخنس را به سوى على عليه السلام فرستاد. آنان بر او وارد شدند و من نيز حاضر بودم. آنان گفتند: شهادت بده كه عثمان، مظلومانه كشته شد. امام عليه السلام به آنان فرمود: «نه مى گويم مظلومانه كشته شد و نه [مى گويم] ظالم بود و كشته شد». گفتند: هر كس نگويد كه عثمانْ مظلومانه كشته شده است، ما از او بيزاريم. سپس برخاستند و باز گشتند. على عليه السلام فرمود: «بى گمان، تو [اى پيامبر!]نمى توانى مردگان را شنوا گردانى و اين ندا را به كران، چون پشت كنند، بشنوانى و راهنماى كوران [و باز گرداننده آنها]از گم راهى شان نيستى. تو نمى توانى به كسى بشنوانى، جز آنان كه به آيه هاى ما ايمان

تاريخ الطبرىـ به نقل از عبدالملك بن ابى حرّه حنفى، در يادكردِ آغاز نبرد در ذى حجّه ـ: على عليه السلام، يكايك، مردانى بزرگْ منش را فرمانِ [نبرد]مى داد و با هر يك، گروهى [از رزمندگان]به ميدان مى رفتند. از ياران معاويه نيز كسى به ميدان مى آمد و گروهى همراهش مى شدند. آن گاه، سواره و پياده با يكديگر به جنگ برخاسته، سپس عقب مى نشستند و خوش نداشتند كه با همه عراقيان به رويارويىِ شاميان بروند؛ زيرا بيم داشتند كه اين كار، موجب گرفتارى و هلاكت شود و از اين رو، على عليه السلام، كسان خود را يكى يكى به ميدان مى فرستاد؛ يك بار اشتر را و بار ديگر حُجْر بن عَدى كِندى را و بدين ترتيب هر بار يكى از يارانش را مى فرستاد: شَبَث بن رِبعى، خالد بن معمّر، زياد بن نضر حارثى، زياد بن خصفه تَيمى، سعيد بن قيس، مَعقِل

تاريخ الطبرىـ به نقل از عبد الرّحمان عبيد بن ابى كنود ـ: معاويه اين كسان را نزد على عليه السلام فرستاد: حبيب بن مسلمه فِهرى، شُرَحبيل بن سمط و معن بن يزيد بن اخنس. من نزد على عليه السلام بودم كه ايشان بر وى وارد شدند. حبيب، پس از سپاس و ستايش خداى گفت: امّا بعد؛ همانا عثمان بن عفّان، خليفه اى هدايت يافته بود كه به كتاب خداى عز و جل عمل مى نمود و پياپى به فرمان خدا روى مى كرد؛ [ولى]زندگانى اش را گران شمرديد و [رسيدنِ]مرگش را ديررس دانستيد (عمرش در ديده شما دراز شد). پس بر سرش ريختيد و او را كشتيد. اكنون ـ اگر يقين دارى كه خودت عثمان را نكشته اى ـ كُشندگان او را به ما وا گذار تا آنان را به قصاص خون وى بكشيم. آن گاه، از فرمانروايىِ مردم كناره گير تا امر خلافت، به شورا در ميانشان برگزار شود