تاريخ الطبرى ـ به نقل از زُهْرى ـ : پيامبر خدا صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏ آله هر گاه براى جنگى خارج مى‏شد، مقصد را معلوم نمى‏كرد؛ بلكه [توريه مى‏كرد و] جايى جز آنچه را در نظر داشت، نام مى‏برد، مگر در جنگ تبوك كه به دليل دورى راه و دشوارى موقعيت و فراوانى دشمنى كه آهنگ آن را داشت، آشكارا مقصد را براى مردم گفت تا خود را براى آن آماده سازند. به مردم دستور داد مجهّز شوند و آنان را آگاه كرد كه آهنگ روم دارد. مردم با آن كه رفتن بِدان سوى را ناخوش مى‏داشتند ـ زيرا رويارويى و جنگ با روميان را سخت مى‏ديدند ـ ساز و برگ جنگ بر گرفتند و آماده شدند. يك روز پيامبر خدا صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏ آله كه خود را براى جنگ آماده مى‏كرد، به جدّ بن قيس سلمى فرمود: «اى جد! آيا امسال به جنگ بنى اصفر (روميان) مى‏آيى؟». جد

الطبقات الكبرىـ به نقل از براء بن عازب و زيد بن ارقم ـ: چون جنگ «جَيشُ العُسرة» يا همان «تبوك» پيش آمد، پيامبر خدا به على بن ابى طالب عليه السلام فرمود: «چاره اى نيست، جز آن كه يا من بمانم يا تو». سپس على عليه السلام را به جاى خود نهاد و چون براى جنگ از مدينه بيرون رفت، برخى مردم [منافق]گفتند: على را بر جا ننهاد، مگر به خاطر چيزى كه از او ناپسند داشت! اين گفته به [گوش] على عليه السلام رسيد. پس در پى پيامبر خدا رفت تا به ايشان رسيد. پيامبر صلى الله عليه و آله به وى فرمود: «چه چيزْ تو را به اين جا كشانده است؟». على عليه السلام گفت: هيچ چيز، جز آن كه شنيدم برخى مردمان مى گويند از آن رو مرا بر جا نهادى كه چيزى را از من ناپسند داشتى. پيامبر خدا خنديد و فرمود: «اى على! آيا خشنود نمى شوى

تاريخ الطبرىـ به نقل از ابن اسحاق، درباره حركت پيامبر صلى الله عليه و آله براى جنگ تبوك ـ: پيامبر خدا، على بن ابى طالب عليه السلام را به جاى خود بر خاندانش گمارد و به او فرمان داد كه در ميان آنان بمانَد و سباع بن عرفطه از قبيله بنى غِفار را به جاى خود بر مدينه گذاشت. پس منافقان، شايعه ساختند و گفتند: على را جز از روى سرسنگينى و خوارشمردنش بر جاى ننهاد! چون منافقان اين را گفتند، على عليه السلام سلاحش را برگرفت و بيرون آمد تا در «جرف» به پيامبر خدا رسيد و گفت: اى پيامبر خدا! منافقان پنداشته اند چون كه تو با من سرسنگين شده اى و مرا به چيزى نگرفته اى، مرا در مدينه نهاده اى! پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «دروغ گفته اند؛ بلكه من به خاطر نبودنم [در مدينه] تو را بر جاى خود نهادم. پس

الإرشادـ در جنگ تبوك ـ: خداوند ـ كه نامش مبارك و بلند باد ـ، به پيامبرش وحى كرد كه خود او به اين جنگ برود و مردم را براى كوچ به همراهى برانگيزد و او را آگاه ساخت كه در آن سفر، نيازى به جنگ ندارد و دچار پيكار با دشمن نمى شود و كارها بى شمشير، رام او خواهد شد و فرمان خروج، تنها براى آزمودن اصحاب اوست تا فرمانبردار و نافرمان، از هم جدا شوند و آنچه در نهان دارند، آشكار شود. پيامبر صلى الله عليه و آله از آنان خواست كه به سوى سرزمين روم حركت كنند، در حالى كه ميوه هايشان رسيده بود و گرما بر آنان سخت گشته بود. از اين رو، بيشتر آنان به جهت بردن سود نقد محصولات، آزمندى در تأمين و اصلاح زندگى، دلهره از شدّت گرما و دورى راه و برخورد با دشمن، از فرمان ايشان، سر باز زدند. سپس گروهى از آنان با گران

امام على عليه السلامـ در پاسخ به سؤال از معناى فتنه كه از كلمات متشابه در قرآن است ـفرمود: «الف، لام، ميم. آيا مردم پنداشتند كه همين كه بگويند ايمان آورديم رها مى شوند و مورد آزمايش قرار نمى گيرند؟». و اين سخن خداوند به موسى عليه السلام كه: «و تو را بارها آزموديم». و از آن جمله است فتنه كفر، مانند آيه «در حقيقت پيش از اين [نيز] در صدد فتنه جويى برآمدند و كارها را بر تو وارونه ساختند، تا آن كه حق آمد و امر خدا آشكار شد در حالى كه آنان ناخشنود بودند» (و آيه «و فتنه بزرگتر از كشتار است» كه در اين جا به معناى كفر مى باشد) و سخن خداوند متعال درباره منافقانى كه در جنگ تبوك از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله اجازه گرفتند در جنگ شركت نكنند. پس خداوند متعال درباره آنها فرمود: «و از آنان كسى است كه مى