جانشينى پيامبر در جنگ تَبوك

الطبقات الكبرىـ به نقل از براء بن عازب و زيد بن ارقم ـ: چون جنگ «جَيشُ العُسرة» يا همان «تبوك» پيش آمد، پيامبر خدا به على بن ابى طالب عليه السلام فرمود: «چاره اى نيست، جز آن كه يا من بمانم يا تو». سپس على عليه السلام را به جاى خود نهاد و چون براى جنگ از مدينه بيرون رفت، برخى مردم [منافق]گفتند: على را بر جا ننهاد، مگر به خاطر چيزى كه از او ناپسند داشت! اين گفته به [گوش] على عليه السلام رسيد. پس در پى پيامبر خدا رفت تا به ايشان رسيد. پيامبر صلى الله عليه و آله به وى فرمود: «چه چيزْ تو را به اين جا كشانده است؟». على عليه السلام گفت: هيچ چيز، جز آن كه شنيدم برخى مردمان مى گويند از آن رو مرا بر جا نهادى كه چيزى را از من ناپسند داشتى. پيامبر خدا خنديد و فرمود: «اى على! آيا خشنود نمى شوى

تاريخ الطبرىـ به نقل از ابن اسحاق، درباره حركت پيامبر صلى الله عليه و آله براى جنگ تبوك ـ: پيامبر خدا، على بن ابى طالب عليه السلام را به جاى خود بر خاندانش گمارد و به او فرمان داد كه در ميان آنان بمانَد و سباع بن عرفطه از قبيله بنى غِفار را به جاى خود بر مدينه گذاشت. پس منافقان، شايعه ساختند و گفتند: على را جز از روى سرسنگينى و خوارشمردنش بر جاى ننهاد! چون منافقان اين را گفتند، على عليه السلام سلاحش را برگرفت و بيرون آمد تا در «جرف» به پيامبر خدا رسيد و گفت: اى پيامبر خدا! منافقان پنداشته اند چون كه تو با من سرسنگين شده اى و مرا به چيزى نگرفته اى، مرا در مدينه نهاده اى! پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «دروغ گفته اند؛ بلكه من به خاطر نبودنم [در مدينه] تو را بر جاى خود نهادم. پس

الإرشادـ در جنگ تبوك ـ: خداوند ـ كه نامش مبارك و بلند باد ـ، به پيامبرش وحى كرد كه خود او به اين جنگ برود و مردم را براى كوچ به همراهى برانگيزد و او را آگاه ساخت كه در آن سفر، نيازى به جنگ ندارد و دچار پيكار با دشمن نمى شود و كارها بى شمشير، رام او خواهد شد و فرمان خروج، تنها براى آزمودن اصحاب اوست تا فرمانبردار و نافرمان، از هم جدا شوند و آنچه در نهان دارند، آشكار شود. پيامبر صلى الله عليه و آله از آنان خواست كه به سوى سرزمين روم حركت كنند، در حالى كه ميوه هايشان رسيده بود و گرما بر آنان سخت گشته بود. از اين رو، بيشتر آنان به جهت بردن سود نقد محصولات، آزمندى در تأمين و اصلاح زندگى، دلهره از شدّت گرما و دورى راه و برخورد با دشمن، از فرمان ايشان، سر باز زدند. سپس گروهى از آنان با گران