الاستيعابـ در سوگ امير مؤمنان عليه السلام ـ: ابو الأسود دؤلى ـ و اكثر آن را به امّ هيثم، دختر عريان نخعى نسبت مى دهند ـ، سرود: اى ديده، واى بر تو! ياريمان كن بر امير مؤمنان، گريه نمى كنى؟ امّ كلثوم، بر او گريست و به يقين ديد. به خوارج، هر جا كه هستند، بگو: ديدگانِ بدخواهان ما روشن مباد! آيا در ماه رمضان، همه ما را سوگوار كرديد؟ با كشتن بهترينِ مردم؟ آن كه كشتيدش، بهترين كسى بود كه بر اسب نشست وآن را رام ساخت و [بهترين كسى كه] بر شتر، سوار شد. و [بهترين] كسى كه نعلين پوشيد و كفش به پا كرد و آن كه آيات سوره هاى بلند و كوتاه را مى خوانْد. همه صفت هاى خوب در او بود و [نيز] دوستىِ فرستاده پروردگار جهانيان. قريشيان، هر جا كه بودند، مى دانستند كه تو از نظر

بلاغات النساءـ به نقل از شعبى ـ: معاويه به فرماندار خود در كوفه نوشت: امّ الخير، دختر حَريش ابن سراقه بارقى را در قافله اى با همراهانى خوش رفتار و در امنيت كامل، نزد من بفرست. هنگامى كه نزد معاويه رسيد، وى را سه روز در بين زنان حرمِ خود، جاى داد و در روز چهارم، به او اجازه حضور داد و گروهى را هم جمع كرد. امّ الخير، وارد شد و گفت: سلام بر امير مؤمنان! معاويه گفت: سلام بر تو و سوگند به خدا، مرا به اين نام، على رغم خواست دلت صدا كردى. امّ اخير گفت: مرد! اين موضوع را رها كن؛ چون غير منتظره هاى قدرت، براى كسى كه بداند، نابود كننده است. معاويه گفت: راست گفتى اى خاله! مسافرت را چگونه يافتى؟ امّ الخير گفت: همچنان در سلامت و عافيت بودم تا به اموالى فراوان و بخششِ بسيار رسيدم. من در كنار

العقد الفريدـ به نقل از سعيد بن ابى حذافه ـ: مروان بن حكم ـ كه فرماندار مدينه بود ـ، جوانى از خاندان ليث را به سبب جنايتى كه مرتكب شده بود، به زندان افكند. مادر بزرگ پدرىِ جوان كه امّ سنان، دختر خيثمه بن خراشه مَذحِجى بود، نزد مروان آمد و با وى درباره جوان، صحبت كرد. مروان با وى تندى كرد. زن، از پيش او نزد معاويه رفت. بر معاويه وارد شد و نَسَب خود را بيان كرد. معاويه او را شناخت و به وى گفت: آفرين، دختر خَيثمه! چه شد كه به سرزمين ما آمدى، حالْ آن كه به ياد دارم تو ما را بد مى گفتى و دشمنان ما را عليه ما تحريك مى كردى؟ اين سخنت يادت مى آيد: خفتگان دور شدند و چشمان من به خواب نمى روند و شب، غم ها را مى آورَد و مى بَرد. اى مَذحِجيان! وقت درنگ نيست. همّت كنيد كه دشمن، آل احمد

العقد الفريدـ به نقل از ابوسهل تميمى ـ: معاويه، حج به جا آورد و در آن جا درباره زنى پرسيد كه در حَجُونْ سكونت داشت و وى را دارميه حجونى مى گفتند. كسى را پىِ او فرستاد و او را آوردند. گفت: آيا مى دانى براى چه به دنبال تو فرستادم؟ گفت: جز خدا، كسى علم غيب نمى داند. معاويه گفت: به دنبالت فرستادم تا از تو بپرسم: چرا على را دوست مى داشتى و مرا بد مى داشتى و از او پيروى مى كردى و با من، دشمنى مى ورزيدى؟ گفت: مرا معاف دار، اى امير المؤمنين! معاويه گفت: معاف نمى دارم. زن گفت: حال كه نمى پذيرى، بدان كه على را به خاطر دادگرى اش در بين توده مردم، و قسمت كردن به تساوى، دوست مى داشتم. تو را از آن جهتْ دشمن مى داشتم كه با آن كس كه از تو برخلافتْ سزاوارتر است، جنگيدى و چيزى را خواستى كه حقّ تو

امام صادق عليه السلام:هنگامى كه در جنگ جمل، زيد بن صوحان بر زمين افتاد، اميرمؤمنان، بالاى سرش آمد و نشست و فرمود: «خدا رحمتت كنند، اى زيد! تو سبك بار و پُر بهره بودى». زيد، سرش را بلند كرد و گفت: خدا تو را خير بدهد، اى اميرمؤمنان! به خدا سوگند، تو را جز اين نشناختم كه به خدا دانايى و در اُمّ الكتاب، بلندمنزلت و حكيم هستى، و خداوند، در درون جانت، بزرگ است. سوگند به خدا، از روى ناآگاهى در كنارت نجنگيدم؛ بلكه از امّ سلمه، همسر پيامبر صلى الله عليه و آله شنيدم كه مى گفت: از پيامبر خدا شنيدم كه مى فرمود: «هر كس كه من مولاى اويم، على مولاى اوست. خداوندا! دوستدار على را دوست بدار و دشمن على را دشمن بدار. يارى كننده على را يارى كن و تنها گذارنده على را تنها بگذار». سوگند به خدا، بد داشتم كه تو را

بلاغات النساءـ به نقل از محمّد بن عبيد اللّه ـ: سوده، دختر عمارة بن اَسك هَمْدانى، اجازه ورود به نزد معاويه خواست و معاويه، اجازه داد. وقتى وارد شد، معاويه گفت: اى دختر اسك! آيا تو گوينده اين شعر در جنگ صفّين نبودى: «اى ابن عماره! چون پدرت آستين بالا بزن در روز جنگ و ديدار هم قطاران. و على و حسين و گروه آنان را يارى ده و هند و پسرش را نابود ساز. اين امام، برادر پيامبر، محمّد صلى الله عليه و آله و پرچم هدايت و مشعل ايمان است. جان پناه او باش و در جلوى پرچمش با شمشير برنده و نيزه، گامى به پيش رو»؟ زن گفت: آرى. انسانى چون من، از حق، روى گردان نمى شود و به دروغ، عذر نمى طلبد. معاويه گفت: چه باعث شد كه چنين كردى؟ زن گفت: دوستى على و پيروى از حق. گفت: سوگند به خدا،

الاختصاصـ به نقل از مسمع بن عبد اللّه بصرى، از مردى ـ: هنگامى كه على بن ابى طالب عليه السلام ـ درود خدا بر او باد ـ صعصعة بن صوحان را به مقابله خوارج فرستاد، آنان به وى گفتند: فكر مى كنى اگر على با ما در اين جا باشد، آيا با او خواهى بود؟ گفت: آرى. گفتند: بنابراين، تو دينت را پيرو على قرار دادى. برگرد كه تو دين ندارى! صعصعه به آنان گفت: واى بر شما! آيا پيرو كسى نباشم كه خدا را پيروى كرده و در پيروى نيكوكار كرده است و به راستى، فرمان خدا را همواره انجام داده است؟ آيا چنين نبود كه هرگاه آتش جنگ برافروخته مى شد، پيامبر خدا وى را به ميان معركه مى فرستاد و او با قهر و غلبه آن را لگدكوب مى كرد و با شمشيرش، آتش جنگ را خاموش مى ساخت و در ذات خدا غرق بود؟. به كدام سو مى چرخيد؟ و به كجا مى

مُروج الذهب:ضرار بن ضمره كه از ياران ويژه على عليه السلام بود، به عنوان نماينده بر معاويه وارد شد. معاويه گفت: على را برايم توصيف كن. گفت: مرا معاف دار، اى اميرمؤمنان! معاويه گفت: چاره اى ندارى. گفت: اگر چاره اى ندارم، بدان كه او به خدا سوگند، دير ترس و قوى پنجه بود. آخرين سخن را مى گفت و به داد، حكم مى كرد. دانش از همه سوى او فَوران مى كرد و حكمت، از اطرافش مى جوشيد. از غذا، درشت آن را و از لباس، كوتاه آن را دوست مى داشت. به خدا سوگند، هرگاه مى خوانديمش، پاسخمان مى داد، و هرگاه درخواست مى كرديم، اجابتمان مى كرد. سوگند به خدا، با همه نزديكى او به ما و نزديكى ما به او، به خاطر هيبتش با او سخن نمى گفتيم و به خاطر جايگاه عظيمش در جان ما، نزد او آغاز به سخن گفتن نمى كرديم. لبخند كه مى

رجال الكشى:از قنبر پرسيده شد: مولايت كيست؟ گفت: من غلام كسى هستم كه به دو شمشير، مى جنگيد و به دو نيزه، ضربه مى زد، به دو قبله نماز گزارْد، دو مهاجرت به جاى آورد، و لحظه اى به خدا كفر نورزيد. من غلامِ آنم كه شايسته ترينِ مؤمنان است و وارثِ پيامبران، و بهترينِ وصى ها، و بزرگِ مسلمانان، فرمانده مؤمنان، و نورِ مجاهدان، و رئيس اشكريزان، و زينتِ عبادت كنندگان، و چراغِ گذشتگان، نورِ نمازگزاران، و برترينِ پارسايان، و زبانِ پيامبر خداوند جهانيان، و نخستين مؤمن از آل ياسين. [غلامِ] آن [كسى هستم] كه به وسيله جبرئيل امينْ تأييد شده، و توسط ميكائيل متينْ يارى شده، و در بين همه آسمانيانْ ستايش شده است؛ [او كه] سرور مسلمانان و پيشتازان، و كشنده پيمان شكنان و تجاوزكاران، و مدافع حريم مسلمانان، و جنگ