باب عذاب كسى كه قرآن را حفظ كرده و بعد از آن فراموش نموده

6 حدیث
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ؛ وَ أَبُو عَلِيٍّ الْأَشْعَرِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ جَمِيعاً، عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ يَعْقُوبَ الْأَحْمَرِ، قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام: جُعِلْتُ فِدَاكَ، إِنِّي كُنْتُ قَرَأْتُ الْقُرْآنَ فَتَفَلَّتَ مِنِّي، فَادْعُ اللّهَ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ أَنْ يُعَلِّمَنِيهِ، قَالَ: فَكَأَنَّهُ فَزِعَ لِذلِكَ، فَقَالَ:«عَلَّمَكَ اللّهُ هُوَ وَ إِيَّانَا جَمِيعاً» قَالَ: وَ نَحْنُ نَحْوٌ مِنْ عَشَرَةٍ. ثُمَّ قَالَ: «السُّورَةُ تَكُونُ مَعَ الرَّجُلِ قَدْ قَرَأَهَا، ثُمَّ تَرَكَهَا، فَتَأْتِيهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي أَحْسَنِ صُورَةٍ، وَ تُسَلِّمُ

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد و ابو على اشعرى، از محمد بن عبد الجبّار، هر دو، از ابن فضّال، از ابو اسحاق ثعلبه بن ميمون، از يعقوب احمر كه گفت: به خدمت امام جعفر صادق عليه السلام عرض كردم كه: فداى تو گردم! به درستى كه من قرآن را خوانده بودم. بعد از آن، از من رها شد و آن را فراموش كردم. پس خداى عز و جل را بخوان و دعا كن كه خدا آن را به من تعليم فرمايد. يعقوب گفت كه: گويا آن حضرت به جهت اين امر فزع نمود و ترسيد، و فرمود كه:«خدا آن را به تو و ما، همه تعليم فرمايد»، و گفت كه: ما مقدار ده نفر بوديم. بعد از آن، فرمود كه: «سوره قرآن با شخصى مى باشد (يعنى آن را مى داند)، و حال آنكه آن سوره را خوانده. بعد از آن، آن را فراموش نموده. پس آن سوره در روز قيامت به نزد او مى آيد، در

عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي الْمَغْرَاءِ، عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام:«مَنْ نَسِيَ سُورَةً مِنَ الْقُرْآنِ، مُثِّلَتْ لَهُ فِي صُورَةٍ حَسَنَةٍ، وَ دَرَجَةٍ رَفِيعَةٍ فِي الْجَنَّةِ، فَإِذَا رَآهَا، قَالَ: مَا أَنْتِ؟ مَا أَحْسَنَكِ! لَيْتَكِ لِي! فَتَقُولُ: أَمَا تَعْرِفُنِي؟ أَنَا سُورَةُ كَذَا وَ كَذَا، وَ لَوْ لَمْ تَنْسَنِي لَرَفَعْتُكَ إِلى هذَا».
على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از ابو المغراء، از ابو بصير روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«هر كه سوره اى از قرآن را فراموش كند، همان سوره در بهشت، در صورت نيكو و درجه بلندى از برايش متمثّل و مصوّر شود. پس چون آن را ببيند، بگويد كه: تو چيستى؟ و چه بسيار نيكو و مقبولى، كاش تو از براى من بودى! پس آن سوره مى گويد كه: آيا مرا نمى شناسى؟ من فلان سوره ام، و اگر مرا فراموش نكرده بودى، تو را به سوى اين مكان، بلند مى كردم».
ابْنُ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ، عَنْ يَعْقُوبَ الْأَحْمَرِ، قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام: إِنَّ عَلَيَّ دَيْناً كَثِيراً، وَ قَدْ دَخَلَنِي مَا كَانَ الْقُرْآنُ يَتَفَلَّتُ مِنِّي. فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام:«الْقُرْآنَ الْقُرْآنَ؛ إِنَّ الْايَةَ مِنَ الْقُرْآنِ وَ السُّورَةَ لَتَجِيءُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتّى تَصْعَدَ أَلْفَ دَرَجَةٍ ـ يَعْنِي فِي الْجَنَّةِ ـ فَتَقُولُ: لَوْ حَفِظْتَنِي لَبَلَغْتُ بِكَ هَاهُنَا».
ابن ابى عمير، از ابراهيم بن عبد الحميد، از يعقوب احمر روايت كرده است كه گفت: به خدمت امام جعفر صادق عليه السلام عرض كردم كه: قرض بسيارى دارم، و به حقيقت كه در من داخل شده است از اندوه، آنچه نزديك است كه قرآن از من رها شود و آن را فراموش كنم؛ پس حضرت صادق عليه السلام فرمود كه:«متمسّك شو به قرآن، و بترس از آنكه آن را فراموشى كنى. به درستى كه آيه اى از قرآن و سوره اى از آن در روز قيامت مى آيد، تا آنكه هزار درجه بالا مى رود ـ يعنى در بهشت ـ بعد از آن، مى گويد كه: اگر مرا حفظ مى كردى، تو را در اينجا مى رسانيدم».
حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ؛ وَ عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً، عَنْ مُحَسِّنِ بْنِ أَحْمَدَ، عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنِ ابْنِ أَبِي يَعْفُورٍ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللّهِ عليه السلام يَقُولُ:«إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا كَانَ يَعْلَمُ السُّورَةَ، ثُمَّ نَسِيَهَا، أَوْ تَرَكَهَا وَ دَخَلَ الْجَنَّةَ، أَشْرَفَتْ عَلَيْهِ مِنْ فَوْقٍ فِي أَحْسَنِ صُورَةٍ، فَتَقُولُ: تَعْرِفُنِي؟ فَيَقُولُ: لَا، فَتَقُولُ: أَنَا سُورَةُ كَذَا وَ كَذَا لَمْ تَعْمَلْ بِي وَ تَرَكْتَنِي، أَمَا ـ وَ اللّهِ ـ لَوْ عَمِلْتَ بِي لَبَلَغْتُ بِكَ هذِهِ الدَّرَجَةَ، وَ أَشَارَتْ بِيَدِهَا إِلى فَوْقِهَا».
حميد بن زياد، از حسن بن محمد بن سماعه و چند نفر از اصحاب روايت كرده اند، از احمد بن محمد، هر دو، از محسّن بن احمد، از ابان بن عثمان، از ابن ابى يعفور كه گفت: شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«به درستى كه مرد چون سوره را بداند، پس آن را فراموش نمايد، يا ترك كند آن را، و در بهشت داخل شود، آن سوره از جانب بالا بر او مشرف شود، در بهترين صورتى، و بگويد كه: مرا مى شناسى؟ در جواب گويد: نه. پس بگويد كه: من فلان سوره ام كه به من عمل نكردى و مرا ترك نمودى. بدان و آگاه باش! به خدا سوگند كه اگر به من عمل كرده بودى، تو را به اين درجه مى رسانيدم، و آن سوره به سوى زبَر خود اشاره كند به دستش».
أَبُو عَلِيٍّ الْأَشْعَرِيُّ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللّهِ، عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ، عَنِ الْحَجَّاجِ الْخَشَّابِ، عَنْ أَبِي كَهْمَسٍ الْهَيْثَمِ بْنِ عُبَيْدٍ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللّهِ عليه السلام عَنْ رَجُلٍ قَرَأَ الْقُرْآنَ، ثُمَّ نَسِيَهُ، فَرَدَدْتُ عَلَيْهِ ثَلَاثاً، أَعَلَيْهِ فِيهِ حَرَجٌ؟ قَالَ:«لَا».
ابو على اشعرى، از حسن بن على بن عبداللّه، از عبّاس بن عامر، از حجّاج خشّاب، از ابو كهمس هيثم بن عبيد روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام را سؤال كردم از مردى كه قرآن را خوانده، پس آن را فراموش كرده. و سه مرتبه اين سؤال را بر آن حضرت اعاده نمودم و عرض كردم كه: آيا در اين باب بر او حرجى هست؟ فرمود:«نه» ۱.
۱.و مراد از نفى حرج، مترتّب نشدن عقاب است بر آن؛ پس با محروميت از درجه رفيعه در بهشت به واسطه آن، منافات ندارد. (مترجم)
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ وَ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ جَمِيعاً، عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى الْحَلَبِيِّ، عَنْ عَبْدِاللّهِ بْنِ مُسْكَانَ، عَنْ يَعْقُوبَ الْأَحْمَرِ، قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام: جُعِلْتُ فِدَاكَ، إِنَّهُ أَصَابَتْنِي هُمُومٌ وَ أَشْيَاءُ لَمْ يَبْقَ شَيْءٌ مِنَ الْخَيْرِ إِلَا وَ قَدْ تَفَلَّتَ مِنِّي مِنْهُ طَائِفَةٌ حَتَّى الْقُرْآنِ، لَقَدْ تَفَلَّتَ مِنِّي طَائِفَةٌ مِنْهُ، قَالَ: فَفَزِعَ عِنْدَ ذلِكَ حِينَ ذَكَرْتُ الْقُرْآنَ، ثُمَّ قَالَ:«إِنَّ الرَّجُلَ لَيَنْسَى السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ، فَتَأْتِيهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتّى تُشْرِفَ عَلَيْهِ مِنْ دَرَجَةٍ

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از محمد بن خالد و حسين بن سعيد، هر دو، از نضر بن سويد، از يحيى حلبى، از عبدللّه بن مسكان، از يعقوب احمر روايت كرده اند كه گفت: به خدمت امام جعفر صادق عليه السلام عرض كردم كه: فداى تو گردم! به درستى كه اندوه ها و چيزى چند به من رسيده، كه چيزى از خوبى نمانده، مگر آنكه قدرى از آن از من رها شده و آن را فراموش كرده ام، حتى قرآن، كه قدرى از آن از من رها شده و فراموش نموده ام. يعقوب گفت كه: پس حضرت در نزد اين سخن، در هنگامى كه قرآن را ذكر كردم، فزع نمود و ترسيد. بعد از آن، فرمود:«به درستى كه مردى سوره اى از قرآن را فراموش مى كند. پس آن سوره از قرآن در روز قيامت به نزد او مى آيد، تا آنكه از درجه بلندى از بعضى از درجات بهشت بر او مشرف مى شود و مى گويد كه: