باب
11 حدیث
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ عُبَيْدِ اللّهِ، عَنْ وَاصِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ سِنَانٍ، قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام:«لَا تَثِقْ بِأَخِيكَ كُلَّ الثِّقَةِ؛ فَإِنَّ صِرْعَةَ الِاسْتِرْسَالِ لَنْ تُسْتَقَالَ».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از على بن اسماعيل، از عبيد اللّه بن واصل، از عبداللّه بن سنان روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«به برادرت وثوق و اعتماد مكن، همه وثوق و اعتماد؛ زيرا كه افتادن انس و گستاخى و فرو گذاشتن، استقاله نمى شود و باز پس نمى توان كرد» ۱.
۱.و مراد اين است كه، كسى كه بى تأمل و انديشه در امرى داخل شود، در بليّه اى افتد كه راهى به سوى رفع آن نباشد. (مترجم)
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ مُعَلَّى بْنِ خُنَيْسٍ وَ عُثْمَانَ بْنِ سُلَيْمَانَ النَّخَّاسِ، عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ وَ يُونُسَ بْنِ ظَبْيَانَ، قَالَا: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام:«اخْتَبِرُوا إِخْوَانَكُمْ بِخَصْلَتَيْنِ، فَإِنْ كَانَتَا فِيهِمْ، وَ إِلَا فَاعْزُبْ، ثُمَّ اعْزُبْ، ثُمَّ اعْزُبْ: مُحَافَظَةٍ عَلَى الصَّلَوَاتِ فِي مَوَاقِيتِهَا، وَ الْبِرِّ بِالْاءِخْوَانِ فِي الْعُسْرِ وَ الْيُسْرِ».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از عمر بن عبد العزيز، از معلّى بن خنيس و عثمان بن سليمان نخّاس، از مفضّل بن عمر ويونس بن ظبيان روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«برادران خود را به دو خصلت بيازماييد. پس اگر آن دو خصلت در ايشان باشد، فبها، والّا، پس دورى كن، بعد از آن، دورى كن، بعد از آن، دورى كن. يكى محافظتش بر نمازها در اوقات آنها، و ديگر نيكى با برادران در آسانى و دشوارى».
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ، قَالَ:
قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام:«لَا تَدَعْ بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ وَ إِنْ كَانَ بَعْدَهُ شِعْرٌ».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از عمر بن عبد العزيز، از جميل بن درّاج روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:« «بِسْمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» را ترك مكن، و هر چند كه بعد از آن شعرى باشد».
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ يُوسُفَ، عَنْ عَبْدِ السَّلَامِ، عَنْ سَيْفٍ، عَنْ هَارُونَ مَوْلى آلِ جَعْدَةَ، قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام:«اكْتُبْ بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ مِنْ أَجْوَدِ كِتَابِكَ، وَ لَا تَمُدَّ الْبَاءَ حَتّى تَرْفَعَ السِّينَ».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد بن خالد، از محمد بن على، از حسن بن على، از يوسف بن عبد السّلام، از سيف بن هارون مولاى آل جعده كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:« «بِسْمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» را بنويس از نيكوترين كتابت خويش؛ ۱ و باء را مكش، تا آنكه سين را بلند كنى».
۱.يعنى در جايى از نامه كه از هر جايى بهتر باشد، چون صدر، يا از هر چه در نامه مى نويسى، خوش تر بنويس و بيشتر در نوشت آن سعى كن. و اين معنى ظاهرتر است؛ چه بعد از اين مى فرمايد: و باء را. (مترجم)
عَنْهُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ الْحَسَنِ بْنِ السَّرِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّه عليه السلام، قَالَ: قَالَ:«لَا تَكْتُبْ: بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ لِفُلَانٍ، وَ لَا بَأْسَ أَنْ تَكْتُبَ عَلى ظَهْرِ الْكِتَابِ: لِفُلَانٍ».
از او، از على بن حكم، از حسن بن سرّى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت است كه فرمود:«منويس كه: «بِسْمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ» . از براى فلانى (يعنى اين نامه اى است از براى فلانى)، و باكى نيست كه بر پشت نامه بنويسى كه از براى فلانى».
عَنْهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنِ النَّضْرِ بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ السَّرِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«لَا تَكْتُبْ دَاخِلَ الْكِتَابِ: لِأَبِي فُلَانٍ، وَ اكْتُبْ: إِلى أَبِي فُلَانٍ، وَ اكْتُبْ عَلَى الْعُنْوَانِ: لِأَبِي فُلَانٍ».
از او، از محمد بن على، از نضر بن شعيب، از ابان بن عثمان، از حسن بن سرّى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت است كه فرمود:«در اندران و داخل نامه بنويس كه: از براى ابو فلان، و بنويس كه: به سوى ابو فلان، و بر عنوان بنويس كه: از براى ابو فلان» ۱.
۱.و عنوان ـ به ضمّ و كسر عين ـ، ديباچه و سرنامه كتابت باشد. (مترجم)
عَنْهُ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسى، عَنْ سَمَاعَةَ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللّهِ عليه السلام عَنِ الرَّجُلِ يَبْدَأُ بِالرَّجُلِ فِي الْكِتَابِ؟
قَالَ:«لَا بَأْسَ بِهِ، ذلِكَ مِنَ الْفَضْلِ، يَبْدَأُ الرَّجُلُ بِأَخِيهِ يُكْرِمُهُ».
از او، از عثمان بن عيسى، از سماعه روايت است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام را سؤال كردم از مردى كه در نامه به مردى آغاز مى كند. فرمود:«به اين باكى نيست. اين از جمله فضل است كه مردى به برادرش آغاز مى كند، او را گرامى مى دارد و مى نوازد».
عَنْهُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ أَبَانِ بْنِ الْأَحْمَرِ، عَنْ حَدِيدِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«لَا بَأْسَ بِأَنْ يَبْدَأَ الرَّجُلُ بِاسْمِ صَاحِبِهِ فِي الصَّحِيفَةِ قَبْلَ اسْمِهِ».
از او، از على بن حكم، از ابان احمر، از حديد بن حكيم، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت است كه فرمود:«باكى نيست به اينكه مرد در نامه، پيش از نام خودش به نام صاحبش آغاز كند».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنْ مُرَازِمِ بْنِ حَكِيمٍ، قَالَ: أَمَرَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام بِكِتَابٍ فِي حَاجَةٍ، فَكُتِبَ، ثُمَّ عُرِضَ عَلَيْهِ وَ لَمْ يَكُنْ فِيهِ اسْتِثْنَاءٌ، فَقَالَ:«كَيْفَ رَجَوْتُمْ أَنْ يَتِمَّ هذَا وَ لَيْسَ فِيهِ اسْتِثْنَاءٌ؟ انْظُرُوا كُلَّ مَوْضِعٍ لَا يَكُونُ فِيهِ اسْتِثْنَاءٌ، فَاسْتَثْنُوا فِيهِ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از مرازم بن حكيم روايت كرده است كه: امام جعفر صادق عليه السلام امر فرمود كه در باب حاجتى نامه اى بنويسند، و آن نامه نوشته شد. پس بر آن حضرت عرض شد و در آن استثنا نبود؛ يعنى انشاء اللّه در آن نوشته نشده بود. فرمود:«چگونه اميد داريد كه اين امر تمام شود، و حال آنكه استثنايى در آن نيست. نظر كنيد در هر جا كه استثنا در آن نيست، در آن استثنا كنيد» (و انشاء اللّه را بنويسيد).
عَنْهُ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ، عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا عليه السلام: أَنَّهُ كَانَ يُتَرِّبُ الْكِتَابَ، وَ قَالَ:«لَا بَأْسَ بِهِ».
از او، از احمد بن محمد بن ابى نصر از ابو الحسن، حضرت امام رضا عليه السلام روايت است كه: او نامه را خاك آلوده مى كند. ۱ فرمود:«باكى به آن نيست».
۱.در گذشته، از خاك ارّه چوب و مانند آن براى خشك كردن مركب استفاده مى كردند (مترجم).
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَطِيَّةَ،أَنَّهُ رَأى كُتُباً لِأَبِي الْحَسَنِ عليه السلام مُتَرَّبَةً.
على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از على بن عطيّه روايت كرده است كه:او نامه اى چند را از امام موسى كاظم عليه السلام ديد كه خاك آلوده بودند.