باب در بيان ريا

21 حدیث
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ الْكَرْخِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: ثَلَاثٌ مَلْعُونٌ مَنْ فَعَلَهُنَّ: الْمُتَغَوِّطُ فِي ظِلِّ النُّزَّالِ، وَ الْمَانِعُ الْمَاءَ الْمُنْتَابَ، وَ السَّادُّ الطَّرِيقَ الْمَسْلُوكَ».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از ابن محبوب، از ابراهيم كرخى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: سه چيز است كه هر كه آنها را به فعل آورد، ملعون است: آن كه در سايه فرود آيندگان تغوّط مى كند، و آنكه منع مى كند مردم را از آبى كه مكرّر مردم از آن برمى دارند، و آنكه راهى را كه مردم در آن تردّد مى كنند، سد مى كند» ۱.
۱.و بعضى آن را به شاهراه ترجمه كرده اند و ظاهر اين است كه اعم باشد، مگر آنكه شاهراه را تعميم دهد. (مترجم)
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ؛ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً، عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ، عَنِ ابْنِ رِئَابٍ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللّهِ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله:«أَ لَا أُخْبِرُكُمْ بِشِرَارِ رِجَالِكُمْ؟». قُلْنَا: بَلى يَا رَسُولَ اللّهِ. فَقَالَ صلى الله عليه و آله: «إِنَّ مِنْ شِرَارِ رِجَالِكُمُ الْبَهَّاتَ الْجَرِيءَ الْفَحَّاشَ، الْاكِلَ وَحْدَهُ، وَ الْمَانِعَ رِفْدَهُ، وَ الضَّارِبَ عَبْدَهُ، وَ الْمُلْجِئَ عِيَالَهُ إِلى غَيْرِهِ».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از سهل بن زياد و على بن ابراهيم، از پدرش و هر دو، از ابن محبوب، از ابن رئاب، از ابو حمزه، از جابر بن عبداللّه كه گفت: رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه:«آيا نمى خواهيد كه شما را خبر دهم به بدترين مردان شما؟ عرض كرديم: بلى، يا رسول اللّه! ما را خبر ده. فرمود: به درستى كه از جمله بدترين مردان شما كسى است كه بسيار بهتان گو و جرى است، (كه بى تأمل رو به امر زشت مى رود) و بسيار سخن زشت و ناسزا مى گويد، و تنها مى خورد، و يارى و عطاى خويش را منع مى كند، و بنده خود را مى زند، و عيال خويش را ناچار مى كند كه به غير پناه برند».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنْ مُيَسِّرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام، قَالَ:«قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: خَمْسَةٌ لَعَنْتُهُمْ وَ كُلُّ نَبِيٍّ مُجَابٍ: الزَّائِدُ فِي كِتَابِ اللّهِ، وَ التَّارِكُ لِسُنَّتِي، وَ الْمُكَذِّبُ بِقَدَرِ اللّهِ، وَ الْمُسْتَحِلُّ مِنْ عِتْرَتِي مَا حَرَّمَ اللّهُ، وَ الْمُسْتَأْثِرُ بِالْفَيْءِ وَ الْمُسْتَحِلُّ لَهُ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از ميسر، از پدرش، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: پنج كس اند كه من و هر پيغمبر مستجاب الدعوة او را لعنت كرده ايم: كسى كه در كتاب خدا چيزى را زياد مى كند، و آنكه سنّت و روش مرا ترك مى كند، و آنكه قضا و قدر خدا را تكذيب مى نمايد، و آنكه نسبت به عترت و اهل بيت من حلال مى شمارد، آن چه را كه خدا حرام گردانيده، و آنكه خود را به غنيمت برمى گزيند و آن را حلال مى شمارد [و ديگران را محروم مى كند]».
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِيِّ، عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام: أَنَّهُ قَالَ لِعَبَّادِ بْنِ كَثِيرٍ الْبَصْرِيِّ فِي الْمَسْجِدِ:«وَيْلَكَ يَا عَبَّادُ، إِيَّاكَ وَ الرِّيَاءَ؛ فَإِنَّهُ مَنْ عَمِلَ لِغَيْرِ اللّهِ وَكَلَهُ اللّهُ إِلى مَنْ عَمِلَ لَهُ».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از سهل بن زياد، از جعفر بن محمد اشعرى، از ابن قدّاح، از امام جعفر صادق عليه السلام كه در مسجد به عبّاد بن كثير بصرى فرمود كه:«اى عبّاد! از ريا بپرهيز؛ زيرا كه هر كه از براى غير خدا عمل كند، خدا او را وا گذارد به آنكه از برايش عمل كرده است».
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ:سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللّهِ عليه السلام يَقُولُ: «اجْعَلُوا أَمْرَكُمْ هذَا لِلّهِ، وَ لَا تَجْعَلُوهُ لِلنَّاسِ؛ فَإِنَّهُ مَا كَانَ لِلّهِ فَهُوَ لِلّهِ، وَ مَا كَانَ لِلنَّاسِ فَلَا يَصْعَدُ إِلَى اللّهِ».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از ابن فضّال، از على بن عقبه، از پدرش روايت كرده است كه گفت: شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه مى فرمود:«اين امر خويش را ـ يعنى عبادت كه مى كنيد ـ از براى خدا قرار دهيد، و آن را از براى مردم قرار مدهيد؛ زيرا كه آن چه از براى خدا باشد، از براى خدا است (يعنى بر آن ثواب مى دهد و قبول درگاه آن جناب مى شود)، و آن چه از براى مردم باشد، به سوى خدا بالا نمى رود و مقبول نمى گردد».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي الْمَغْرَاءِ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ خَلِيفَةَ، قَالَ:قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام: «كُلُّ رِيَاءٍ شِرْكٌ؛ إِنَّهُ مَنْ عَمِلَ لِلنَّاسِ كَانَ ثَوَابُهُ عَلَى النَّاسِ، وَ مَنْ عَمِلَ لِلّهِ كَانَ ثَوَابُهُ عَلَى اللّهِ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از ابو المغراء، از يزيد بن خليفه روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«هر ريائى شرك است. به درستى كه هر كه از براى مردم عمل مى كند، ثوابش بر مردم خواهد بود، و هر كه از براى خدا عمل كند، ثوابش بر خدا باشد».
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ جَرَّاحٍ الْمَدَائِنِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام فِي قَوْلِ اللّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صالِحاً وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً» قَالَ:«الرَّجُلُ يَعْمَلُ شَيْئاً مِنَ الثَّوَابِ لَا يَطْلُبُ بِهِ وَجْهَ اللّهِ، إِنَّمَا يَطْلُبُ تَزْكِيَةَ النَّاسِ يَشْتَهِي أَنْ يُسْمِعَ بِهِ النَّاسَ، فَهذَا الَّذِي أَشْرَكَ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ». ثُمَّ قَالَ: «مَا مِنْ عَبْدٍ أَسَرَّ خَيْراً فَذَهَبَتِ الْأَيَّامُ أَبَداً حَتّى يُظْهِرَ اللّهُ لَهُ خَيْراً، وَ

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از حسين بن سعيد، از نضر بن سويد، از قاسم بن سليمان، از جراح مدائنى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است در قول خداى عز و جل: «فَمَنْ كانَ يَرْجُو لِقآءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صالِحا وَلايُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَدا» ۱. كه آن حضرت فرمود كه:«مردى چيزى از ثواب را به عمل مى آورد و به آن رضاى خدا را نمى طلبد، جز اين نيست كه تزكيه مردم را طلب مى كند و طالب آن است كه مردم او را به پاكى ياد كنند و مدح و ثنا گويند، و خواهش دارد كه آن را به مردمان بشنواند. پس چنين كسى به پرستش پروردگار خويش شرك آورده». بعد از آن فرمود كه: «هيچ بنده اى نيست كه عمل خيرى را از براى خدا پنهان كند و هميشه روزها بگذرد، تا آنكه خدا آن خوبى را از برايش ظاهر

۱.كهف، 110.
۲.حاصل آن كه، هر بنده اى آن چه را پوشيده دارد، خدا از براى مردم ظاهر و هويدا مى گرداند؛ خواه خوبى باشد، و خواه بدى. و چنان مى كند كه مردم به مقتضاى آن، او را ياد كنند. و ترجمه آيه اين است كه: «پس هر كه چنان باشد كه اميد داشته باشد رسيدن را به پاداش و جزاى پروردگار خويش، پس بايد كه كارى بكند كه شايسته و نيكو باشد، و بايد كه كسى را در عبادت و پرستش پروردگار خويش شريك نسازد. (مترجم)
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَرَفَةَ، قَالَ: قَالَ لِيَ الرِّضَا عليه السلام:«وَيْحَكَ، يَا ابْنَ عَرَفَةَ، اعْمَلُوا لِغَيْرِ رِيَاءٍ وَ لَا سُمْعَةٍ؛ فَإِنَّهُ مَنْ عَمِلَ لِغَيْرِ اللّهِ وَكَلَهُ اللّهُ إِلى مَا عَمِلَ؛ وَيْحَكَ، مَا عَمِلَ أَحَدٌ عَمَلاً إِلَا رَدَّاهُ اللّهُ، إِنْ خَيْراً فَخَيْرٌ، وَ إِنْ شَرّاً فَشَرٌّ».
على بن ابراهيم، از محمد بن عيسى بن عبيد، از محمد بن عرفه روايت كرده است كه گفت: حضرت امام رضا عليه السلام به من فرمود كه:«واى بر تو! يا رحمت! اى پسر عرفه! عمل كنيد، نه به جهت ريا و سمعه و آوازه؛ زيرا كه هر كه از براى غير خدا عمل كند، خدا او را به آن چه كرده وا گذارد. واى بر تو! هيچ كس كارى نكند، مگر آنكه خدا او را به آن، صاحب رداء گرداند و رداى آن را بر وى اندازد، اگر خوب باشد، خوب، و اگر بد باشد، بد».
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ: إِنِّي لَأَتَعَشَّى مَعَ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام إِذْ تَلَا هذِهِ الْايَةَ: «بَلِ الْاءِنْسانُ عَلى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ وَ لَوْ أَلْقى مَعاذِيرَهُ» :«يَا أَبَا حَفْصٍ، مَا يَصْنَعُ الْاءِنْسَانُ أَنْ يَتَقَرَّبَ إِلَى اللّهِ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ بِخِلَافِ مَا يَعْلَمُ اللّهُ تَعَالى؟! إِنَّ رَسُولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله كَانَ يَقُولُ: مَنْ أَسَرَّ سَرِيرَةً رَدَّاهُ اللّهُ رِدَاءَهَا، إِنْ خَيْراً فَخَيْرٌ، وَ إِنْ شَرّاً فَشَرٌّ».

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از على بن حكم، از عمر بن يزيد روايت كرده است كه گفت: من با امام جعفر صادق عليه السلام شام مى خوردم كه ناگاه اين آيه را تلاوت فرمود: «بَلِ الْاِنْسانُ عَلى نَفْسِهِ بَصيرَةٌ * وَلَوْ أَلْقى مَعاذيرَهُ» ۱؛ يعنى:«بلكه آدمى بر نفس خود عين بينايى است، و هر چند كه بيندازد عذرهاى خويش را؛ يعنى و اگرچه بسيار تعلّل كند و عذر را نگيرد، و مجادله و مدافعه كند از خود». ۲ و فرمود: «اى ابوحفص! آدمى نمى تواند كه تقرّب جويد به سوى خداى عز و جل، به خلاف آن چه خدا مى داند. به درستى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله مى فرمود كه: هر كه امر نهانى را پنهان دارد كه آن چه در دل دارد بروز ندهد، خدا رداى آن را بر او اندازد (يعنى به غايت ظاهر گرداند)، اگر آن امر نهانى خوب باشد، رداى خوب،

۱.قيامت، 15.
۲.. و احتمال دارد كه معنى اين باشد كه: بر آدمى گواهى هست كه بر او گواهى خواهد داد، و هر چند كه پرده ها را بياويزد. و دور نيست كه اين ظاهرتر باشد، به قرينه بعد از اين. (مترجم)
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّوْفَلِيِّ، عَنِ السَّكُونِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: إِنَّ الْمَلَكَ لَيَصْعَدُ بِعَمَلِ الْعَبْدِ مُبْتَهِجاً بِهِ، فَإِذَا صَعِدَ بِحَسَنَاتِهِ يَقُولُ اللّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: اجْعَلُوهَا فِي سِجِّينٍ، إِنَّهُ لَيْسَ إِيَّايَ أَرَادَ بِهَا».
على بن ابراهيم، از پدرش، از نوفلى، از سكونى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمود: به درستى كه فرشته، عمل بنده را بالا مى برد، در حالتى كه كمال شادى به آن عمل دارد. پس چون حسنات او را بالا برد، خداى عز و جلمى فرمايد كه: آنها را در سجّين كه نامه بدكاران است قرار دهيد؛ زيرا كه او مرا به اين عمل اراده نكرده است».
وَ بِإِسْنَادِهِ قَالَ:«قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام: ثَلَاثُ عَلَامَاتٍ لِلْمُرَائِي: يَنْشَطُ إِذَا رَأَى النَّاسَ، وَ يَكْسَلُ إِذَا كَانَ وَحْدَهُ، وَ يُحِبُّ أَنْ يُحْمَدَ فِي جَمِيعِ أُمُورِهِ».
و به اسناد خويش روايت كرده و گفته است كه:«اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: رياكار را سه نشانه است: نشاط و خرّمى دارد، چون مردم را ببيند يا مردمان عمل او را ببينند، و كاهلى و تنبلى مى كند، چون تنها باشد، و دوست مى دارد كه در همه امورش ستايش شود».
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسى، عَنْ عَلِيِّ بْنِ سَالِمٍ، قَالَ:سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللّهِ عليه السلام يَقُولُ: «قَالَ اللّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: أَنَا خَيْرُ شَرِيكٍ، مَنْ أَشْرَكَ مَعِي غَيْرِي فِي عَمَلٍ عَمِلَهُ لَمْ أَقْبَلْهُ، إِلَا مَا كَانَ لِي خَالِصاً».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد بن خالد، از عثمان بن عيسى، از على بن سالم كه گفت: شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه مى فرمود:«خداى عز و جل فرموده كه: من از همه شريكان بهترم. هر كه غير مرا با من شريك گرداند در عملى كه آن را مى كند، از او قبول نكنم و نپذيرم، مگر آن چه خالص باشد از براى من».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ دَاوُدَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«مَنْ أَظْهَرَ لِلنَّاسِ مَا يُحِبُّ اللّهُ، وَ بَارَزَ اللّهَ بِمَا كَرِهَهُ، لَقِيَ اللّهَ وَ هُوَ مَاقِتٌ لَهُ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن محبوب، از داود، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«هر كه از براى مردم ظاهر گرداند آن چه را كه خدا دوست مى دارد، و با خدا مبارزه و جنگجويى كند به آن چه آن را ناخوش دارد، خدا را ملاقات كند و آن جناب بر او خشمناك باشد، و به غايت او را زشت دارد».
أَبُو عَلِيٍّ الْأَشْعَرِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ، عَنْ صَفْوَانَ، عَنْ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«مَا يَصْنَعُ أَحَدُكُمْ أَنْ يُظْهِرَ حَسَناً وَ يُسِرَّ سَيِّئاً، أَ لَيْسَ يَرْجِعُ إِلى نَفْسِهِ، فَيَعْلَمَ أَنَّ ذلِكَ لَيْسَ كَذلِكَ؟ وَ اللّهُ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ يَقُولُ: «بَلِ الْاءِنْسانُ عَلى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ» إِنَّ السَّرِيرَةَ إِذَا صَحَّتْ، قَوِيَتِ الْعَلَانِيَةُ». الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ، عَنْ فَضَالَةَ، عَنْ مُعَاوِيَةَ، عَنِ الْفَضْلِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، مِثْلَهُ.
ابو على اشعرى، از محمد بن عبد الجبّار، از صفوان، از فضيل ـ يعنى ابو العبّاس ـ، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«يكى از شما نمى تواند كه چيز خوبى را ظاهر سازد و چيز بدى را پنهان گرداند. آيا چنان نيست كه به خود رجوع كند تا بداند كه آن همچنان نيست؟ و خداى عز و جل مى فرمايد: «بَلِ الْاِنْسانُ عَلى نَفْسِهِ بَصيرَةٌ» ۱. به درستى كه چون نهان، صحيح و درست باشد، آشكار، قوى باشد». حسين بن محمد، از معلّى بن محمد، از محمد بن جمهور، از فضاله، از معاويه، از فضل، از امام جعفر صادق عليه السلام مثل اين را روايت كرده است.
۱.قيامت، 14. انسان بر جان خود بينا است.
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِيِّ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِيرٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، قَالَ:قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام: «مَا مِنْ عَبْدٍ يُسِرُّ خَيْراً إِلَا لَمْ تَذْهَبِ الْأَيَّامُ حَتّى يُظْهِرَ اللّهُ لَهُ خَيْراً، وَ مَا مِنْ عَبْدٍ يُسِرُّ شَرّاً إِلَا لَمْ تَذْهَبِ الْأَيَّامُ حَتّى يُظْهِرَ اللّهُ لَهُ شَرّاً».
على بن ابراهيم، از صالح بن سندى، از جعفر بن بشير، از على بن ابى حمزه، از ابو بصير روايت كرده است كه فرمود: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«هيچ بنده اى نيست كه امر خيرى را پنهان دارد، مگر آنكه چند روزى نگذرد، تا آنكه خدا آن خير را از برايش ظاهر گرداند. و هيچ بنده اى نيست كه امر بدى را پنهان سازد، مگر آنكه چند روزى نگذرد، كه خدا آن بدى را از برايش ظاهر سازد».
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ بَشِيرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«مَنْ أَرَادَ اللّهَ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ بِالْقَلِيلِ مِنْ عَمَلِهِ، أَظْهَرَ اللّهُ لَهُ أَكْثَرَ مِمَّا أَرَادَ؛ وَ مَنْ أَرَادَ النَّاسَ بِالْكَثِيرِ مِنْ عَمَلِهِ فِي تَعَبٍ مِنْ بَدَنِهِ وَ سَهَرٍ مِنْ لَيْلِهِ، أَبَى اللّهُ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ إِلَا أَنْ يُقَلِّلَهُ فِي عَيْنِ مَنْ سَمِعَهُ».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از سهل بن زياد، از على بن اسباط، از يحيى بن بشير، از پدرش، از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«هر كه خداى عز و جل را اراده كند به عمل اندكى كه از او سر مى زند، خدا از برايش ظاهر گرداند بيشتر از آن چه اراده كرده، و هر كه مردم را اراده كند به بسيارى از عمل خويش، با آنكه بدن خود را در تعب اندازد و شبش را به بيدار خوابى بگذراند، خداى عز و جل ابا دارد، مگر از آنكه آن را اندك نمايد در چشم كسى كه آن را بشنود».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّوْفَلِيِّ، عَنِ السَّكُونِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: سَيَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ تَخْبُثُ فِيهِ سَرَائِرُهُمْ، وَ تَحْسُنُ فِيهِ عَلَانِيَتُهُمْ طَمَعاً فِي الدُّنْيَا، لَا يُرِيدُونَ بِهِ مَا عِنْدَ رَبِّهِمْ، يَكُونُ دِينُهُمْ رِيَاءً، لَا يُخَالِطُهُمْ خَوْفٌ، يَعُمُّهُمُ اللّهُ بِعِقَابٍ، فَيَدْعُونَهُ دُعَاءَ الْغَرِيقِ، فَلَا يَسْتَجِيبُ لَهُمْ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از نوفلى، از سكونى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: زود باشد كه بر مردمان زمانى بيايد كه نهانى ايشان در آن خبيث و بد، و آشكار ايشان در آن نيكو باشد، به جهت طمع در دنيا، و به آن، آن چه را كه در نزد پروردگار ايشان است اراده ندارند. دين ايشان ريا باشد، و هيچ ترس به ايشان نياميزد، و خدا ايشان را به عقاب سختى تعميم دهد كه همه را فرا گيرد. پس او را بخوانند، مانند دعاى كسى كه غرق شده باشد، و دعاى ايشان را مستجاب نگرداند».
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ: إِنِّي لَأَتَعَشّى مَعَ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام إِذْ تَلَا هذِهِ الْايَةَ: «بَلِ الْاءِنْسانُ عَلى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ وَ لَوْ أَلْقى مَعاذِيرَهُ» :«يَا أَبَا حَفْصٍ، مَا يَصْنَعُ الْاءِنْسَانُ أَنْ يَعْتَذِرَ إِلَى النَّاسِ بِخِلَافِ مَا يَعْلَمُ اللّهُ مِنْهُ؛ إِنَّ رَسُولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله كَانَ يَقُولُ: مَنْ أَسَرَّ سَرِيرَةً أَلْبَسَهُ اللّهُ رِدَاءَهَا، إِنْ خَيْراً فَخَيْرٌ، وَ إِنْ شَرّاً فَشَرٌّ».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از على بن حكم، از عمر بن يزيد روايت كرده است كه گفت: من با امام جعفر صادق عليه السلام شام مى خوردم كه ناگاه اين آيه را تلاوت فرمود: «بَلِ الْاِنْسانُ عَلى نَفْسِهِ بَصيرَةٌ * وَلَوْ أَلْقى مَعاذيرَهُ» ۱، و فرمود كه:«اى ابو حفص! آدمى نمى تواند كه اعتذار جويد به سوى مردم، به چيزى كه خلاف آن باشد كه خدا از او مى داند. به درستى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله مى فرمود كه: هر كه امر نهانى را پنهان دارد (و ما فى الضّمير خويش را بروز ندهد)، خدا رداى آن را بر او بپوشاند، اگر آن نهانى خوب باشد، رداى خوب و اگر بد باشد، بد».
۱.قيامت، 14 و 15.
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطٍ، عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام: أَنَّهُ قَالَ:«الْاءِبْقَاءُ عَلَى الْعَمَلِ أَشَدُّ مِنَ الْعَمَلِ». قَالَ: وَ مَا الْاءِبْقَاءُ عَلَى الْعَمَلِ؟ قَالَ: «يَصِلُ الرَّجُلُ بِصِلَةٍ، وَ يُنْفِقُ نَفَقَةً لِلّهِ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، فَكُتِبَ لَهُ سِرّاً، ثُمَّ يَذْكُرُهَا فَتُمْحى، فَتُكْتَبُ لَهُ عَلَانِيَةً، ثُمَّ يَذْكُرُهَا فَتُمْحى، وَ تُكْتَبُ لَهُ رِيَاءً».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از سهل بن زياد، از على بن اسباط، از بعضى از اصحاب خويش، از امام محمد باقر عليه السلام كه فرمود:«باقى ماندن بر عمل، از خود عمل سخت تر است». راوى عرض كرد كه: باقى ماندن بر عمل چيست؟ فرمود كه: «مردى به بخششى با كسى پيوند مى كند، و به جهت رضاى خداى تنها كه او را شريكى نيست، نفقه اى را صرف مى كند، پس از برايش ثواب نهان نوشته مى شود. بعد از آن، آن را ذكر مى كند، پس محو مى شود و از برايش ثواب آشكار نوشته مى شود. بعد از آن، آن را ذكر مى كند، پس محو مى شود و از برايش ريا نوشته مى شود».
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِيِّ، عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللّهِ عَلَيْهِ: اخْشَوُا اللّهَ خَشْيَةً لَيْسَتْ بِتَعْذِيرٍ، وَ اعْمَلُوا لِلّهِ فِي غَيْرِ رِيَاءٍ وَ لَا سُمْعَةٍ؛ فَإِنَّهُ مَنْ عَمِلَ لِغَيْرِ اللّهِ وَكَلَهُ اللّهُ إِلى عَمَلِهِ».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از سهل بن زياد، از جعفر بن محمد اشعرى، از ابن فلاح، از امام جعفر صادق عليه السلام كه گفت:«اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود كه: از خدا بترسيد، چنان ترسيدنى كه كوتاهى در آن نباشد. و عمل كنيد از براى خدا در غير ريا و سمعه؛ زيرا كه هر كس از براى غير خدا عمل كند، خدا او را به عملش وا گذارد».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ، عَنْ زُرَارَةَ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام، قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَعْمَلُ الشَّيْءَ مِنَ الْخَيْرِ، فَيَرَاهُ إِنْسَانٌ، فَيَسُرُّهُ ذلِكَ؟ فَقَالَ:«لَا بَأْسَ، مَا مِنْ أَحَدٍ إِلَا وَ هُوَ يُحِبُّ أَنْ يَظْهَرَ لَهُ فِي النَّاسِ الْخَيْرُ، إِذَا لَمْ يَكُنْ صَنَعَ ذلِكَ لِذلِكَ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از جميل بن درّاج، از زراره، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه گفت: آن حضرت را سؤال كردم از مردى كه چيزى از عمل خير را مى كند و انسانى او را مى بيند، و همان او را شاد مى گرداند. فرمود كه:«باكى نيست؛ زيرا كه كسى نيست، مگر آنكه دوست مى دارد كه در ميان مردم خوبى از برايش ظاهر شود، وليكن هرگاه چنان نباشد كه آن عمل را از براى همين كرده باشد».