باب در بيان ورع و پارسايى
16 حدیث
الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي دَاوُدَ الْمُسْتَرِقِّ، عَنْ مُحَسِّنٍ الْمِيثَمِيِّ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ شُعَيْبٍ، قَالَ:
سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللّهِ عليه السلام يَقُولُ:«مَا نَقَلَ اللّهُ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ عَبْداً مِنْ ذُلِّ الْمَعَاصِي إِلى عِزِّ التَّقْوى إِلَا أَغْنَاهُ مِنْ غَيْرِ مَالٍ، وَأَعَزَّهُ مِنْ غَيْرِ عَشِيرَةٍ، وَآنَسَهُ مِنْ غَيْرِ بَشَرٍ».
حسين بن محمد، از معلّى بن محمد، از ابوداود مسترق، از محسن ميثمى، از يعقوب بن شعيب روايت كرده است كه گفت: شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه مى فرمود:«خدا هيچ بنده اى را از خوارى گناهان به سوى عزّتِ تقوى نقل نفرموده، مگر آنكه بى مال او را غنى گردانيده، و بى عشيره و قبيله او را عزيز و غالب ساخته، و بى انسانى او را انيس و مونس داده است».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي الْمَغْرَاءِ، عَنْ زَيْدٍ الشَّحَّامِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدِ بْنِ هِلَالٍ الثَّقَفِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ: قُلْتُ لَهُ: إِنِّي لَا أَلْقَاكَ إِلَا فِي السِّنِينَ، فَأَخْبِرْنِي بِشَيْءٍ آخُذُ بِهِ.
فَقَالَ:«أُوصِيكَ بِتَقْوَى اللّهِ وَالْوَرَعِ وَالِاجْتِهَادِ، وَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا يَنْفَعُ اجْتِهَادٌ لَا وَرَعَ فِيهِ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از ابوالمعزا، از زيد شحّام، از عمرو بن سعيد بن هلال ثقفى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه گفت: به آن حضرت عرض كردم كه: من تو را ملاقات نمى كنم، مگر در چند سال يكبار؛ پس مرا به چيزى خبر ده، كه آن را بگيرم و به آن عمل كنم. فرمود:«وصيّت مى كنم تو را به پرهيز كردن از عذاب خدا، و پارسايى و سعى و كوشش در طاعت. و بدان كه سعى اى كه هيچ پارسايى در آن نباشد، نفع نمى بخشد».
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ حَدِيدِ بْنِ حَكِيمٍ، قَالَ:
سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللّهِ عليه السلام يَقُولُ:«اتَّقُوا اللّهَ، وَصُونُوا دِينَكُمْ بِالْوَرَعِ».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از حسن بن محبوب، از حديد بن حكيم روايت كرده است كه گفت: شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه مى فرمود:«از خدا بپرهيزيد، و دين خويش را به پارسايى محافظت كنيد».
أَبُو عَلِيٍّ الْأَشْعَرِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيى، عَنْ يَزِيدَ بْنِ خَلِيفَةَ، قَالَ:
وَعَظَنَا أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، فَأَمَرَ وَزَهَّدَ، ثُمَّ قَالَ:«عَلَيْكُمْ بِالْوَرَعِ؛ فَإِنَّهُ لَا يُنَالُ مَا عِنْدَ اللّهِ إِلَا بِالْوَرَعِ».
ابوعلى اشعرى، از محمد بن عبدالجبّار، از صفوان بن يحيى، از يزيد بن خليفه روايت كرده است كه گفت: حضرت صادق عليه السلام ما را موعظه فرمود و پند داد، و به چيزى چند امر نمود، و ما را در دنيا بى رغبت گردانيد. بعد از آن فرمود:«بر شما باد به پارسايى؛ زيرا كه به آن چه در نزد خدا است نمى توان رسيد، مگر به پارسايى».
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ، عَنْ أَبِي جَمِيلَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي يَعْفُورٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«لَا يَنْفَعُ اجْتِهَادٌ لَا وَرَعَ فِيهِ».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد بن خالد، از ابن فضّال، از ابوجميله از ابن ابى يعفور، از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«سعى اى كه هيچ پارسايى در آن نباشد، نفع نمى بخشد».
عَنْهُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَيُّوبَ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ زِيَادٍ الصَّيْقَلِ، عَنْ فُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ، قَالَ:
قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ عليه السلام:«إِنَّ أَشَدَّ الْعِبَادَةِ الْوَرَعُ».
از او، از پدرش، از فضالة بن ايّوب، از حسن بن زياد صيقل، از فضيل بن يسار روايت كرده است كه گفت: امام محمد باقر عليه السلام فرمود:«به درستى كه سخت ترين عبادت ها، پارسايى كردن است».
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ، عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِيرٍ، قَالَ:
قَالَ أَبُو الصَّبَّاحِ الْكِنَانِيُّ لِأَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام: مَا نَلْقى مِنَ النَّاسِ فِيكَ! فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام:«وَ مَا الَّذِي تَلْقى مِنَ النَّاسِ فِيَّ؟» فَقَالَ: لَا يَزَالُ يَكُونُ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الرَّجُلِ الْكَلَامُ، فَيَقُولُ: جَعْفَرِيٌّ خَبِيثٌ، فَقَالَ: «يُعَيِّرُكُمُ النَّاسُ بِي؟» فَقَالَ لَهُ أَبُو الصَّبَّاحِ: نَعَمْ، قَالَ: فَقَالَ: «فَمَا أَقَلَّ وَاللّهِ مَنْ يَتَّبِعُ جَعْفَراً مِنْكُمْ! إِنَّمَا أَصْحَابِي مَنِ اشْتَدَّ وَرَعُهُ، وَعَمِلَ لِخَالِقِهِ، وَرَجَا ثَوَابَهُ؛ هؤُلَاءِ أَصْحَابِي».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از احمد بن اسماعيل بن بزيع، از حنان بن سدير روايت كرده است كه گفت: ابوالصّبّاح كنانى به خدمت امام جعفر صادق عليه السلام عرض كرد كه: در بابِ تو از مردم چه مى كشيم. حضرت صادق عليه السلام فرمود كه:«چيست آن چه در خصوصِ من از مردم مى كشى؟» عرض كرد كه: پيوسته در ميان ما و مردى از ايشان سخنى واقع مى شود؛ پس مى گويد كه: جعفرىِّ خبيث است ـ يعنى مردى است پليد، از اصحاب جعفر بن محمد ـ. حضرت فرمود كه: «مردم شما را به من سرزنش مى كنند؟» ابوالصّبّاح به آن حضرت عرض كرد: آرى. فرمود: «به خدا سوگند كه آنكه جعفر را پيروى مى كند از شما، بسيار كم است. جز اين نيست كه اصحابِ من كسانى هستند كه پارسايى ايشان سخت باشد، و از براى آفريدگار خويش عمل كنند و ثواب او را اميد داشته
حَنَانُ بْنُ سَدِيرٍ، عَنْ أَبِي سَارَةَ الْغَزَّالِ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام، قَالَ:«قَالَ اللّهُ عَزَّ وَجَلَّ: ابْنَ آدَمَ، اجْتَنِبْ مَا حَرَّمْتُ عَلَيْكَ؛ تَكُنْ مِنْ أَوْرَعِ النَّاسِ».
حنان بن سدير، از ابوساره غزّال، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«خداى عز و جل فرموده است كه: اى فرزند آدم! آن چه را كه من بر تو حرام گردانيده ام اجتناب كن، تا از جمله پارساترين مردمان باشى».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ وَعَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ الْمِنْقَرِيِّ، عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، قَالَ:
سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللّهِ عليه السلام عَنِ الْوَرِعِ مِنَ النَّاسِ، فَقَالَ:«الَّذِي يَتَوَرَّعُ عَنْ مَحَارِمِ اللّهِ عَزَّ وَجَلَّ».
على بن ابراهيم روايت كرده است، از پدرش و على بن محمد، از قاسم بن محمد، از سليمان منقرى، از جعفر بن غياث كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام را سؤال كرد از پارساى از مردم كه آن كيست؟ فرمود كه:«آنكه از محرّماتِ خداى عز و جل پارسايى ورزد».
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنْ عَلِيِّ بْنِ النُّعْمَانِ، عَنْ أَبِي أُسَامَةَ، قَالَ:
سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللّهِ عليه السلام يَقُولُ:«عَلَيْكُمْ بِتَقْوَى اللّهِ، وَالْوَرَعِ، وَالِاجْتِهَادِ، وَصِدْقِ الْحَدِيثِ، وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ، وَحُسْنِ الْخُلُقِ، وَحُسْنِ الْجِوَارِ؛ وَكُونُوا دُعَاةً إِلى أَنْفُسِكُمْ بِغَيْرِ أَلْسِنَتِكُمْ، وَكُونُوا زَيْناً، وَلَا تَكُونُوا شَيْناً؛ وَعَلَيْكُمْ بِطُولِ الرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ؛ فَإِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا أَطَالَ الرُّكُوعَ وَالسُّجُودَ، هَتَفَ إِبْلِيسُ مِنْ خَلْفِهِ، وَقَالَ: يَا وَيْلَهُ، أَطَاعَ وَعَصَيْتُ، وَسَجَدَ وَأَبَيْتُ».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از على بن نعمان، از ابواسامه روايت كرده است كه گفت: شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه مى فرمود:«بر تو باد به پرهيز كردن از خدا و پارسايى و كوشش و راستىِ خبر، كه در آن دروغ نگويى، و اداى امانت و خوش خلقى و خوش همسايگى كردن. و خوانندگان مردم باشيد به سوى خويش به غير زبان هاى خود (و مراد اين است كه اعمال نيك را به جا آوريد تا مردم پيرو شما گردند، نه آنكه به زبان آنها را مدح كنيد، و خود نكنيد)، و باعث زينت و آرايش باشيد، و موجب شَيْن و عيب كردن مردمان مباشيد. و بر شما باد كه ركوع و سجود را طول دهيد؛ زيرا كه چون يكى از شما ركوع و سجود را طول دهد، شيطان از پشت سرش آواز دهد و بگويد كه: اى واى بر او! كه او فرمان برد و من نافرمانى كردم، و سجده كرد و من
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي زَيْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ:
كُنْتُ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، فَدَخَلَ عِيسَى بْنُ عَبْدِ اللّهِ الْقُمِّيُّ، فَرَحَّبَ بِهِ، وَقَرَّبَ مِنْ مَجْلِسِهِ، ثُمَّ قَالَ:«يَا عِيسَى بْنَ عَبْدِ اللّهِ، لَيْسَ مِنَّا وَلَا كَرَامَةَ مَنْ كَانَ فِي مِصْرٍ ـ فِيهِ مِائَةُ أَلْفٍ أَوْ يَزِيدُونَ ـ وَكَانَ فِي ذلِكَ الْمِصْرِ أَحَدٌ أَوْرَعَ مِنْهُ».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از على بن ابى زيد، از پدرش روايت كرده است كه گفت: در نزد امام جعفر صادق عليه السلام بودم كه عيسى بن عبداللّه قمى داخل شد؛ پس حضرت به او فرمود:«مرحبا، خوش آمدى!» و او را نزديك به خود نشانيد. بعد از آن فرمود كه: «اى عيسى بن عبداللّه! از ما نيست و كرامتى ندارد، هر كه در شهرى باشد كه صد هزار كس يا زيادتر در آن باشند، و در آن شهر يك كس از او پارساتر باشد».
عَنْهُ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ أَبِي كَهْمَسٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدِ بْنِ هِلَالٍ، قَالَ:
قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام: أَوْصِنِي، قَالَ:«أُوصِيكَ بِتَقْوَى اللّهِ وَالْوَرَعِ وَالِاجْتِهَادِ، وَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا يَنْفَعُ اجْتِهَادٌ لَا وَرَعَ فِيهِ».
از او، از احمد بن محمد بن عيسى، از ابن فضّال، از على بن عقبه، از ابوكهمس، از عمرو بن سعيد بن هلال روايت است كه گفت: به خدمت امام جعفر صادق عليه السلام عرض كردم كه: مرا وصيّت كن و بفرما كه مرا چه كار بايد كرد؟ فرمود:«تو را وصيّت مى كنم به پرهيز كردن از خدا و ترسيدن از عذاب او، و به پارسايى كردن و كوشش كردن در طاعت. و بدان كه كوششى كه هيچ پارسايى در آن نباشد، نفع نمى بخشد».
عَنْهُ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ سَيْفِ بْنِ عَمِيرَةَ، عَنْ أَبِي الصَّبَّاحِ الْكِنَانِيِّ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام، قَالَ:«أَعِينُونَا بِالْوَرَعِ؛ فَإِنَّهُ مَنْ لَقِيَ اللّهَ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ مِنْكُمْ بِالْوَرَعِ، كَانَ لَهُ عِنْدَ اللّهِ فَرَجاً؛ إِنَّ اللّهَ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ يَقُولُ: «مَنْ يُطِعِ اللّهَ وَ(رَسُولَهُ) فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَداءِ وَالصّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً» فَمِنَّا النَّبِيُّ، وَمِنَّا الصِّدِّيقُ وَالشُّهَدَاءُ وَالصَّالِحُونَ».
از او، از احمد بن محمد، از على بن حكم، از سيف بن عميره، از ابوالصّبّاح كنانى، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«ما را يارى كنيد به پارسايى؛ زيرا كه هر كه خداى عز و جل را ملاقات كند از شما با پارسايى، او را فرجى خواهد بود در نزد خداى عز و جل. به درستى كه خداى عز و جل مى فرمايد: «وَمَنْ يُطِعِ اللّهَ وَرَسُولَهُ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذينَ أَنْعَمَ اللّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبيّينَ وَالصِّدِّيقَينَ وَالشُّهَدآءِ والصَّالِحينَ وَحَسُنَ أُولئِكَ رَفيقا» ۱. ۲ و سخن در آيه، در بابِ مولدِ پيغمبر صلى الله عليه و آله گذشت. و حضرت فرمود: «پس از ما است پيغمبر، و از ما است صدّيق و شهيدان و صالحان».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ، عَنِ ابْنِ رِئَابٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«إِنَّا لَا نَعُدُّ الرَّجُلَ مُؤْمِناً حَتّى يَكُونَ لِجَمِيعِ أَمْرِنَا مُتَّبِعاً مُرِيداً، أَلَا وَ إِنَّ مِنِ اتِّبَاعِ أَمْرِنَا وَإِرَادَتِهِ الْوَرَعَ، فَتَزَيَّنُوا بِهِ يَرْحَمْكُمُ اللّهُ، وَكَبِّدُوا أَعْدَاءَنَا بِهِ يَنْعَشْكُمُ اللّهُ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن محبوب، از ابن رئاب، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«ما مردى را مؤمن نمى شماريم، تا آنكه همه آن چه را كه به آن امر كرده ايم، پيرو و خواهان باشد. بدانيد و آگاه باشيد! كه از جمله پيروى كردن فرمان ما و اراده داشتن آن، پارسايى است. پس به آن آراسته شويد، تا خدا شما را رحمت كند، و به آن بر جگر دشمنان ما زنيد، كه جگر ايشان بسوزد، (و بنا بر بعضى از نُسخِ كافى ۱، به آن با ايشان مكر كنيد) تا خدا شما را از خاك بردارد و بلند گرداند».
۱.در برخى نسخ به جاى «كبدوا» «كيدوا» است.
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْحَجَّالِ، عَنِ الْعَلَاءِ، عَنِ ابْنِ أَبِي يَعْفُورٍ، قَالَ:
قَالَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام:«كُونُوا دُعَاةً لِلنَّاسِ بِغَيْرِ أَلْسِنَتِكُمْ؛ لِيَرَوْا مِنْكُمُ الْوَرَعَ وَالِاجْتِهَادَ وَالصَّلَاةَ وَالْخَيْرَ؛ فَإِنَّ ذلِكَ دَاعِيَةٌ».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از حجّال، از علاء، از ابن ابى يعفور روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود:«خوانندگانِ مردم باشيد به غيرِ زبان هاى خويش، تا پارسايى و كوشش و نماز و خوبى را از شما ببينند؛ زيرا كه آن باعث خواندنِ ايشان است به سوى حق».
الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَمْزَةَ الْعَلَوِيِّ، قَالَ: أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللّهِ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الْأَوَّلِ عليه السلام، قَالَ:«كَثِيراً مَا كُنْتُ أَسْمَعُ أَبِي يَقُولُ: لَيْسَ مِنْ شِيعَتِنَا مَنْ لَا تَتَحَدَّثُ الْمُخَدَّرَاتُ بِوَرَعِهِ فِي خُدُورِهِنَّ، وَلَيْسَ مِنْ أَوْلِيَائِنَا مَنْ هُوَ فِي قَرْيَةٍ ـ فِيهَا عَشَرَةُ آلَافِ رَجُلٍ ـ فِيهِمْ مِنْ خَلْقِ اللّهِ أَوْرَعُ مِنْهُ».
حسين بن محمد، از على بن محمد بن سعد، از محمد بن مسلم، از محمد بن حمزه علوى روايت كرده است كه گفت: خبر داد مرا عبيداللّه بن على از امام موسى كاظم عليه السلام كه فرمود:«بسيارى از اوقات از پدرم عليه السلام مى شنيدم كه مى فرمود: از شيعه ما نيست هر كه زنان مخدّره كه در پس پرده نشسته اند، در پرده هاى خويش، به پارسايى او، با يكديگر سخن نگويند». (و اين كنايه است از انتشار پارسايى؛ زيرا كه زنان پرده نشين تا چيزى مشهور نشود به آن اطّلاع به هم نمى رسانند، به خلاف زنان برزه ۱ و مردان)، تتمّه حديث: «و از دوستانِ ما نيست هر كه در ده يا شهرى باشد، كه ده هزار مرد در آن باشند، و در ميان ايشان خلقى از براى خدا باشد كه از او پارساتر باشد».
۱.يعنى زنانى كه به كوى و برزن مى آيند.