ويژگى هاى نادانان

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در پاسخ كسى كه از نشانه هاى نادان پرسيد ـ: اگر با او همنشين شوى، تو را خسته مى كند و اگر از او كناره گيرى كنى، تو را دشنام مى دهد؛ اگر چيزى را به تو ببخشد، منّت مى گذارد و اگر چيزى را به او ببخشى، ناسپاسى مى كند؛ اگر رازى را در اختيارش بگذارى، خيانت مى كند و اگر رازى را در اختيار تو نهد، تو را [به افشاى آن،] متّهم مى سازد؛ اگر بى نياز شود، ناسپاسى مى كند و سرسخت و خشن مى گردد و اگر تنگ دست شود، بى پروا نعمت هاى خدا را انكار مى كند؛ اگر شاد باشد، زياده روى مى كند و طغيان مى ورزد، و اگر غمين باشد، نااميد مى گردد؛ اگر بخندد، قهقهه مى زند و اگر گريه كند، در هم شكسته مى شود. از نيكانْ بدگويى مى كند، خدا را دوست نمى دارد و در رفتارش مراقب او نيست، از خداوند حيا نمى

مصباح الشريعةـ در سخنان منسوب به امام صادق عليه السلام ـ: نادانى، صورتى است كه در فرزندان آدم تركيب شده است. رو آوردنش، سبب تاريكى و دور شدنش، مايه روشنايى است و آدمى با آن، همچون سايه با خورشيد است. مگر نمى بينى كه انسان، گاهى به خصلت هاى خويش ناآگاه است؛ ولى خود را ستايش مى كند، و همان عيب را در ديگران مى بيند و نسبت بدان خشمگين است؟ و گاه به عيب خويش آگاه است و نسبت بدان خشمگين است؛ ولى ديگران را با داشتن همان عيب، ستايش مى كند؟ آدمى، ميان عصمت (مصونيت الهى) و خذلان (بى توفيقى) در چرخش است. اگر عصمت [و دانايى] به وى روى آورد، به حقيقت مى رسد و اگر بى توفيقى به او روى آورد، به خطا مى رود. كليد نادانى، از خود راضى بودن و بدان باور داشتن است، و كليد دانايى، انعطاف داشتن [و تغيير رأى