حدیث دربارهياريخواهى عثمان از معاويه و كمك نكردن او

الإمام عليّ عليه السلامـ مِن كِتابٍ لَهُ في جَوابِ مُعاوِيَةَ ـ: ثُمَّ ذَكرَتَ ما كانَ مِن أمري وأمرِ عُثمانَ، فَلَكَ أن تُجابَ عَن هذِهِ؛ لِرَحِمِكَ مِنهُ، فَأَيُّنا كانَ أعدى لَهُ، وأهدى إلى مَقاتِلِهِ! أمَن بَذَلَ لَهُ نُصرَتَهُ فَاستَقعَدَهُ وَاستَكَفَّهُ، أم مَنِ استَنصَرَهُ فَتَراخى عَنهُ، وبَثَّ المَنونَ إلَيهِ حَتّى أتى قَدرَهُ عَلَيهِ؟! كَلّا وَاللّهِ، لَقَد يَعلَمُ اللّهُ المُعَوِّقينَ مِنكُم وَالقائِلينَ لِاءِخوانِهِم هَلُمَّ إلَينا ولا يَأتونَ البَأسَ إلّا قَليلاً ۱. وما كُنتُ لِأَعتَذِرَ مِن أنّي كُنتُ أنقِمُ عَلَيهِ أحداثا، فَإِن كانَ الذَّنبُ إلَيهِ إرشادي وهِدايَتي لَهُ، فَرُبَّ مَلومٍ لا ذَنبَ لَهُ، وقَد يَستَفيدُ الظَّنَّةَ المُتَنَصِّحُ. وما أرَدتُ إلَا الإِصلاحَ مَا استَطَعتُ، وما تَوفيقي إلّا بِاللّهِ، عَلَيهِ تَوَكَّلتُ وإلَيهِ اُنيبُ ۲. ۳
امام على عليه السلامـ از نامه اش در پاسخ به معاويه ـ: سپس از آنچه ميان من و عثمان بود، ياد كردى. تو حق دارى كه در اين باره پاسخت دهند؛ زيرا با او خويشاوندى. امّا كدام يك از ما با او دشمن تر بود و او را به هلاكتگاهش رهنمون تر؟ كسى كه كمكش را ارزانى اش داشت؛ ولى عثمان از او خواست كه بنشيند و دست كشد، يا كسى كه چون از او كمك خواست، سستى كرد و مرگ را به سوى او كشانْد، تا آن كه سرنوشتش در رسيد؟ نه به خدا! همانا خدا كارشكنان شما را مى شناسد و نيز آنان را كه به برادران خود مى گفتند: نزد ما بياييد. و جز اندكى به كارزار نمى آمدند. ۴ من، از اين كه از عثمان به خاطر بدعت هايش انتقاد مى كردم، پوزش نمى خواهم و اگر گناه من، ارشاد و راهنمايى اوست. پس بسى سرزنش شده اى كه گناهى براى او نيست، گاه، آن كه بسيار اندرز دهد، در معرض تهمت است. و من، جز اصلاحْ تا سر حدّ توان نمى خواهم و موفّقيتم نيز با خداست. بر او توكّل كردم و به سوى او باز مى گردم ۵.
۱.إشارة إلى الآية 18 من سورة الأحزاب.
۲.إشارة إلى الآية 88 من سورة هود.
۳.نهج البلاغة: الكتاب 28، الاحتجاج: ج 1 ص 424 ح 90؛ نهاية الأرب: ج 7 ص 236، صبح الأعشى: ج 1 ص 230.
۴.اشاره است به آيه 18 سوره احزاب: «قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الْمُعَوِّقِينَ مِنكُمْ وَ الْقَآئلِينَ لِاءِخْوَ نِهِمْ هَلُمَّ إِلَيْنَا وَ لَا يَأْتُونَ الْبَأْسَ إِلَا قَلِيلاً».
۵.اقتباس از آيه 88 سوره هود است: «إِنْ أُرِيدُ إِلَا الْاءِصْلَـحَ مَا اسْتَطَعْتُ وَ مَا تَوْفِيقِى إِلَا بِاللَّهِ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَ إِلَيْهِ أُنِيبُ».

احادیث دیگر این موضوع

۸
تاريخ الإسلامـ به نقل از ابن زبير و ابن عبّاس ـ: عثمان، مِسوَر بن مَخْرَمه را به سوى معاويه فرستاد [و او را موظّف ساخت] تا به معاويه اطّلاع دهد كه وى در محاصره است و به او فرمان داد تا لشكرى را سريع به سوى او بفرستد. چون [مِسوَر] بر معاويه وارد شد، بلافاصله معاويه و مسلم بن عقبه و ابن حديج، سوار شدند و خود را ده روزه از دمشق به مدينه رساندند. معاويه نيمه شبْ وارد شد و سرِ عثمان را بوسيد. عثمان گفت: لشكر كجاست؟ گفت: تنها ما سه نفر آمديم. عثمان گفت: خداوند، نعمت خويشاوندى به تو ندهد و يارى ات نكند و پاداش خير به تو ندهد، كه به خدا سوگند، جز به خاطر تو كشته نمى شوم و جز به موجب تو از من انتقام گرفته نمى شود. معاويه گفت: پدر و مادرم فداى تو باد! اگر لشكرى به سوى تو مى فرستادم و آنان مى شنيدند، شتاب مى كردند و تو را مى كشتند؛ امّا اسبانى تيزرو با من است. با من بيرون شو كه هيچ كس از [ورود] من اطّلاع ندارد. به خدا سوگند، سه روز نمى گذرد كه نشانه هاى منطقه شام را مى بينيم. گفت: بد نظرى دادى. و از قبولش خوددارى ورزيد. معاويه به سرعت باز گشت. مِسوَر در بازگشت به مدينه، وارد ذو مروه ذو مروه، آبادى اى در وادى القرى است و [نيز] گفته شده كه ميان خُشُب و وادى القرى است (معجم البلدان: ج 5 ص 116). شد و بر عثمان ـ در حالى كه معاويه را نكوهش مى كرد و عذرش را نمى پذيرفت ـ در آمد. [عثمان،] چون دوباره محاصره شد، مِسوَر را براى بار دوم به سوى معاويه فرستاد تا به يارى او بشتابد؛ امّا معاويه گفت: عثمانْ [مدّتى] نيكى كرد، خدا نيز به او نيكى كرد. سپس [روش خود را] تغيير داد، خدا [نيز روش خود را]تغيير داد و بر او سخت گرفت. او ادامه داد: عثمان را رها كرديد؛ حال كه جانش به گلويش رسيده، [به من]مى گوييد: برو و مرگ را از او دور كن. اين، در توان من نيست. سپس مرا در بوستانى نزديك خود فرود آورد و هيچ كس نزد من نيامد تا آن كه عثمانْ كشته شد.
الفتوحـ در يادكردِ يارى خواستن عثمان از كارگزارانش، هنگامى كه از مردمْ نااميد شد ـ: عثمان ترسيد كه شورشيان شتاب كنند و او كشته شود. پس به عبد اللّه بن عامر بن كُرَيز (فرماندار بصره) و معاوية بن ابى سفيان (فرماندار كلّ شام)نامه اى با يك مضمون نوشت: «به نام خداوند بخشنده مهربان. امّا بعد، سركشان و سفيهان و نابخردان و متجاوزانِ از اهالى كوفه و مصر و مدينه، خانه ام را محاصره كرده اند و هيچ چيز، جز كشته شدنم و يا خلع از منصبى كه پروردگارم نصيبم كرده است، آنان را راضى نمى كند. آگاه باشيد كه من به ديدار پروردگارم مى روم! پس، مرا با مردانى دلاور و صاحب رأى يارى دهيد؛ شايد پروردگارم به وسيله آنان، سركشى اين ستمگران و متجاوزانِ بر من را از من دور كند. و السلام!». مِسوَر بن مَخْرَمه، نامه به معاويه را آورد و چون به او رسيد، برايش خواند. سپس گفت: اى معاويه! عثمان، كشته شدنى است. پس در آنچه به او مى نويسى، دقّت كن. معاويه گفت: اى مِسوَر! من آشكارا مى گويم كه عثمان، در آغاز، به آنچه خدا دوست داشت و مى پسنديد، عمل كرد؛ سپس [روش خود را]دگرگون كرد. خدا نيز نسبت به او دگرگونى ايجاد كرد. آيا من مى توانم آنچه را خداى عز و جل تغيير داده است، باز گردانم؟
سير أعلام النبلاءـ به نقل از جويرية بن اسماء ـ: عمرو بن عاص به ابن عبّاس گفت: اى بنى هاشم! شما با كشتن عثمان، همچون مداواى كنيزان بدكاره رفتار كرديد. در خُرده گيرى از او، از فاسقان عراق اطاعت كرديد و او را به شورشيان مصر سپرديد تا وى را بكشند و كشندگانش را پناه داديد. ابن عبّاس گفت: اين سخنان را براى خشنودى معاويه مى گويى. بهتر است نظر واقعى خودت را بگويى و بلكه سزاوارترين مردم به سخن نگفتن درباره عثمان، شما دو تن هستيد. امّا تو اى معاويه! آنچه را عثمان مى كرد، در نظرش زينت مى دادى؛ ولى چون محاصره شد و از تو يارى خواست، تو [يارى رساندن به وى را] به تأخير انداختى و كشته شدنش را دوست داشتى و منتظرش گذاشتى. و امّا تو اى عمرو! مدينه را بر ضدّ او بر افروختى و به فلسطين گريختى و از اخبارش مى پرسيدى و چون خبر كشته شدنش به تو رسيد، دشمنى با على، تو را به سوى معاويه كشاند و دينت را در برابر [فرمان روايىِ]مصر فروختى. معاويه گفت: كافى است. عمرو، من و خودش را در معرض كلام تو قرار داد.