حدیث دربارهياريخواهى عثمان از معاويه و كمك نكردن او
تاريخ الإسلام عن ابن الزبير وابن عبّاس:بَعَثَ عُثمانُ المِسوَرَ بنَ مَخرَمَةَ إلى مُعاوِيَةَ؛ يُعلِمُهُ أنَّهُ مَحصورٌ، ويَأمُرُهُ أن يُجَهِّزَ إلَيهِ جَيشا سَريعا.
فَلَمّا قَدِمَ عَلى مُعاوِيَةَ، رَكِبَ مُعاوِيَةُ لِوَقتِهِ هُوَ ومُسلِمُ بنُ عُقبَةَ وابنُ حُدَيجٍ، فَساروا مِن دِمَشقَ إلى عُثمانَ عَشرا.
فَدَخَلَ مُعاوِيَةُ نِصفَ اللَّيلِ، وقَبَّلَ رَأسَ عُثمانَ، فَقالَ: أينَ الجَيشُ؟! قالَ: ما جِئتُ إلّا في ثَلاثَةِ رَهطٍ.
فَقالَ ۱ عُثمانُ: لا وَصَلَ اللّهُ رَحِمَكَ، ولا أعَزَّ نَصرَكَ، ولا جَزاكَ خَيرا، فَوَاللّهِ لا اُقتَلُ إلّا فيكَ، ولا يُنقَمُ عَلَيَّ إلّا مِن أجلِكَ.
فَقالَ: بِأَبي أنتَ واُمّي، لَو بَعَثتُ إلَيكَ جَيشا فَسَمِعوا بِهِ عاجَلوكَ، فَقَتَلوكَ، ولكِنَّ مَعي نَجائِبَ، فَاخرُج مَعي، فَما يَشعُرُ بي أحَدٌ، فَوَاللّهِ ما هِيَ إلّا ثَلاثٌ حَتّى نَرى مَعالِمَ الشّامِ.
فَقالَ: بِئسَ ما أشَرتَ بِهِ، وأبى أن يُجيبَهُ. فَأَسرَعَ مُعاوِيَةُ راجِعا.
ووَرَدَ المِسوَرُ ـ يُريدُ المَدينَةَ ـ بِذي المَروَةِ ۲ راجِعا، وقَدِمَ عَلى عُثمانَ وهُوَ ذامٌّ لِمُعاوِيَةَ غَيرُ عاذِرٍ لَهُ، فَلَمّا كانَ في حَصرِهِ الآخِرِ، بَعَثَ المِسوَرُ ثانِيا إلى مُعاوِيَةَ لِيَنجدَهُ، فَقالَ: إنَّ عُثمانَ أحسَنَ فَأَحسَنَ اللّهُ بِهِ، ثُمَّ غَيَّرَ فَغَيَّرَ اللّهُ بِهِ، فَشَدَدتُ عَلَيهِ.
فَقالَ: تَرَكتُم عُثمانَ، حَتّى إذا كانَت نَفسُهُ في حَنجَرَتِهِ قُلتُم: اِذهَب؛ فَادفَع عَنهُ المَوتَ، ولَيسَ ذلِكَ بِيَدي!! ثُمَّ أنزِلني في مَشرَبَةٍ عَلى رَأسِهِ، فما دَخَلَ عَلَيَّ داخِلٌ حَتّى قُتِلَ عُثمانُ. ۳
تاريخ الإسلامـ به نقل از ابن زبير و ابن عبّاس ـ: عثمان، مِسوَر بن مَخْرَمه را به سوى معاويه فرستاد [و او را موظّف ساخت] تا به معاويه اطّلاع دهد كه وى در محاصره است و به او فرمان داد تا لشكرى را سريع به سوى او بفرستد.
چون [مِسوَر] بر معاويه وارد شد، بلافاصله معاويه و مسلم بن عقبه و ابن حديج، سوار شدند و خود را ده روزه از دمشق به مدينه رساندند. معاويه نيمه شبْ وارد شد و سرِ عثمان را بوسيد.
عثمان گفت: لشكر كجاست؟
گفت: تنها ما سه نفر آمديم.
عثمان گفت: خداوند، نعمت خويشاوندى به تو ندهد و يارى ات نكند و پاداش خير به تو ندهد، كه به خدا سوگند، جز به خاطر تو كشته نمى شوم و جز به موجب تو از من انتقام گرفته نمى شود.
معاويه گفت: پدر و مادرم فداى تو باد! اگر لشكرى به سوى تو مى فرستادم و آنان مى شنيدند، شتاب مى كردند و تو را مى كشتند؛ امّا اسبانى تيزرو با من است. با من بيرون شو كه هيچ كس از [ورود] من اطّلاع ندارد. به خدا سوگند، سه روز نمى گذرد كه نشانه هاى منطقه شام را مى بينيم.
گفت: بد نظرى دادى. و از قبولش خوددارى ورزيد.
معاويه به سرعت باز گشت.
مِسوَر در بازگشت به مدينه، وارد ذو مروه ۴ شد و بر عثمان ـ در حالى كه معاويه را نكوهش مى كرد و عذرش را نمى پذيرفت ـ در آمد.
[عثمان،] چون دوباره محاصره شد، مِسوَر را براى بار دوم به سوى معاويه فرستاد تا به يارى او بشتابد؛ امّا معاويه گفت: عثمانْ [مدّتى] نيكى كرد، خدا نيز به او نيكى كرد. سپس [روش خود را] تغيير داد، خدا [نيز روش خود را]تغيير داد و بر او سخت گرفت.
او ادامه داد: عثمان را رها كرديد؛ حال كه جانش به گلويش رسيده، [به من]مى گوييد: برو و مرگ را از او دور كن. اين، در توان من نيست. سپس مرا در بوستانى نزديك خود فرود آورد و هيچ كس نزد من نيامد تا آن كه عثمانْ كشته شد.
۱.في المصدر: «فقط» بدل «فقال»، وهو تصحيف؛ اُنظر تاريخ دمشق: ج 39 ص 377.
۲.ذو المروة: قرية بوادي القُرى، وقيل: بين خشب ووادي القرى (معجم البلدان: ج 5 ص 116).
۳.تاريخ الإسلام للذهبي: ج 3 ص 450، تاريخ دمشق: ج 39 ص 377 نحوه.
۴.ذو مروه، آبادى اى در وادى القرى است و [نيز] گفته شده كه ميان خُشُب و وادى القرى است (معجم البلدان: ج 5 ص 116).