حدیث دربارهياريخواهى عثمان از معاويه و كمك نكردن او

شرح نهج البلاغةـ في كِتابِ ابنِ عَبّاسٍ إلى مُعاوِيَةَ ـ: اُقسِمُ بِاللّهِ لَأَنتَ المُتَرَبِّصُ بِقَتلِهِ، وَالمُحِبُّ لِهَلاكِهِ، وَالحابِسُ النّاسَ قِبَلَكَ عَنهُ، عَلى بَصيرَةٍ مِن أمرِهِ؛ ولَقَد أتاكَ كِتابُهُ وصَريخُهُ يَستَغيثُ بِكَ ويَستَصرِخُ فَما حَفَلتَ ۱ بِهِ، حَتّى بَعَثتَ إلَيهِ مُعذِرا بِأَجرةٍ ۲، أنتَ تَعلَمُ أنَّهُم لَن يَترُكوهُ حَتّى يُقتَلَ، فَقُتِلَ كَما كُنتَ أرَدتَ، ثُمَّ عَلِمتَ عِندَ ذلِكَ أنَّ النّاسَ لَن يَعدِلوا بَينَنا وبَينَكَ، فَطَفِقتَ تَنعى عُثمانَ وتُلزِمُنا دَمَهُ، وتَقولُ: «قُتِلَ مَظلوما»، فَإِن يَكُ قُتِلَ مَظلوما فَأَنتَ أظلَمُ الظّالِمينَ. ثُمَّ لَم تَزَل مُصَوِّبا ومُصَعِّدا ۳، وجاثِما ورابِضا ۴، تَستَغوِي الجُهّالَ، وتُنازِعُنا حَقَّنا بِالسُّفَهاءِ، حَتّى أدرَكتَ ما طَلَبتَ، «وَ إِنْ أَدْرِى لَعَلَّهُ فِتْنَةٌ لَّكُمْ وَ مَتَـعٌ إِلَى حِينٍ» ۵. ۶
شرح نهج البلاغةـ در نامه ابن عبّاس به معاويه ـ: به خدا سوگند مى خورم كه تو، مرگش را انتظار مى كشيدى و دوستدار هلاكتش بودى و مردمت را از كمكش باز داشته بودى، با آن كه از ماجرايش آگاه بودى. نامه و فرياد كمك خواهى اش به تو رسيده بود و از تو يارى مى جست و تو اعتنايى نكردى و در آخر، [تنها] پيكى را براى عذرخواهى فرستادى. تو مى دانستى كه آنان او را رها نمى كنند تا به قتلش برسانند. او همان گونه كه مى خواستى، كشته شد. و مى دانستى كه مردم، ما را با تو برابر نمى نهند. از اين رو، مرگ عثمان را دستاويز خود قرار دادى و خونش را به گردن ما انداختى و گفتى: او مظلومانه كشته شد! اگر او مظلومانه كشته شده باشد، پس تو ظالم ترينِ ظالمانى. پس از آن، پيوسته بالا و پايين كردى و اين در و آن در زدى؛ نادانان را فريب دادى و با نابخردان، در حقّ ما ستيزه نمودى تا به آنچه خواستى، رسيدى و «نمى دانم. شايد آن، آزمونى براى شما باشد و برخوردارى اى تا زمانى معيّن» .
۱.ما حَفَله، وما حَفَلَ به، وما احتَفَلَ به: أي ما بالَى، والحَفْل: المبالاة (لسان العرب: ج 11 ص 159 «حفل»).
۲.في بحار الأنوار: «بأخرة». وقال الجوهري: جاء فلان بأخَرَةٍ: أي أخيرا (الصحاح: ج 2 ص 577 «أخر»).
۳.التصويب: خلاف التصعيد، وصَوَّب رأسه: خفضه (لسان العرب: ج 1 ص 534 «صوب»). وفي الحديث «فصعَّد فيَّ النظر وصَوَّبه»: أي نظر إلى أعلاي وأسفلي يتأمّلني (النهاية: ج 3 ص 30 «صعد»).
۴.جثم الإنسان والطائر يَجثِم جَثَما وجُثوما فهو جاثِم: لزمَ مكانَه فلم يبرح. وربضَ بالمكان يَربِض: إذا لصِق به وأقام ملازما له (لسان العرب: ج 12 ص 82 «جثم» و ج 7 ص 151 «ربض»).
۵.الأنبياء: 111.
۶.شرح نهج البلاغة: ج 16 ص 155؛ بحار الأنوار: ج 33 ص 99.

احادیث دیگر این موضوع

۸
تاريخ الإسلامـ به نقل از ابن زبير و ابن عبّاس ـ: عثمان، مِسوَر بن مَخْرَمه را به سوى معاويه فرستاد [و او را موظّف ساخت] تا به معاويه اطّلاع دهد كه وى در محاصره است و به او فرمان داد تا لشكرى را سريع به سوى او بفرستد. چون [مِسوَر] بر معاويه وارد شد، بلافاصله معاويه و مسلم بن عقبه و ابن حديج، سوار شدند و خود را ده روزه از دمشق به مدينه رساندند. معاويه نيمه شبْ وارد شد و سرِ عثمان را بوسيد. عثمان گفت: لشكر كجاست؟ گفت: تنها ما سه نفر آمديم. عثمان گفت: خداوند، نعمت خويشاوندى به تو ندهد و يارى ات نكند و پاداش خير به تو ندهد، كه به خدا سوگند، جز به خاطر تو كشته نمى شوم و جز به موجب تو از من انتقام گرفته نمى شود. معاويه گفت: پدر و مادرم فداى تو باد! اگر لشكرى به سوى تو مى فرستادم و آنان مى شنيدند، شتاب مى كردند و تو را مى كشتند؛ امّا اسبانى تيزرو با من است. با من بيرون شو كه هيچ كس از [ورود] من اطّلاع ندارد. به خدا سوگند، سه روز نمى گذرد كه نشانه هاى منطقه شام را مى بينيم. گفت: بد نظرى دادى. و از قبولش خوددارى ورزيد. معاويه به سرعت باز گشت. مِسوَر در بازگشت به مدينه، وارد ذو مروه ذو مروه، آبادى اى در وادى القرى است و [نيز] گفته شده كه ميان خُشُب و وادى القرى است (معجم البلدان: ج 5 ص 116). شد و بر عثمان ـ در حالى كه معاويه را نكوهش مى كرد و عذرش را نمى پذيرفت ـ در آمد. [عثمان،] چون دوباره محاصره شد، مِسوَر را براى بار دوم به سوى معاويه فرستاد تا به يارى او بشتابد؛ امّا معاويه گفت: عثمانْ [مدّتى] نيكى كرد، خدا نيز به او نيكى كرد. سپس [روش خود را] تغيير داد، خدا [نيز روش خود را]تغيير داد و بر او سخت گرفت. او ادامه داد: عثمان را رها كرديد؛ حال كه جانش به گلويش رسيده، [به من]مى گوييد: برو و مرگ را از او دور كن. اين، در توان من نيست. سپس مرا در بوستانى نزديك خود فرود آورد و هيچ كس نزد من نيامد تا آن كه عثمانْ كشته شد.
الفتوحـ در يادكردِ يارى خواستن عثمان از كارگزارانش، هنگامى كه از مردمْ نااميد شد ـ: عثمان ترسيد كه شورشيان شتاب كنند و او كشته شود. پس به عبد اللّه بن عامر بن كُرَيز (فرماندار بصره) و معاوية بن ابى سفيان (فرماندار كلّ شام)نامه اى با يك مضمون نوشت: «به نام خداوند بخشنده مهربان. امّا بعد، سركشان و سفيهان و نابخردان و متجاوزانِ از اهالى كوفه و مصر و مدينه، خانه ام را محاصره كرده اند و هيچ چيز، جز كشته شدنم و يا خلع از منصبى كه پروردگارم نصيبم كرده است، آنان را راضى نمى كند. آگاه باشيد كه من به ديدار پروردگارم مى روم! پس، مرا با مردانى دلاور و صاحب رأى يارى دهيد؛ شايد پروردگارم به وسيله آنان، سركشى اين ستمگران و متجاوزانِ بر من را از من دور كند. و السلام!». مِسوَر بن مَخْرَمه، نامه به معاويه را آورد و چون به او رسيد، برايش خواند. سپس گفت: اى معاويه! عثمان، كشته شدنى است. پس در آنچه به او مى نويسى، دقّت كن. معاويه گفت: اى مِسوَر! من آشكارا مى گويم كه عثمان، در آغاز، به آنچه خدا دوست داشت و مى پسنديد، عمل كرد؛ سپس [روش خود را]دگرگون كرد. خدا نيز نسبت به او دگرگونى ايجاد كرد. آيا من مى توانم آنچه را خداى عز و جل تغيير داده است، باز گردانم؟
سير أعلام النبلاءـ به نقل از جويرية بن اسماء ـ: عمرو بن عاص به ابن عبّاس گفت: اى بنى هاشم! شما با كشتن عثمان، همچون مداواى كنيزان بدكاره رفتار كرديد. در خُرده گيرى از او، از فاسقان عراق اطاعت كرديد و او را به شورشيان مصر سپرديد تا وى را بكشند و كشندگانش را پناه داديد. ابن عبّاس گفت: اين سخنان را براى خشنودى معاويه مى گويى. بهتر است نظر واقعى خودت را بگويى و بلكه سزاوارترين مردم به سخن نگفتن درباره عثمان، شما دو تن هستيد. امّا تو اى معاويه! آنچه را عثمان مى كرد، در نظرش زينت مى دادى؛ ولى چون محاصره شد و از تو يارى خواست، تو [يارى رساندن به وى را] به تأخير انداختى و كشته شدنش را دوست داشتى و منتظرش گذاشتى. و امّا تو اى عمرو! مدينه را بر ضدّ او بر افروختى و به فلسطين گريختى و از اخبارش مى پرسيدى و چون خبر كشته شدنش به تو رسيد، دشمنى با على، تو را به سوى معاويه كشاند و دينت را در برابر [فرمان روايىِ]مصر فروختى. معاويه گفت: كافى است. عمرو، من و خودش را در معرض كلام تو قرار داد.