انفاق در راه خدا
9 حدیث
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:لَم نُبعَث لِجَمعِ المالِ، ولكِن بُعِثنا لِاءِنفاقِهِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:ما نه براى گرد آوردنِ مال، كه براى انفاقِ آن، برانگيخته شده ايم.
۱.. مشكاة الأنوار: ص 321 ح 1018 عن الإمام الصادق عليه السلام.
عنه صلى الله عليه و آله:طوبى لِمَن. أنفَقَ مالاً جَمَعَهُ في غَيرِ مَعصِيَةٍ، ورَحِمَ أهلَ الذِّلَةِ وَالمَسكَنَةِ. طوبى لِمَن ذَلَّ في نَفسِهِ، وطابَ كَسبُهُ. طوبى لِمَن عَمِلَ بِعِلمِهِ، وأنفَقَ الفَضلَ مِن مالِهِ، وأمسَكَ الفَضلَ مِن قَولِهِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خوشا بر آن كه. مالى را كه بدون گناه فراهم آورده، انفاق كند و بر ناتوانان و تنگ دستان رحم آورَد!. خوشا بر آن كه در درون، رام باشد و پيشه اش پاكيزه باشد!. خوشا بر آن كه به علم خويش عمل كند و افزونِ مالش را ببخشد و از سخنِ فراتر از اندازه، خوددارى ورزد!
۱.. السنن الكبرى: ج 4 ص 306 ح 7783 عن ركب المصري؛ الأمالي للطوسي: ص 539 ح 1162 عن أبي ذرّ عنه صلى الله عليه و آله، بحار الأنوار: ج 81 ص 268 ح 27.
عنه صلى الله عليه و آله:يَقولُ اللّهُ: اِبنَ آدَمَ! مُلكي مُلكي، ومالي مالي، يا مِسكينُ! أينَ كُنتَ حَيثُ كانَ المُلكُ ولَم تَكُن؟! وهَل لَكَ إلّا ما أكَلتَ فَأَفنَيتَ، أو لَبِستَ فَأَبلَيتَ، أو تَصَدَّقتَ فَأَبقَيتَ؟! إمّا مَرحومٌ بِهِ وإمّا مُعاقَبٌ عَلَيهِ، فَاعقِل أن لا يَكونَ مالُ غَيرِكَ أحَبَّ إلَيكَ مِن مالِكَ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خداوند مى فرمايد: «اى زاده آدم! اين مُلك، از آنِ من است و اين مال، از آنِ من است. اى تنگ دست! كجا بودى آن گاه كه اين مُلك بود و تو نبودى؟ و آيا از آنِ توست چيزى جز آنچه مى خورى و از ميانش مى برى، يا آنچه مى پوشى و پوسيده اش مى كنى، يا آنچه صدقه مى دهى و جاويدش مى سازى؟ كه براى آن، يا از رحمت خدا نصيب مى برى و يا كيفر مى بينى؟ پس بينديش تا مالى كه از آنِ غير توست، برايت از مال خودت دوست داشتنى تر نباشد».
۱.. مصباح الشريعة: ص 300، بحار الأنوار: ج 71 ص 356 ح 17.
عنه صلى الله عليه و آله:يَقولُ العَبدُ: مالي مالي، وإنَّما لَهُ مِن مالِهِ ثَلاثٌ: ما أكَلَ فَأَفنى، أو لَبِسَ فَأَبلى، أو أعطى فَاقتَنى؛ وما سِوى ذلِكَ فَهُوَ ذاهِبٌ وتارِكُهُ لِلنّاسِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:بنده مى گويد: «مال، از آنِ من است»، حال آن كه از آن مال، سه چيز از آنِ اوست: آنچه مى خورد و فانى مى كند؛ آنچه مى پوشد و مى پوسانَد؛ و آنچه مى بخشد و ذخيره مى سازد. و جز اين [سومى]، همه رفتنى است و آنچه از آن مى مانَد، به ديگران مى رسد.
۱.. صحيح مسلم: ج 4 ص 2273 ح 4 عن أبي هريرة.
صحيح مسلم عن مطرّف عن أبيه:أتَيتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله وهُوَ يَقرَأُ «أَلْهَاكُمُ التَّكَاثُرُ» ، قالَ: يَقولُ ابنُ آدَمَ: مالي مالي. قالَ: وهَل لَكَ يَابنَ آدَمَ مِن مالِكَ إلّا ما أكَلتَ فَأَفنَيتَ، أو لَبِستَ فَأَبلَيتَ، أو تَصَدَّقتَ فَأَمضَيتَ؟! ۱
صحيح مسلمـ به نقل از مطرّف، از پدرش ـ: نزد پيامبر صلى الله عليه و آله رفتم. مشغول تلاوت اين آيه بود: «شما را افتخار بر يكديگر به افزونى، سرگرم كرد» . فرمود: «زاده آدم مى گويد: مال از آنِ من است. اى آدميزاد! آيا از مالت چيزى از آنِ توست، جز آنچه مى خورى و فانى مى سازى، يا آنچه مى پوشى و مى پوسانى، يا آنچه صدقه مى دهى و جارى مى سازى؟».
۱.. صحيح مسلم: ج 4 ص 2273 ح 3.
سنن النسائي عن عبد اللّه:قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: أيُّكُم مالُ وارِثِهِ أحَبُّ إلَيهِ مِن مالِهِ؟ قالوا: يا رَسولَ اللّهِ، ما مِنّا مِن أحَدٍ إلّا مالُهُ أحَبُّ إلَيهِ مِن مالِ وارِثِهِ. قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: اِعلَموا أنَّهُ لَيسَ مِنكُم مِن أحَدٍ إلّا مالُ وارِثِهِ أحَبُّ إلَيهِ مِن مالِهِ؛ مالُكَ ما قَدَّمتَ، ومالُ وارِثِكَ ما أخَّرتَ. ۱
سنن النسائىـ به نقل از عبد اللّه ـ: پيامبر خدا فرمود: «از شما كسى هست كه مالِ وارثش براى وى دوست داشتنى تر از مال خودش باشد؟».
گفتند: اى پيامبر خدا! از ما كسى نيست، جز اين كه مال خودش براى وى دوست داشتنى تر از مال وارثش است.
پيامبر خدا فرمود: «بدانيد كه از شما كسى نيست، جز آن كه مال وارثش براى وى دوست داشتنى تر از مال خودش است؛ [زيرا]مال تو، آن است كه پيش مى اندازى (پيش از مرگت انفاق مى كنى) و مال وارثت آن است كه پس مى اندازى (پس از خود بر جاى مى گذارى)».
۱.. سنن النسائي: ج 6 ص 237 وراجع الأمالي للطوسي: ص 519 ح 1141.
الأدب المفرد عن قيس بن عاصم السعديّ:أتَيتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ: هذا سَيِّدُ أهلِ الوَبَرِ، فَقُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، مَا المالُ الَّذي لَيسَ عَلَيَّ فيهِ تَبِعَةٌ مِن طالِبٍ ولا مِن ضَيفٍ؟ فَقالَ رَسولُ اللّهِ: نِعمَ المالُ أربَعونَ، وَالكَثرَةُ سِتّونَ، ووَيلٌ لِأَصحابِ المِئينَ! إلّا مَن أعطَى الكَريمَةَ، ومَنَحَ الغَزيرَةَ، ونَحَرَ السَّمينَةَ؛ فَأَكَلَ وأطعَمَ القانِعَ وَالمُعتَرَّ. قُلتُ: يا رَسولَ اللّهِ، ما أكرَمَ هذِهِ الأَخلاقَ! لا يُحَلُّ بِوادٍ أنَا فيهِ مِن كَثرَةِ نَعَمي.
فَقالَ: كَيفَ تَصنَعُ بِالعَطِيَّةِ؟ قُلتُ: اُعطِي البَكرَ واُعطِي النّابَ. قالَ: كَيفَ تَصنَعُ فِي المَنيحَةِ؟ قالَ: إنّي لَأَمنَحُ المِائَةَ. قالَ: كَيفَ تَصنَعُ فِي الطَّروقَةِ؟
الأدب المفردـ به نقل از قيس بن عاصم سعدى ـ: نزد پيامبر خدا رفتم. فرمود: «اين، مهترِ باديه نشينان است».
گفتم: اى پيامبر خدا! چيست آن مالى كه مرا در آن، [گناه و] مجازاتى از بابت نيازمند و ميهمانى نخواهد بود؟
پيامبر خدا فرمود: «مال خوب، چهل بخش است و افزون بر آن، شصت بخش؛ و واى بر دارندگان مالِ صدها بخشى، مگر آن كه بخش گرامىِ مالش را بخشش كند، افزون را انفاق نمايد، حيوان فربِهش را قربانى نمايد، و [هم]خود بخورَد و [افراد]قناعت پيشه و دريوزه گر را [نيز] بخورانَد!».
گفتم: اى پيامبر خدا! چه خوش است اين اخلاق. در سرزمينى كه من ساكنم، از فراوانىِ چارپايان، جاى سكونت برايم نمانده است.
فرمود: «چگونه بخشش مى كنى؟».
گفتم: شتر جوان را و [نيز] شتر سالدار را مى بخشم.
فرمود: «ماده شتر يا ميش را
۱.. الأدب المفرد: ص 280 ح 953؛ الأمالي للسيّد المرتضى: ج 1 ص 72 نحوه.
الإمام زين العابدين عليه السلام:كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ في آخِرِ خُطبَتِهِ: طوبى لِمَن طابَ خُلُقُهُ، وطَهُرَت سَجِيَّتُهُ، وصَلُحَت سَريرَتُهُ، وحَسُنَت عَلانِيَتُهُ، وأنفَقَ الفَضلَ مِن مالِهِ، وأمسَكَ الفَضلَ مِن قَولِهِ، وأنصَفَ النّاسَ مِن نَفسِهِ. ۱
امام زين العابدين عليه السلام:پيامبر صلى الله عليه و آله در پايان خطبه اش مى فرمود: «خوشا بر آن كه اخلاقش خوش، سرشتش پاك، باطنش به سامان، و آشكارش نيك باشد، افزونىِ مالش را انفاق كند، از سخنِ زياده در گذرد، و از درون خويش با مردم انصاف ورزد!».
۱.. الكافي: ج 2 ص 144 ح 1 عن أبي حمزة الثمالي، بحار الأنوار: ج 69 ص 400 ح 94 وج 75 ص 30 ح 22.
صحيح مسلم عن أبي سعيد الخدريّ:بَينَما نَحنُ في سَفَرٍ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، إذ جاءَ رَجُلٌ عَلى راحِلَةٍ لَهُ، فَجَعَلَ يَصرِفُ بَصَرَهُ يَمينا وشِمالاً، فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: «مَن كانَ مَعَهُ فَضلُ ظَهرٍ فَليَعُد بِهِ عَلى مَن لا ظَهرَ لَهُ، ومَن كانَ لَهُ فَضلٌ مِن زادٍ فَليَعُد بِهِ عَلى مَن لا زادَ لَهُ». فَذَكَرَ مِن أصنافِ المالِ ما ذَكَرَ، حَتّى رَأَينا أنَّهُ لا حَقَّ لِأَحَدٍ مِنّا في فَضلٍ. ۱
صحيح مسلمـ به نقل از ابو سعيد خُدرى ـ: در حال سفر با پيامبر صلى الله عليه و آله بوديم كه مردى سوار بر مَركبى آمد و به سوى راست و چپ، چشم گردانيد. پيامبر خدا فرمود: «هر كس مَركبى افزون دارد، به آن كه مَركب ندارد، برسانَد؛ و هر كه توشه اى افزون دارد، به آن كس كه توشه ندارد، بدهد». و از گونه هاى مال، چندان ذكر كرد كه ما دريافتيم هيچ يك از ما را در مال افزونش، حقّى نيست.
۱.. صحيح مسلم: ج 3 ص 1354 ح 18.