ادبِ گفتار

الكافىـ به نقل از ابراهيم بن ابى بلاد، از كسى ديگر كه اين مطلب را نقل كرده است ـ: لقمان به پسرش گفت: «پسرم!. هر كس مالك زبانش نباشد، پشيمان مى شود».

الاختصاصـ به نقل از اوزاعى، درباره آنچه لقمان عليه السلام به پسرش گفت ـ: اى پسرم! هر كس زبانش را باز ندارد، پشيمان مى شود.

كتاب العقل و فضله، ابن ابى الدنياـ به نقل از وهب بن منبّه ـ: در حكمت لقمان، مكتوب است كه به پسرش گفت: «اى پسرم! زبان در حسد است. مراقب باش تا از زبانت چيزى در نيايد كه تن را نابود و پروردگار عز و جل را بر تو خشمگين كند».

إرشاد القلوب:روايت شده كه: لقمان، داوود عليه السلام را ديد كه زره مى سازد. خواست از او سؤال كند [كه چيست]؛ ولى خاموش ماند تا وقتى كه داوود عليه السلام زره را پوشيد. لقمان، وضعيت زره را بدون پرسش فهميد. و لقمان عليه السلام گفت: «هر كس بسيار بگويد، بسيار اشتباه مى كند و هر كس اشتباهش بسيار شود، بيهوده گويى اش بسيار مى گردد و هر كس بسيار بيهوده گو باشد، دروغش زياد مى شود و هر كس زياد دروغ گويد، گناهانش بسيار مى گردد و هر كس گناهانش بسيار باشد، سزاوار آتش جهنّم است. خداوند زبان را به خاطر زيانِ بسيارش، با چهار لنگه در، باز داشته است: دو لب انسان، دو لنگه و دندان هاى [بالا و پايين]انسان نيز دو لنگه اند».

إرشاد القلوب:از سفارش لقمان عليه السلام به پسرش است كه گفت: «. چيزى را كه نمى دانى، نگو».

حلية الاولياءـ به نقل از كعب ـ: لقمان به پسرش گفت: «پسرم! كم سخن باش تا عاقل باشى و پُر سخن نباش كه جاهل مى شوى. اگر آب دهانت بر سينه ات جارى شود (حرفت را بخورى) و زبان را از چيزى كه به تو مربوط نيست، بازدارى، براى تو زيباتر و بهتر است از اين كه در ميان گروهى بنشينى و درباره چيزى كه به تو مربوط نيست، سخن بگويى».

امام صادق عليه السلام:لقمان به پسرش گفت: «پسرم! اگر گمان كردى كه سخن، نقره است، پس [بدان كه]سكوت، طلاست». ۳

الزهد، ابن حنبلـ به نقل از سفيان ـ: لقمان به پسرش گفت: «پسرم! هرگز بر سكوتم پشيمان نمى گردم. اگر سخن از نقره باشد، هر آينه، سكوت از طلاست».

حلية الأولياءـ به نقل از ابراهيم بن ادهم ـ: لقمان به پسرش گفت: «پسرم! گاهى مرد چنان سخن مى گويد كه مى گويند احمق است؛ ولى در واقع، احمق نيست. و گاهى مرد چنان سكوت اختيار مى كند كه مى گويند بردبار است؛ ولى در واقع، بردبار نيست».

مجمع البيان:لقمان گفت: «سكوت از حكمت است؛ ولى رعايت كننده آن اندك است».

الزهد، هنّادـ به نقل از قيس ـ: لقمان به پسرش گفت: «پسرم! از آنچه از دهانت خارج مى شود، جلوگيرى كن؛ زيرا تو مادامى كه ساكتى، سالمى. همانا سخنى سزاوار توست كه سودت دهد».

أعلام الدين:از لقمان، روايت شده كه [به صورت شعر]گفت: دانش زينت است و سكوت سلامت،هر گاه سخن گفتى، پرگو نباش. اگر بر سكوت يك بار پشيمان شدم،هر آينه بر سخن بارها پشيمان گشتم.