و اين چند عامل
59 حدیث
سنن الترمذي عن عمر:قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: أُنزِلَ عَلَيَ عَشرُ آياتٍ، مَن أَقامَهُنَّ دَخَلَ الجَنَّةَ، ثُمَّ قَرَأَ: «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ» حَتّى خَتَمَ عَشرَ آياتٍ. ۱
سنن الترمذىـ به نقل از عمر ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «ده آيه بر من نازل شده كه هر كس آنها را به كار بندد، به بهشت مى رود» و سپس خواند: «به راستى كه مؤمنان، رستگار شدند» تا پايان ده آيه.
۱.سنن الترمذي: ج 5 ص 326 ح 3173، السنن الكبرى للنسائي: ج 1 ص 450 ح 1439، مسند ابن حنبل: ج 1 ص 81 ح 223، المستدرك على الصحيحين: ج 2 ص 426 ح 3479، المصنّف لعبد الرزّاق: ج 3 ص 383 ح 6038، كنز العمّال: ج 2 ص 306 ح 4070.
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:آيا شما را به اهل بهشت راه نمايى نكنم؟ هر ناتوان مستضعفى كه اگر خدا را سوگند دهد، خداوند، دعايش را مستجاب مى كند. و اهل دوزخ، عبارت اند از هر گردن فراز درشت خوى مستكبرى.
۱.المتضعّف: الذي يتضعَّفُه الناس ويتجبّرون عليه في الدنيا للفقر (النهاية: ج 3 ص 88 «ضعف»).
۲.الجوّاظ: المتكبّر الجافي (لسان العرب: ج 7 ص 439 «جوظ»).
۳.العُتُلّ: الشديد الجافي والفظّ الغليظ من الناس (النهاية: ج 3 ص 180 «عتل»).
۴.صحيح البخاري: ج 6 ص 2452 ح 6281، صحيح مسلم: ج 4 ص 2190 ح 46، سنن الترمذي: ج 4 ص 717 ح 2605، سنن ابن ماجة: ج 2 ص 1378 ح 4116 كلّها عن حارثة بن وهب والثلاثة الأخيرة نحوه، كنز العمّال: ج 3 ص 153 ح 5934؛ تنبيه الخواطر: ج 1 ص 182 وفيه «متعفّف» بدل «متضعّف» وليس فيه «عتلّ».
الأمالي عن أبي ذرٍّ:قالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: يا أَبا ذَرٍّ، أَلا أُخبِرُكَ بِأَهلِ الجَنَّةِ؟ قُلتُ: بَلى يا رَسُولَ اللّهِ، قالَ: كُلُّ أَشعَثَ أَغبَرَ ذِي طِمرَينِ لا يُؤبَهُ بِهِ، لَو أَقسَمَ عَلَى اللّهِ لَأَبَرَّهُ. ۱
الأمالى، طوسىـ به نقل از ابو ذر ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «اى ابو ذر! آيا تو را از اهل بهشت خبر ندهم؟».
گفتم: چرا، اى پيامبر خدا!
فرمود: «هر ژوليده گرد گرفته ژنده پوشى كه كسى به او بها نمى دهد؛ امّا اگر خدا را سوگند دهد، خداوند، دعايش را مستجاب مى كند».
۱.الأمالي للطوسي: ص 539 ح 1162، مكارم الأخلاق: ج 2 ص 381 ح 2661، تنبيه الخواطر: ج 2 ص 66، أعلام الدين: ص 204، بحار الأنوار: ج 77 ص 91 ح 3.
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ كُلُّ أَشعَثَ أَغبَرَ ذِي طِمرَينِ لا يُؤبَهُ لَهُ، الَّذِينَ إِذا استَأذَنُوا عَلَى الأُمَراءِ لَم يُؤذَن لَهُم، وَإِذا خَطَبُوا النِّساءَ لَم يُنكَحُوا، وَإِذا قالُوا لَم يُنصَت لَهُم، حَوائِجُ أَحَدِهِم يَتَجَلجَلُ ۱ فِي صَدرِهِ، لَو قُسِّمَ نُورُهُ يَومَ القِيامَةِ عَلَى النَّاسِ لَوَسِعَهُم. ۲
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:اهل بهشت، هر ژوليده گرد گرفته ژنده پوشى است كه كسى به او اهمّيت نمى دهد؛ همان كسانى كه هر گاه از فرمان روايان اجازه [ى ورود]بخواهند، به آنان اجازه نمى دهند و هر گاه از زنى خواستگارى كنند، جواب رد مى شنوند و هر گاه سخن بگويند، كسى به سخنشان گوش نمى دهد. نيازهايشان در سينه هايشان بى قرارى مى كند. اگر در روز رستاخيز، نور يكى از آنها در ميان مردم تقسيم شود، به همه آنها مى رسد.
تاريخ بغداد عن أنس:قالَ رَجُلٌ: يا رَسُولَ اللّهِ، مَن أَهلُ الجَنَّةِ؟ قالَ: كُلُّ هَيِّنٍ لَيِّنٍ سَهلٍ قَرِيبٍ. ۱
تاريخ بغدادـ به نقل از اَنَس ـ: مردى گفت: اى پيامبر خدا! چه كسى اهل بهشت است؟
فرمود: «هر شخص ساده و نرم و آرام و خون گرم (خودمانى)».
۱.تاريخ بغداد: ج 4 ص 175 الرقم 1857، المعجم الصغير: ج 1 ص 36 عن جابر بن عبد اللّه نحوه، كنز العمّال: ج 15 ص 849 ح 43375.
الإمام عليّ عليه السلام:إِنَّ أَهلَ الجَنَّةِ كُلُّ مُؤمِنٍ هَيِّنٍ لَيِّنٍ. ۱
امام على عليه السلام:همانا اهل بهشت، هر مؤمن نرم و ملايمى است.
۱.غرر الحكم: ح 3400، عيون الحكم والمواعظ: ص 149 ح 3273.
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:أَلا أُخبِرُكُم بِمَن يَحرُمُ عَلَى النّارِ، أَو بِمَن تَحرُمُ عَلَيهِ النّارُ؟ عَلى كُلِّ قَرِيبٍ هَيِّنٍ سَهلٍ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:آيا شما را از كسى آگاه كنم كه بر آتش حرام است، يا كسى كه آتش بر او حرام است؟ بر هر شخص خون گرم ساده و ملايمى.
۱.سنن الترمذي: ج 4 ص 654 ح 2488، المعجم الكبير: ج 10 ص 231 ح 10562 وليس فيه «أو بمن تحرم عليه النار»، مشكاة المصابيح: ج 2 ص 630 ح 5084 كلّها عن عبد اللّه بن مسعود، كنز العمّال: ج 3 ص 16 ح 5221.
عنه صلى الله عليه و آله:حُرِّمَ عَلَى النّارِ كُلُّ هَيِّنٍ لَيِّنٍ سَهلٍ، قَرِيبٍ مِنَ النّاسِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر شخص ساده و نرم و ملايم و خون گرم با مردم، بر آتش، حرام شده است.
۱.مسند ابن حنبل: ج 2 ص 90 ح 3938 عن ابن مسعود، المعجم الكبير: ج 20 ص 352 ح 832 عن محمّد بن معيقيب عن أبيه نحوه، كنز العمّال: ج 3 ص 12 ح 5195.
المنتخب من مسند عبد بن حميد عن أبي هريرة:قالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ! لا يَدخُلُ الجَنَّةَ إِلّا رَحِيمٌ. قُلنا: كُلُّنا رَحِيمٌ يا رَسُولَ اللّهِ. قالَ: لَيسَتِ الرَّحمَةُ أَن يَرحَمَ أَحَدُكُم خاصَّتَهُ حَتّى يَرحَمَ العامَّةَ وَيَتَوَجَّعَ لِلعامَّةِ. ۱
المنتخب من مسند عبد بن حُمَيدـ به نقل از ابو هريره ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «سوگند به آن كه جانم در دست اوست، به بهشت نمى رود، مگر مهربان».
گفتيم: همه ما مهربانيم، اى پيامبر خدا!
فرمود: «مهربانى، اين نيست كه فردى از شما با نزديكانش مهربان باشد؛ [بلكه] آن است كه با همه مهربان باشد و با همگان همدردى كند».
۱.المنتخب من مسند عبد بن حميد: ص 424 ح 1454، مجمع الزوائد: ج 8 ص 283 ح 13477 نقلاً عن مسند البزّار عن ابن عمر نحوه.
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:مَن أَصبَحَ صائِما، مَن عادَ مَرِيضا، مَن شَيَّعَ جَنازَةً، مَن جَمَعَهُنَّ فِي يَومٍ دَخَلَ الجَنَّةَ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:كسى كه روزه بگيرد، كسى كه از بيمارى عيادت كند، كسى كه جنازه اى را تشييع كند، كسى كه همه اينها را در يك روز انجام دهد، به بهشت مى رود.
۱.المعجم الكبير: ج 11 ص 116 ح 11300 عن ابن عبّاس، تاريخ دمشق: ج 30 ص 97 ح 6099 عن أنس نحوه، كنز العمّال: ج 15 ص 845 ح 43362.
تاريخ بغداد عن أبي مسلم عن رَجُلٍ مِن أَصحابِ رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله:قُلتُ: يا رَسُولَ اللّهِ، عَلِّمنِي عَمَلاً أَدخُل بِهِ الجَنَّةَ.
قالَ: أَحَيَّةٌ والِدَتُكَ؟ فَبَرَّها فَتَكونَ قَرِيبا مِنَ الجَنَّةِ.
قُلتُ: لَيسَ لِي والِدَةٌ!
قالَ: فَأَطعِمِ الطَّعامَ، وَأَطِبِ الكَلامَ. ۱
تاريخ بغدادـ به نقل از ابو مسلم، از مردى از اصحاب پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ: گفتم: اى پيامبر خدا! به من عملى بياموز كه به سبب آن، به بهشت روم.
فرمود: «آيا مادرت زنده است؟ به او نيكى كن تا به بهشت نزديك باشى».
گفتم: من مادر ندارم.
فرمود: «پس اطعام كن و سخن نيكو بگو».
۱.تاريخ بغداد: ج 4 ص 55 الرقم 1665، اُسد الغابة: ج 6 ص 284 الرقم 6255، كنز العمّال: ج 16 ص 472 ح 45503.
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:گفتار خوش و اطعام كردن، [دسترس به] بهشت را براى شما ميسّر مى سازد. خداى بلندمرتبه فرموده است: «و با مردم، نيكو سخن بگوييد» .
سنن الترمذىـ به نقل از ابو سعيد خُدرى ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «هر كه حلال بخورد و به سنّت، عمل كند و مردم از شرّ او در امان باشند، به بهشت مى رود».
مردى گفت: اى پيامبر خدا! اين، امروز در مردم، بسيار است!
فرمود: «در نسل هاى پس از من هم خواهد بود».
الزهد لابن المبارك عن الحسن:قالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: كُلُّكُم يُحِبُّ أَن يَدخُلَ الجَنَّةَ؟ قالُوا: نَعَم يا رَسُولَ اللّهِ، قالَ: فَاقصُرُوا مِنَ الأَمَلِ، وَثَبِّتُوا آجالَكُم بَينَ أَبصارِكُم، وَاستَحيُوا مِنَ اللّهِ حَقَّ الحَياءِ.
قالُوا: يا رَسُولَ اللّهِ، كُلُّنا نَستَحِي مِنَ اللّهِ!
قالَ: لَيسَ كَذلِكَ الحَياءُ مِن اللّهِ، وَلَكِنَّ الحَياءَ مِنَ اللّهِ أَن لا تَنسَوُا المَقابِرَ وَالبِلى، وَأَن لا تَنسَوُا الجَوفَ وَما وَعى، وَأَن لا تَنسَوُا الرَّأسَ وَما احتَوى، وَمَن يَشتَهِي كَرامَةَ الآخِرَةِ يَدَع زِينَةَ الدُّنيا، هُنالِكَ استَحيى العَبدُ مِنَ اللّهِ، وَهُنالِكَ أَصابَ وَلايَةَ اللّهِ عز و جل. ۱
الزهد، ابن مباركـ به نقل از حسن ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «همه شما دوست داريد كه به بهشت برويد؟».
گفتند: آرى، اى پيامبر خدا!
فرمود: «پس آرزو را كوتاه كنيد و مرگتان را در برابر ديدگان خود قرار دهيد و از خدا، چنان كه بايد، شرم بداريد».
گفتند: اى پيامبر خدا! همه ما از خدا شرم داريم.
فرمود: «شرم داشتن از خدا، نه چنين است؛ بلكه شرم از خدا، آن است كه گورها و پوسيده شدن را از ياد نبريد و نه شكم و آنچه را در آن جاى مى دهيد، و نه سر و آنچه را در آن است، از ياد نبريد. ۲ كسى كه نعمت آخرت را مى خواهد، زينت دنيا را وا مى نهد. اين جاست كه به راستى، بنده از خدا شرم كرده است و اين جاست كه به ولايت خداوند عز و جل دست يافته است».
الأمالي للطوسي عن أبي ذرٍّ:قالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: يا أَبا ذَرٍّ، أَتُحِبُّ أَن تَدخُلَ الجَنَّةَ؟ قُلتُ: نَعَم، فِداكَ أَبِي.
قالَ صلى الله عليه و آله: فَاقصُر مِنَ الأَمَلِ، وَاجعَلِ المَوتَ نُصبَ عَينَيكَ، وَاستَحِ مِنَ اللّهِ حَقَّ الحَياءِ.
قالَ: قُلتُ: يا رَسُولَ اللّهِ، كُلُّنا نَستَحِي مِنَ اللّهِ!
قالَ: لَيسَ كَذلِكَ الحَياء، وَلَكِنَّ الحياءَ مِنَ اللّهِ أَن لا تَنسَى المَقابِرَ وَالبِلى، وَالجَوفَ وَما وَعى، وَالرَّأسَ وَما حَوى. ۱
الأمالى، طوسىـ به نقل از ابو ذر ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «اى ابو ذر! آيا دوست دارى به بهشت بروى؟».
گفتم: آرى، پدرم به فدايت!
فرمود: «پس، آرزو كوتاه كن و مرگ را فرا چشم خود بدار و از خدا چنان كه بايد، شرم كن».
گفتم: اى پيامبر خدا! همه ما از خدا شرم داريم.
فرمود: «نه اين شرم؛ بلكه شرم از خدا، آن است كه گورستان و پوسيده شدن را، و شكم و آنچه را در خود جاى مى دهد، و سر و آنچه را در بر مى گيرد، از ياد نبرى».
۱.الأمالي للطوسي: ص 534 ح 1162، مكارم الأخلاق: ج 2 ص 372 ح 2661، تنبيه الخواطر: ج 2 ص 59، أعلام الدين: ص 197، بحار الأنوار: ج 77 ص 83 ح 3.
دعائم الإسلام عن أبي ذرٍّ:كُنتُ عِندَ رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فِي مَرَضِهِ الَّذِي قُبِضَ فِيهِ، فَقالَ: اُدنُ مِنِّي يا أَباذَرٍّ أَستَنِد إِلَيكَ، فَدَنَوتُ فَاستَنَدَ إِلى صَدرِي إِلى أَن دَخَلَ عَلِيٌ، فَقالَ لِي: قُم يا أَباذَرٍّ؛ فَإِنَّ عَلِيّا أَحَقُّ بِهَذا مِنكَ.
فَجَلَسَ عَلِيٌ فَأَسنَدَهُ إِلى صَدرِهِ، ثُمَّ قالَ لِي: ها هُنا بَينَ يَدَيَ، فَجَلَستُ بَينَ يَدَيهِ، فَقالَ لِي: اِعقِدْ بِيَدِكَ؛ مَن خُتِمَ لَهُ بِشَهادَةِ أَن لا إِلهَ إِلّا اللّهُ دَخَلَ الجَنَّةَ، وَمَن خُتِمَ لَهُ بِإِطعامِ مِسكِينٍ دَخَلَ الجَنَّةَ، وَمَن خُتِمَ لَهُ بِحَجَّةٍ دَخَلَ الجَنَّةَ، وَمَن خُتِمَ لَهُ بِعُمرَةٍ دَخَلَ الجَنَّةَ، وَمَن خُتِمَ لَهُ بِجِهادٍ فِي سَبِيلِ اللّهِ وَلَو قَدرَ
دعائم الإسلامـ به نقل از ابو ذر ـ: در بيمارى اى كه به فوت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله انجاميد، در محضر ايشان بودم. فرمود: «نزديك من بيا ـ اى ابو ذر ـ تا به تو تكيه دهم».
من نزديك رفتم. پيامبر صلى الله عليه و آله بر سينه ام تكيه داد تا آن كه على عليه السلام وارد شد. پيامبر صلى الله عليه و آله به من فرمود: «برخيز ـ اى ابو ذر ـ؛ چرا كه على به اين كار از تو سزاوارتر است».
پس، على عليه السلام نشست و پيامبر صلى الله عليه و آله را به سينه خود، تكيه داد. آن گاه پيامبر صلى الله عليه و آله به من فرمود: «اين جا، رو به روى من [بنشين]»، و من، رو به روى ايشان نشستم. ايشان به من فرمود: «با دستت بشمار. هر كه عمرش (ديوان عملش) به شهادت لا إله إلّا اللّه ختم شود، به بهشت مى رود. هر كه عمرش به غذا دادن
۱.دعائم الإسلام: ج 1 ص 219، الجعفريّات: ص 212 نحوه، بحار الأنوار: ج 82 ص 167 ح 2.
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:مَن خَتَمَ اللّهُ (بِهِ) بِصَومِ يَومٍ أَرادَ بِهِ اللّهَ تَعالَى أَدخَلَهُ اللّهُ الجَنَّةَ، وَمَن أَطعَمَ جائِعا أَرادَ بِهِ اللّهَ تَعالَى أَدخَلَهُ اللّهُ الجَنَّةَ، وَمَن كَسا عارِيا أَرادَ بِهِ اللّهَ أَدخَلَهُ اللّهُ الجَنَّةَ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر كس خداوند، عمر (ديوان عمل) او را با روزه اى كه نيّتش از آنِ خداى بلندمرتبه باشد، ختم كند، او را به بهشت مى برد، و هر كس گرسنه اى را سير كند و نيّتش از آنِ خداى بلندمرتبه باشد، خداوند، او را به بهشت مى برد، و هر كس برهنه اى را بپوشاند و نيّتش از آنِ خدا باشد، خداوند، او را به بهشت مى برد.
۱.تاريخ دمشق: ج 12 ص 270 ح 2943 عن حذيفة، كنز العمّال: ج 16 ص 233 ح 42279.
عنه صلى الله عليه و آله:يا حُذَيفَةُ، مَن خُتِمَ لَهُ بِشَهادَةِ أَن لا إِلهَ إِلّا اللّهُ صادِقا دَخَلَ الجَنَّةَ. يا حُذَيفَةُ، وَمَن خُتِمَ لَهُ بِصَومِ يَومٍ يَبتَغِي بِهِ وَجهَ اللّهِ دَخَلَ الجَنَّةَ. يا حُذَيفَةُ، مَن خُتِمَ لَهُ عِندَ المَوتِ بِإِطعامِ مِسكِينٍ يَبتَغِي بِهِ وَجهَ اللّهِ دَخَلَ الجَنَّةَ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:اى حذيفه! هر كس عمرش با شهادت راستين «لا إله إلّا اللّه» پايان پذيرد، به بهشت مى رود.
اى حذيفه! هر كس عمرش به روزه اى كه براى جلب توجّه خدا گرفته باشد، پايان پذيرد، به بهشت مى رود.
اى حذيفه! هر كس عمرش با غذا دادن به مستمندى براى رضاى خداوند ختم شود، به بهشت مى رود.
۱.الأسماء والصفات: ج 2 ص 86 ح 652 عن حذيفة، الدرّ المنثور: ج 7 ص 494.
عنه صلى الله عليه و آله:يا أَيُّها النّاسُ! أَفشُوا السَّلامَ، وَأَطعِمُوا الطَّعامَ، وَصِلُوا الأَرحامَ، وَصَلُّوا بِاللَّيلِ وَالنّاسُ نِيامٌ، تَدخُلُوا الجَنَّةَ بِسَلامٍ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:اى مردم! سلام كردن را رواج دهيد و مردم را اطعام كنيد و صله ارحام به جا آوريد و شب، هنگامى كه مردم غنوده اند، نماز بخوانيد تا به سلامت، وارد بهشت شويد.
۱.سنن ابن ماجة: ج 2 ص 1083 ح 3251، سنن الدارمي: ج 1 ص 363 ح 1432، المستدرك على الصحيحين: ج 3 ص 14 ح 4283، السنن الكبرى: ج 2 ص 706 ح 4647 كلّها عن عبد اللّه بن سلام، مسند ابن حنبل: ج 3 ص 151 ح 7937 نحوه.
عنه صلى الله عليه و آله:اُعبُدُوا الرَّحمنَ، وَأَطعِمُوا الطَّعامَ، وَأَفشُوا السَّلامَ، تَدخُلُوا الجَنَّةَ بِسَلامٍ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خداى مهربان را بپرستيد، اطعام كنيد و سلام كردن را رواج دهيد تا به سلامت به بهشت وارد شويد.
۱.سنن الترمذي: ج 4 ص 287 ح 1855، الأدب المفرد: ص 291 ح 981 سنن الدارمي: ج 1 ص 542 ح 2008، مسند ابن حنبل: ج 2 ص 577 ح 6598، صحيح ابن حبّان: ج 2 ص 242 ح 489 كلّها عن عبد اللّه بن عمرو وفي الأربعة الأخيرة «الجنان» بدل «الجنّة بسلام»، كنز العمّال: ج 15 ص 826 ح 43285.
الإمام عليّ عليه السلام:صاحِبِ الحُكَماءَ، وَجالِسِ الحُلَماءَ، وَأَعرِض عَنِ الدُّنيا، تَسكُن جَنَّةَ المَأوى. ۱
امام على عليه السلام:با دانايان، يار شو و با بردباران (/ خردمندان) همنشينى كن و از دنيا روى بگردان تا در بهشت مَأوا، سُكنا گزينى.
۱.غرر الحكم: ح 5838، عيون الحكم والمواعظ: ص 301 ح 5345.
عنه عليه السلام:لا تَغضَبُوا وَلا تُغضِبُوا، أَفشُوا السَّلامَ، وَأَطِيبُوا الكَلامَ، وَصَلُّوا بِاللَّيلِ وَالنّاسُ نِيامٌ، تَدخُلُوا الجَنَّةَ بِسَلامٍ. ۱
امام على عليه السلام:خشمگين نشويد و خشمگين مسازيد، سلام كردن را رواج دهيد، سخن خوش بگوييد و شب، هنگامى كه مردم خفته اند، نماز بخوانيد تا به سلامت به بهشت وارد شويد.
۱.الكافي: ج 2 ص 645 ح 7 عن ابن القدّاح عن الإمام الصادق عليه السلام، مشكاة الأنوار: ص 345 ح 1105 عن الإمام الباقر عليه السلام وفيه «كان عليّ عليه السلام يقول:.»، تحف العقول: ص 204 وليس فيه ذيله من «وصلّوا.».
الإمام زين العابدين عليه السلام:إِذا كانَ يَومُ القِيامَةِ جَمَعَ اللّهُ تَبارَكَ وَتَعالى الأَوَّلِينَ وَالآخِرِينَ فِي صَعِيدٍ واحِدٍ، ثُمَّ يُنادِي مُنادٍ: أَينَ أَهلُ الفَضلِ؟ قالَ: فَيَقُومُ عُنُقٌ ۱ مِنَ النّاسِ، فَتَلَقَّاهُمُ المَلائِكَةُ، فَيَقُولُونَ: وَما كانَ فَضلُكُم؟ فَيَقُولُونَ: كُنَّا نَصِلُ مَن قَطَعَنا، وَنُعطِي مَن حَرَمَنا، وَنَعفُو عَمَّن ظَلَمَنا. قالَ: فَيُقالُ لَهُم: صَدَقتُم اُدخُلُوا الجَنَّةَ. ۲
امام زين العابدين عليه السلام:چون روز قيامت شود، خداى بزرگ و والا، اوّلين و آخرين انسان ها را در يك بيابان، گرد مى آورد. سپس آواز دهنده اى آواز مى دهد كه: اهل بخشش كجايند؟
پس، گروهى از مردم بر مى خيزند. فرشتگان به استقبالشان مى روند و مى گويند: بخشش شما، چه بوده است؟
مى گويند: ما با كسى كه از ما مى بُريد، پيوند برقرار مى كرديم و به كسى كه از ما دريغ مى ورزيد، عطا مى كرديم و از كسى كه به ما ستم مى كرد، گذشت مى كرديم.
پس به ايشان گفته مى شود: راست گفتيد. به بهشت وارد شويد.
الإمام الصادق عليه السلام:جَمَعَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله بَنِي عَبدِ المُطَّلِب، فَقالَ: يا بَنِي عَبدِ المُطَّلِب، أَفشُوا السَّلامَ، وَصِلُوا الأَرحامَ، وَتَهَجَّدُوا وَالنّاسُ نِيامٌ، وَأَطعِمُوا الطَّعامَ، وَأَطِيبُوا الكَلامَ، تَدخُلُوا الجَنَّةَ بِسلامٍ. ۱
امام صادق عليه السلام:پيامبر خدا صلى الله عليه و آله، فرزندان عبد المطّلب را جمع كرد و سپس فرمود: «اى فرزندان عبد المطّلب! سلام كردن را رواج دهيد و صله رحم به جا آوريد و شب كه مردم خفته اند، به عبادت بپردازيد و اطعام كنيد و سخن خوش بگوييد تا به سلامت، وارد بهشت شويد».
۱.المحاسن: ج 2 ص 142 ح 1367 عن سماعة بن مهران، تاريخ اليعقوبي: ج 2 ص 92، دعائم الإسلام: ج 1 ص 211 نحوه، بحار الأنوار: ج 74 ص 360 ح 5.
عنه عليه السلام:مَن لَم يَغتَب فَلَهُ الجَنَّةُ، وَمَن لَم يَغضَب فَلَهُ الجَنَّةُ، وَمَن لَم يَحسُد فَلَهُ الجَنَّةُ. ۱
امام صادق عليه السلام:كسى كه غيبت نكند، به بهشت مى رود. كسى كه خشم نگيرد، به بهشت مى رود و كسى كه حسادت نورزد، به بهشت مى رود.
۱.جامع الأخبار: ص 453 ح 1276، بحار الأنوار: ج 73 ص 265 ح 15.
كنز العمّال عن عبد الرحمن بن عبد اللّه بن عتبة بن مسعود:قالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: إِنَّ مِنَ الصَّدَقَةِ أَن تُعتِقَ النَّسَمَةَ، وَتَفُكَّ الرَّقَبَةَ. قالَ قائِلٌ: أَوَلَيسَتا واحِدَةً؟ قالَ: لا، عِتقُها أَن تُعتِقَها، وَفَكاكُها أَن تُعِينَ فِي ثَمَنِها.
قالَ: أَفَرَأَيتَ إِن لَم أَستَطِع ذَلِكَ؟ قالَ: تُطعِمُ جائِعا، أَو تَسقِي ظَمآنا.
قالَ: فَإِن لَم أَستَطِع؟ قالَ: تَأمُرُ بِالمَعرُوفِ وَتَنهى عَنِ المُنكَرِ.
قالَ: فَإِن لَم أَستَطِع؟ قالَ: مِنحَةٌ ۱ وَكُوفٌ، ۲ وَعَطفَةٌ عَلى ذِي رَحِمٍ.
قالَ: فَإِن لَم أَستَطِع؟ قالَ: تَكُفُّ عَنِ النّاسِ أَذاكَ. ۳
كنز العمّالـ به نقل از عبد الرحمان بن عبد اللّه بن عتبة بن مسعود ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «از صدقه، آن است كه جان، آزاد كنى و گردن، باز كنى».
گوينده اى گفت: آيا اين دو، يكى نيستند؟
فرمود: «نه. اوّلى، آزاد كردن بنده است و دومى، كمك كردن در پرداخت بهاى [آزاد كردن] اوست».
گوينده گفت: اگر نتوانستم اين كارها را انجام دهم، چه كنم؟ فرمود: «گرسنه اى را سير مى كنى، يا تشنه اى را آب مى دهى».
گوينده گفت: اگر نتوانستم؟ فرمود: «امر به معروف و نهى از منكر مى كنى».
گفت: اگر نتوانستم؟ فرمود: «عاريت دادن حيوانى پرشير ۴ و مهرورزى با يك خويشاوند [، صدقه توست]».
گفت: اگر باز هم نتوانستم؟ فرمود: «آزار خويش را از مردم باز مى دارى». ۵
۱.المِنْحَة ـ هنا ـ: أن يعطيه ناقةً أو شاةً ينتفع بلبنها ويُعيدها (النهاية: ج 4 ص 364 «منح»).
۲.الوكوف: غزيرة اللبن (النهاية: ج 5 ص 220 «وكف»).
۳.كنز العمّال: ج 6 ص 437 ح 16430 نقلاً عن مكارم الأخلاق للخرائطي.
۴.يعنى شترى يا گوسفندى پرشير را در اختيار فقيرى گذارى تا از شير آن استفاده كند و در پايان، خودِ حيوان را برگرداند.
۵.يعنى اگر هيچ كار خيرى از اين قبيل از تو بر نمى آيد، پس لااقل شرّى به كسى مرسان!
مسند ابن حنبل عن البراء بن عازب:جاءَ أَعرابِيٌ إِلَى النَّبِيِ صلى الله عليه و آله فَقالَ: يا رَسُولَ اللّهِ، عَلِّمنِي عَمَلاً يُدخِلُنِي الجَنَّةَ، فَقالَ: لَئِن كُنتَ أَقصَرتَ الخُطبَةَ لَقَد أَعرَضتَ المَسأَلَةَ؛ أَعتِقِ النَّسَمَةَ وَفُكَّ الرَّقَبَةَ.
فَقالَ: يا رَسُولَ اللّهِ، أَوَلَيسَتا بِواحِدَةٍ؟ قالَ: لا، إِنَّ عِتقَ النَّسَمَةِ أَن تَفَرَّدَ بِعِتقِها، وَفَكَّ الرَّقَبَةِ أَن تُعِينَ فِي عِتقِها.
وَالمِنحَةُ الوَكُوفُ، وَالفَيءُ عَلى ذِي الرَّحِمِ الظّالِمِ، فَإِن لَم تُطِق ذَلِكَ فَأَطعِمِ الجائِعَ، وَاسقِ الظَّمآنَ، وَأْمُر بِالمَعرُوفِ، وَانهَ عَنِ المُنكَرِ، فَإِن لَم تُطِق ذَلِكَ، فَكُفَّ لِسانَكَ إِلّا مِنَ الخَيرِ. ۱
مسند ابن حنبلـ به نقل از براء بن عازب ـ: باديه نشينى خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! كارى به من بياموز كه مرا به بهشت بَرَد.
فرمود: «سؤالى كوتاه، ولى مهم پرسيدى. جان، آزاد كن و گردن بگشاى».
باديه نشين گفت: اى پيامبر خدا! مگر اين دو، يكى نيستند؟
فرمود: «نه. آزاد كردن جان، آن است كه خودت به تنهايى، بنده اى را آزاد كنى و گشودن گردن، آن است كه در آزاد كردن بنده، كمك [مالى]نمايى.
نيز حيوانى پرشير را عاريت بده و به خويشاوند ستمگر، نيكى كن. اگر توان اينها را نداشتى، گرسنه اى را غذا و تشنه اى را آب بده و امر به معروف و نهى از منكر كن و اگر توان اين كارها را هم نداشتى، زبانت را جز از خوبى فرو بند».
۱.مسند ابن حنبل: ج 6 ص 436 ح 18670، الأدب المفرد: ص 34 ح 69، صحيح ابن حبّان: ج 2 ص 98 ح 374، المستدرك على الصحيحين: ج 2 ص 236 ح 2861، السنن الكبرى: ج 10 ص 461 ح 21313 كلّها نحوه، كنز العمّال: ج 6 ص 438 ح 16431؛ مجمع البيان: ج 10 ص 750 وراجع: تنبيه الخواطر: ج 1 ص 105.
صحيح مسلم عن جابر:أَتَى النَّبِيَ صلى الله عليه و آله النُّعمانُ بنُ قَوقَلٍ فَقالَ: يا رَسُولَ اللّهِ، أَرَأَيتَ إِذ صَلَّيتُ المَكتُوبَةَ، وَحَرَّمتُ الحَرامَ، وَأَحلَلتُ الحَلالَ، أَأَدخُلُ الجَنَّةَ؟ فَقالَ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله: نَعَم. ۱
صحيح مسلمـ به نقل از جابر ـ: نعمان بن قَوقَل نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! آيا اگر نمازهاى واجب را بخوانم و حرام و حلال را رعايت كنم، به بهشت مى روم؟
پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «آرى».
۱.صحيح مسلم: ج 1 ص 44 ح 16، السنن الكبرى: ج 10 ص 15 ح 19705، مسند أبي يعلى: ج 2 ص 367 ح 1936، مسند ابن حنبل: ج 5 ص 118 ح 14753، المعجم الأوسط: ج 8 ص 28 ح 7860 كلاهما نحوه.
تاريخ دمشقـ به نقل از ابو هريره ـ: از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شنيدم كه مى فرمايد: «آيا از آنچه شما را به بهشت مى برد، برايتان نگويم؟».
ياران گفتند: چرا.
فرمود: «شمشير زدن [در راه خدا]، پذيرايى از ميهمان، اهتمام ورزيدن به اوقات نماز، وضوى كامل گرفتن در شب سرد و اطعام كردن به عشق خدا».
المعجم الكبير عن كعب بن عجرة:قالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: أَلا أُخبِرُكُم بِرِجالِكُم مِن أَهلِ الجَنَّةِ؟ قالُوا: بَلى يا رَسُولَ اللّهِ، قالَ: النَّبِيُ فِي الجَنَّةِ، وَالشَّهِيدُ فِي الجَنَّةِ، وَالصِّدِّيقُ فِي الجَنَّةِ، وَالمَولُودُ فِي الجَنَّةِ، وَالرُّجُلُ يَزُورُ أَخاهُ فِي جانِبِ المِصرِ فِي الجَنَّةِ.
أَلا أُخبِرُكُم بِنِسائِكُم مِن أَهلِ الجَنَّةِ؟ قالُوا: بَلى يا رَسُولَ اللّهِ، قالَ: الوَدُودُ الوَلُودُ، الَّتِي إِن ظَلَمَت أَو ظُلِمَت قالَت: هَذِهِ ناصِيَتِي بِيَدِكَ، لا أَذُوقُ غَمضا ۱ حَتّى تَرضى. ۲
المعجم الكبيرـ به نقل از كعب بن عُجره ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «آيا شما را از مردان بهشتى تان خبر ندهم؟».
گفتند: چرا، اى پيامبر خدا!
فرمود: «پيامبر در بهشت است، شهيد در بهشت است، صدّيق (راستْ دين) در بهشت است، نوزاد در بهشت است، و مردى كه در گوشه شهر به ديدار برادرش مى رود، در بهشت است. آيا شما را از زنان بهشتى تان خبر ندهم؟».
گفتند: چرا، اى پيامبر خدا!
فرمود: «زن مهربان زايايى كه هر گاه ستم كند، يا به او ستم شود، [به شوهرش] مى گويد: اختيارم در كف توست، مزه خواب را نمى چشم تا از من راضى شوى».
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:يَكفِيكُم مِنَ العِظَةِ ذِكرُ المَوتِ، وَيَكفِيكُم مِنَ التَّفَكُّرِ ذِكرُ الآخِرَةِ، وَيَكفِيكُم مِنَ العِبادَةِ الوَرَعُ، وَيَكفِيكُم مِنَ الاستِغفارِ تَركُ الذُّنُوبِ، وَيَكفِيكُم مِنَ الدُّعاءِ النَّصِيحَةُ. مَن كانَ فِيهِ مِن هَذِهِ الخِصالِ واحِدَةٌ دَخَلَ الجَنَّةَ مَعَ أَوَّلِ زُمرَةٍ مِنَ الأَنبِياءِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:بهترين اندرز برايتان ياد مرگ است. بهترين تفكّر برايتان به ياد آخرت بودن است. بهترين عبادت برايتان پارسايى است. بهترين استغفار برايتان ترك گناه است و بهترين دعا برايتان خيرخواهى است. كسى كه از اين خصلت ها در او باشد، با نخستين گروه از پيامبران به بهشت وارد خواهد شد.
۱.جامع الأخبار: ص 359 ح 1000؛ الفردوس: ج 5 ص 543 ح 9038 عن أسماء وفيه «النفل» بدل «التفكّر».
السّنن الكبرى عن كدير الضبيّ:إِنَّ رَجُلاً أَعرابِيّا أَتَى رَسُولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ: أَخبِرنِي بِعَمَلٍ يُقَرِّبُنِي مِن طاعَتِهِ وَيُباعِدُنِي مِنَ النّارِ، قالَ: أَوَهُما أعمَلَتاكَ ۱؟ قالَ: نَعَم، قالَ: تَقُولُ العَدلَ، وَتُعطِي الفَضلَ. قالَ: وَاللّهِ ما أَستَطِيعُ أَن أَقُولَ العَدْلَ كُلَّ ساعَةٍ، وَما أَستَطِيعُ أَن أُعطِيَ فَضلَ مالِي!
قالَ: فَتُطعِمُ الطَّعامَ، وَتُفشِي السَّلامَ.
قالَ: هَذِهِ أَيضا شَدِيدَةٌ!
قالَ: فَهَل لَكَ إِبِلٌ؟ قالَ: نَعَم، قالَ: فَانظُر بَعِيرا مِن إِبِلِكَ وَسِقاءً ثُمَّ اعمِد إِلى أَهلِ أَبياتٍ لا يَشرَبُونَ الماءَ إِلّا غِبّا ۲ فَاسقِهِم، فَلَعَلَّكَ أَن لا يَهلِكَ بَعِيرُكَ، وَلا يَنخَرِقَ سقاؤُكَ حَتّى تَجِبَ لَكَ الجَنَّةُ.
السنن الكبرىـ به نقل از كدير ضَبّى ـ: مردى بيابان نشين نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آمد و گفت: مرا از كارى خبر ده كه به طاعت خدا نزديكم كند و از آتش، دورم گرداند.
فرمود: «آيا اين دو، ذهنت را به خود مشغول ساخته اند؟».
باديه نشين گفت: آرى.
فرمود: «حق را بگو و افزون [دارايى ات] را ببخش».
مرد گفت: به خدا سوگند كه نمى توانم هر لحظه حق بگويم و نمى توانم فزونىِ دارايى ام را ببخشم!
فرمود: «پس، اطعام كن و به همگان سلام ده».
مرد گفت: اينها نيز دشوارند.
فرمود: «آيا شتر دارى؟».
مرد گفت: آرى.
فرمود: «شترى از شترهايت را با مَشكى بردار و به ميان چادرنشينانى برو كه يك روز در ميان، آب مى نوشند و به آنها آب بنوشان. اميد كه شترت نميرد و مَشكت پاره نشود تا اين كه بهشت بر تو واجب گردد».
۱.أعمَلَ ذِهنَهُ: إذا دبَّرَهُ بِفَهمِه (تاج العروس: ج 15 ص 522 «عمل»).
۲.الغِبُّ: من أوراد الإبل، أن تَرِدَ الماء يوما وتَدَعَهُ يوما (النهاية: ج 3 ص 336 «غبب»).
۳.السنن الكبرى: ج 4 ص 312 ح 7809، المعجم الكبير: ج 19 ص 188 ح 422، المصنّف لعبد الرزّاق: ج 10 ص 456 ح 19691، حلية الأولياء: ج 4 ص 346 عن كريز الضبّي.
الإمام الصادق عليه السلام:قالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله لِرَجُلٍ أَتاهُ: أَلا أَدُلُّكَ عَلى أَمرٍ يُدخِلُكَ اللّهُ بِهِ الجَنَّةَ؟ قالَ: بَلى يا رَسُولَ اللّهِ.
قالَ: أَنِل مِمّا أَنالَكَ اللّهُ.
قالَ: فَإِن كُنتُ أَحوَجَ مِمَّن أُنِيلُهُ؟
قالَ: فَانصُرِ المَظلُومَ.
قالَ: وَإِن كُنتُ أَضعَفَ مِمَّن أَنصُرُهُ؟
قالَ: فَاصنَع لِلأَخرَقِ ۱ ـ يَعنِي أَشِر عَلَيهِ ـ.
قالَ: فَإِن كُنتُ أَخرَقَ مِمَّن أَصنَعُ لَهُ؟
قالَ: فاصمت لِسانَكَ إِلّا مِن خَيرٍ؛ أَما يَسُرُّكَ أَن تَكُونَ فِيكَ خَصلَةٌ مِن هَذِهِ الخِصالِ تَجُرّكَ إِلَى الجَنَّةِ؟ ۲
امام صادق عليه السلام:پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به مردى كه نزد ايشان آمد، فرمود: «آيا تو را به كارى راه نمايى نكنم كه خداوند به سبب آن، تو را به بهشت بَرَد؟».
مرد گفت: چرا، اى پيامبر خدا!
فرمود: «از آنچه خدا به تو بخشيده است، ببخش».
مرد گفت: اگر خودم از كسى كه به او مى بخشم، محتاج تر بودم؟
فرمود: «ستم ديده اى را يارى رسان».
گفت: اگر خودم از كسى كه يارى اش مى رسانم، ناتوان تر بودم؟
فرمود: «به آن كه حرفه اى نمى داند، مهارتى بياموز؛ يعنى كارى يادش بده [كه بتواند نان در بياورد]».
گفت: اگر خودم از او ناآشناتر بودم؟
فرمود: «زبانت را جز از خوبى فرو بند. آيا دوست ندارى كه يكى از اين خصلت ها در تو باشد و تو را به بهشت بكشاند؟».
السّنن الكبرى عن شعبة:أَتى رَجُلٌ النَّبِيَ صلى الله عليه و آله فَقالَ: يا رَسُولَ اللّهِ، أَخبِرنِي بِعَمَلٍ يُدخِلُنِي الجَنَّةَ. قالَ: قُلِ العَدلَ وَأَعطِ الفَضلَ.
قالَ: فَإِن لَم أُطِق ذَاكَ؟ قالَ: فَأَطعِمِ الطَّعامَ وَأَفشِ السَّلامَ.
قالَ: فإِن لَم أُطِق ذَاكَ ـ أَو أَستَطِع ذَاكَ ـ؟ قالَ: فَهَل لَكَ مِن إِبِلٍ؟ قالَ: نَعَم، [قالَ:] ۱ فَانظُر بَعِيرا مِن إِبِلِكَ وَسِقاءً وَانظُر أَهلَ بَيتٍ لا يَشرَبُونَ الماءَ إِلّا غِبّا فَاسقِهِم، فَإِنَّكَ لَعَلَّكَ أَن لا يَنفُقَ ۲ بَعِيرُكَ وَلا يَنخَرِقَ سِقاؤُكَ حَتّى تَجِبَ لَكَ الجَنَّةُ. ۳
السنن الكبرىـ به نقل از شعبه ـ: مردى خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت: اى پيامبر خدا! مرا از كارى خبر ده كه مرا به بهشت بَرد.
فرمود: «حق را بگو و زيادى [مال خود] را ببخش».
مرد گفت: اگر از عهده اين كارها بر نيامدم؟
فرمود: «خوراك بخوران و به همگان سلام كن».
گفت: اگر نتوانستم؟
فرمود: «آيا شتر دارى؟».
گفت: آرى.
فرمود: «شترت را با مَشكى بردار و ببين چه خانواده اى، يك روز در ميان، آب دارند. به آنها آب بده. در اين صورت، اميد است كه شترت نميرد و مَشكت پاره نشود تا آن كه بهشت بر تو واجب شود».
الإمام الصادق عليه السلام:مَن أَرادَ أَن يُدخِلَهُ اللّهُ عز و جل فِي رَحمَتِهِ، وَيُسكِنَهُ جَنَّتَهُ، فَليُحَسِّن خُلُقَهُ، وَليُعطِ النَّصَفَةَ مِن نَفسِهِ، وَليَرحَمِ اليَتِيمَ، وَليُعِنِ الضَّعِيفَ، وَليَتَواضَع للّهِِ الَّذِي خَلَقَهُ. ۱
امام صادق عليه السلام:هر كه مى خواهد خداوند عز و جل او را در رحمت خويش وارد كند و در بهشت خود، جاى دهد، بايد اخلاقش را نيكو گرداند و انصاف، پيشه كند و بر يتيم، رحم آورد و به ناتوان، يارى رساند و در برابر خدايى كه او را آفريده است، فروتن باشد.
۱.الأمالي للصدوق: ص 473 ح 636، الأمالي للطوسي: ص 432 ح 968 نحوه وكلاهما عن عليّ بن ميمون الصائغ، روضة الواعظين: ص 413، بحار الأنوار: ج 69 ص 370 ح 12.
عنه عليه السلام:لا تَجتَمِعُ الرَّغبَةُ وَالرَّهبَةُ فِي قَلبٍ إِلَا وَجَبَت لَهُ الجَنَّةُ، فَإِذا صَلَّيتَ فَأَقبِل بِقَلبِكَ عَلَى اللّهِ عز و جل، فَإِنَّهُ لَيسَ مِن عَبدٍ مُؤمِنٍ يُقبِلُ بِقَلبِهِ عَلَى اللّهِ عز و جلفِي صَلاتِهِ وَدُعائِهِ إِلّا أَقبَلَ اللّهُ عز و جلعَلَيهِ بِقُلُوبِ المُؤمِنِينَ إِلَيهِ، وَأَيَّدَهُ مَعَ مَوَدَّتِهِم إِيّاهُ بِالجَنَّةِ. ۱
امام صادق عليه السلام:اميد و بيم، در هيچ دلى جمع نمى شوند، مگر آن كه بهشت برايش واجب مى گردد. هر گاه نماز مى خوانى، با دلت به خداى عز و جل رو كن؛ زيرا هيچ بنده مؤمنى نيست كه در نماز و دعاى خود، با دلش به خداوند عز و جلرو كند، مگر آن كه خداوند، دل هاى مؤمنان را متوجّه او مى سازد و علاوه بر محبّت آنان نسبت به او، بهشت را نيز پشتوانه اش مى گرداند.
۱.كتاب من لا يحضره الفقيه: ج 1 ص 209 ح 632، بحار الأنوار: ج 84 ص 260 ح 59 نقلاً عن أسرار الصلاة للشهيد الثاني.
عنه عليه السلام:إِيّاكُم وَالكَسَلَ! إِنَّ رَبَّكُم رَحِيمٌ، يَشكُرُ القَلِيلَ، إِنَّ الرَّجُلَ لَيُصَلِّي الرَّكعَتَينِ تَطَوُّعا يُرِيدُ بِهِما وَجهَ اللّهِ فَيُدخِلُهُ اللّهُ بِهِما الجَنَّةَ، وَإِنَّهُ لَيَتَصَدَّقُ بِالدِّرهَمِ تَطَوُّعا يُرِيدُ بِهِ وَجهَ اللّهِ فَيُدخِلُهُ اللّهُ بِهِ الجَنَّةَ، وَإِنَّهُ لَيَصُومُ اليَومَ تَطَوُّعا يُرِيدُ بِهِ وَجهَ اللّهِ فَيُدخِلُهُ اللّهُ بِهِ الجَنَّةَ. ۱
امام صادق عليه السلام:از تنبلى بپرهيزيد! پروردگار شما، مهربان است و از اندك، سپاس گزارى مى كند. آدمى، دو ركعت نماز مستحبّى براى رضاى خدا مى خواند و خداوند به واسطه همان دو ركعت، او را به بهشت مى برد. يك درهم صدقه مستحبّى براى رضاى خدا مى دهد و خداوند به سبب همان يك درهم، او را به بهشت مى برد. يك روز روزه مستحبّى براى رضاى خدا مى گيرد و خداوند به خاطر همان يك روز، او را به بهشت مى برد.
۱.تهذيب الأحكام: ج 2 ص 238 ح 941، ثواب الأعمال: ص 62 ح 1 كلاهما عن إسماعيل بن يسار، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج 1 ص 209 ح 631، بحار الأنوار: ج 82 ص 216 ح 31.
معدن الجواهر:قالَ الصّادِقُ عليه السلام لِسُفيانَ الثَّورِيِ: يا سُفيانُ، خَصلَتانِ مَن لَزِمَهُما دَخَلَ الجَنَّةَ، قالَ: وَما هُما يَابنَ رَسُولِ اللّهِ؟ قالَ: احتِمالُ ما يَكرَهُ إِذا أَحَبَّهُ اللّهُ، وَتَركُ ما يُحِبُّ إِذا أَبغَضَهُ اللّهُ، فَاعمَل بِهِما وَأَنا شَرِيكُكَ. ۱
معدن الجواهر:امام صادق عليه السلام به سفيان ثورى فرمود: «اى سفيان! دو كار است كه هر كس رعايت كند، به بهشت مى رود».
گفت: آن دو چيست، اى فرزند پيامبر خدا؟
فرمود: «به جا آوردن آنچه خوش ندارد؛ ولى خدا آن را دوست مى دارد، و ترك آنچه دوست دارد؛ امّا خدا آن را خوش نمى دارد. اين دو كار را بكن و من هم شريك تو هستم».
۱.معدن الجواهر: ص 27، تنبيه الخواطر: ج 2 ص 109.
الإمام عليّ عليه السلام:قالَ رَجُلٌ لِلنَّبِيِ صلى الله عليه و آله: يا رَسُولَ اللّهِ، عَلِّمنِي عَمَلاً لا يُحالُ بَينَهُ وَبَينَ الجَنَّةِ. قالَ: لا تَغضَب وَلا تَسأَلِ النّاسَ شَيئا، وَارضَ لِلنّاسِ ما تَرضى لِنَفسِكَ.
فقالَ: يا رَسُولَ اللّهِ زِدنِي. قالَ: إِذا صَلَّيتَ العَصرَ فَاستَغفِرِ اللّهَ سَبعا وَسَبعِينَ مَرَّةً، يَحُطَّ عَنكَ عَمَلَ سَبعٍ وَسَبعِينَ سَنَةً. قالَ: ما لِي سَبعٌ وَسَبعُونَ سَنَةً! فَقالَ لَهُ رَسُولُ اللّهِ: اِعمَلها لَكَ وَلِأَبِيكَ. قالَ: ما لِي وَلِأَبِي سَبعٌ وَسَبعُونَ سَنَةً! فَقالَ لَهُ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: اِجعَلها لَكَ وَلِأَبِيكَ وَلِأُمِّكَ وَلِقَرابَتِكَ. ۱
امام على عليه السلام:مردى به پيامبر صلى الله عليه و آله گفت: اى پيامبر خدا! به من عملى بياموز كه ميان آن و بهشت، چيزى مانع نشود.
فرمود: «خشم مگير و از مردم، چيزى مخواه و براى مردم، چيزى را پسند كه براى خودت مى پسندى».
مرد گفت: بيشتر بفرماييد، اى پيامبر خدا!
فرمود: «چون نماز عصر را گزاردى، هفتاد و هفت مرتبه از خدا طلب آمرزش كن، كه گناه هفتاد و هفت سال از تو مى ريزد».
مرد گفت: من، هفتاد و هفت سال گناه ندارم!
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «[آن استغفارها را]براى خودت و پدرت قرار ده».
مرد گفت: من و پدرم نيز هفتاد و هفت سال گناه نداريم!
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «آنها را براى خودت و پدر و مادرت و خويشاوندانت قرار بده».
۱.الأمالي للطوسي: ص 507 ح 1110 عن محمّد بن فضيل الصيرفي عن الإمام الرضا عن آبائه عليهم السلام، بحار الأنوار: ج 77 ص 123 ح 26.
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:سه چيز است كه هر كس با آنها خداوند عز و جل را ديدار كند، از هر درِ بهشت كه مى خواهد، وارد مى شود: كسى كه اخلاقش نيكو باشد، و در نهان و آشكار از خدا بترسد، و بگو مگو كردن [در بحث] را رها كند، اگرچه حق با او باشد.
المستدرك على الصحيحين عن أبي هريرة:قالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: ثَلاثٌ مَن كُنَّ فِيهِ حاسَبَهُ اللّهُ حِسابا يَسِيرا وَ أَدخَلَهُ الجَنَّةَ بِرَحمَتِهِ. قالُوا: لمَن يا رَسُولَ اللّهِ؟ قالَ: تُعطِي مَن حَرَمَكَ، وَتَعفُو عَمَّن ظَلَمَكَ، وَتَصِلُ مَن قَطَعَكَ.
قالَ: فَإِذا فَعَلتُ ذَلِكَ فَما لِي يا رَسُولَ اللّهِ؟
قالَ: أَن تُحاسَبَ حِسابا يَسِيرا، وَيُدخِلَكَ اللّهُ الجَنَّةَ بِرَحمَتِهِ. ۱
المستدرك على الصحيحينـ به نقل از ابو هريره ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «سه خصلت است كه در هر كه باشد، خداوند از او حسابرسىِ آسانى به عمل مى آورد و به رحمت خويش، او را به بهشت مى بَرد».
گفتند: آنها چيستند، اى پيامبر خدا؟
فرمود: «به كسى كه از تو دريغ كرده است، عطا كنى، از كسى كه به تو ستم كرده است، در گذرى و با كسى كه از تو بريده است، پيوند برقرار كنى».
گفتـ [م]: اگر اين كارها را انجام دهم، چه پاداشى دارم، اى پيامبر خدا؟
فرمود: «اين كه حسابرسىِ آسانى از تو مى شود و خداوند به رحمت خويش، تو را به بهشت مى بَرَد».
۱.المستدرك على الصحيحين: ج 2 ص 563 ح 3912، السنن الكبرى: ج 10 ص 399 ح 21092، المعجم الأوسط: ج 5 ص 196 ح 5064 نحوه، كنز العمّال: ج 15 ص 808 ح 43215.
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:سه خصلت است كه هر كس آنها را داشته باشد، خداوند، او را در پناه خود مى گيرد و او را به بهشت مى بَرَد: مدارا با ناتوان، مهربانى به پدر و مادر، و نيكى كردن به غلام.
عنه صلى الله عليه و آله:أَهلُ الجَنَّةِ ثَلاثَةٌ: ذُو سُلطانٍ مُقسِطٌ مُتَصَدِّقٌ مُوَفَّقٌ، وَرَجُلٌ رَحِيمٌ رَقِيق القَلبِ لِكُلِّ ذِي قُربى وَمُسلِمٍ، وَعَفِيفٌ مُتَعَفِّفٌ ذُو عِيالٍ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:اهل بهشت، سه دسته اند: فرمان رواى دادگرِ صدقه دهنده توفيق يافته، مرد مهربان دلْ رحْم نسبت به هر خويشاوند و مسلمانى، و عيالوارِ خويشتندار آبرودار. ۲
۱.صحيح مسلم: ج 4 ص 2198 ح 63، مسند ابن حنبل: ج 6 ص 157 ح 17491 وفيه «متصدّق» بدل «متعفّف»، حلية الأولياء: ج 2 ص 16 الرقم 109 كلّها عن عياض بن حمار، المستدرك على الصحيحين: ج 4 ص 99 ح 7005 عن عياض بن حماد وفيها «فقير» بدل «ذو عيال» وليس فيه «متعفّف»، كنز العمّال: ج 16 ص 101 ح 44061.
۲.مقصود، شخصى است كه عيالوار و نيازمند است؛ امّا آبرودارى و مناعت (بلند طبعى) به خرج مى دهد و از دست دراز كردن پيش اين و آن، خوددارى مى ورزد.
امام صادق عليه السلام:سه كار است كه هر كس يكى از آنها را انجام دهد، خداوند، بهشت را بر او واجب مى كند: انفاق كردن در تنگ دستى، خوش رويى با همه عالم و انصاف داشتن.
رسول اللّه صلى الله عليه و آله:أَربَعٌ مَن جَمَعَهُنَّ فِي يَومٍ دَخَلَ الجَنَّةَ: مَن أَصبَحَ صائِما، وَأَعطى سائِلاً، وَعادَ مَرِيضا، وَشَيَّعَ جَنازَةً. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:چهار كار است كه هر كس همه آنها را در يك روز انجام دهد، به بهشت مى رود: كسى كه صبح خود را با روزه دارى آغاز كند و به نيازمند، عطا كند و از بيمارى عيادت نمايد و جنازه اى را تشييع كند.
۱.نثر الدر: ج 1 ص 250.
عنه صلى الله عليه و آله:مَن سَلِمَ مِن أُمَّتِي مِن أَربَعِ خِصالٍ فَلَهُ الجَنَّةُ: مِنَ الدُّخُولِ فِي الدُّنيا، وَاتِّباعِ الهَوى، وَشَهوَةِ البَطنِ، وَشَهوَةِ الفَرجِ.
وَمَن سَلِمَ مِن نِساءِ أُمَّتِي مِن أَربَعِ خِصالٍ فَلَها الجَنَّةُ: إِذا حَفِظَت (مَا) بَينَ رِجلَيها، وَأَطاعَت زَوجَها، وَصَلَّت خَمسَها، وَصامَت شَهرَها. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:هر يك از [مَردان] امّت من كه از چهار چيز به سلامت ماند، بهشت دارد: وارد شدن به دنيا، پيروى از هوس، شهوت شكم و شهوت جنسى.
و هر يك از زنان امّت من كه از چهار چيز به سلامت ماند، بهشت دارد: هر گاه دامن خود را حفظ كند، از شوهرش فرمان بَرَد، نمازهاى پنجگانه اش را بخواند و ماهش را روزه بگيرد.
۱.الخصال: ص 223 ح 54 عن الحسين بن زيد بن عليّ عن الإمام الصادق عليه السلام، بحار الأنوار: ج 104 ص 107 ح 2.
عنه صلى الله عليه و آله:أَربَعٌ مَن كُنَّ فِيهِ نَشَرَ اللّهُ عَلَيهِ كنفه، وَأَدخَلَهُ الجَنَّةَ فِي رَحمَتِهِ: حُسنُ الخُلُقِ يَعِيشُ بِهِ فِي النّاسِ، وَرِفقٌ بِالمَكرُوبِ، وَشَفَقَةٌ عَلَى الوالِدَينِ، وَإِحسانٌ إِلَى المَملُوكِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:چهار چيز است كه در هر كس وجود داشته باشد، خداوند، سايه حمايت خود را بر او مى گستراند و به رحمت خود، او را به بهشت مى بَرَد: اخلاق خوش كه با آن در ميان مردم زندگى كند، ملاطفت با غم ديده، مهربانى با پدر و مادر، و نيكى كردن به غلام.
۱.الخصال: ص 225 ح 57 عن عبد اللّه بن ميمون عن الإمام الصادق عن أبيه عليهماالسلام، بحار الأنوار: ج 74 ص 71 ح 51.
عنه صلى الله عليه و آله:أَربَعٌ مَن كُنَّ فِيهِ نَشَرَ اللّهُ تَعالى عَلَيهِ رَحمَتَهُ، وَأَدخَلَهُ الجَنَّةَ: مَن آوى مِسكِينا، وَرَحِمَ الضَّعِيفَ، وَرفق بِالمَملُوكِ، وَأَنفَقَ عَلَى الوالِدَينِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:چهار چيز است كه هر كس آنها را دارا باشد، خداى بلندمرتبه، رحمت خود را بر او مى گستراند و او را به بهشت وارد مى كند: كسى كه مستمندى را سرپناه دهد و بر ناتوان رحم آورد و با غلام، ملاطفت ورزد و به پدر و مادر، انفاق كند.
۱.كنز العمّال: ج 15 ص 858 ح 43415 نقلاً عن الحكيم الترمذي في نوادر الاُصول: ج 2 ص 303 و في الطبعة التي بأيدينا «أدخله في محبّته» بدل «أدخله الجنّة» عن أبي هريرة.
عنه صلى الله عليه و آله:أَربَعٌ مَن كُنَّ فِيهِ كَتَبَهُ اللّهُ مِن أَهلِ الجَنَّةِ: مَن كانَ عِصمَتُهُ شَهادَةَ أَن لا إِله إِلّا اللّهُ وَأَنِّي مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّهِ، وَمَن إِذا أَنعَمَ اللّهُ عَلَيهِ بِنِعمَةٍ قالَ: الحَمدُ للّهِِ، وَمَن إِذا أَصابَ ذَنبا قالَ: أَستَغفِرُ اللّهَ، وَمَن إِذا أَصابَتهُ مُصِيبَةٌ قالَ: إِنّا للّهِِ وَإِنّا إِلَيهِ راجِعُونَ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:چهار چيز است كه در هر كس باشد، خداوند، او را از بهشتيان مى نويسد: آن كس كه [ذكرِ] محافظش شهادت دادن به اين باشد كه معبودى جز خداى يكتا نيست و من محمّد، فرستاده خدا هستم، و آن كس كه هر گاه خداوند، نعمتى به او مى بخشد، «الحمد للّه» بگويد، و آن كس كه هر گاه گناهى مى كند، «أستغفر اللّه» بگويد، و آن كس كه هر گاه مصيبتى به او مى رسد، «إنّا للّه و إنّا إليه راجعون» بگويد.
۱.الأمالي للمفيد: ص 76 ح 1 عن عليّ بن جعفر عن أخيه الإمام الكاظم عن آبائه عليهم السلام، تفسير العيّاشي: ج 1 ص 69 ح 127 عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، مكارم الأخلاق: ج 2 ص 76 ح 2188، جامع الأخبار: ص 134 ح 272 كلاهما عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام عنه صلى الله عليه و آله، دعائم الإسلام: ج 1 ص 223 وليس فيها «وإنّي محمّد رسول اللّه»، بحار الأنوار: ج 69 ص 396 ح 82.
الإمام عليّ عليه السلامـ فِي ذِكرِ حَدِيثِ مِعراجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ: قالَ اللّهُ تَعالى:. يا أَحمَدُ، وَعِزَّتِي وَجَلالِي! ما مِن عَبدٍ ضَمِنَ لِي بِأَربَعِ خِصالٍ إِلّا أَدخَلتُهُ الجَنَّةَ: يَطوِي لِسانَهُ فَلا يَفتَحُهُ إِلّا بِما يَعنِيهِ، وَيَحفَظُ قَلبَهُ مِنَ الوَسواسِ، وَيَحفَظُ عِلمِي وَنَظَرِي إِلَيهِ، وَيَكُونُ قُرَّةُ عَينَيهِ الجُوعَ. ۱
امام على عليه السلامـ در ياد كرد از حديث معراج پيامبر صلى الله عليه و آله ـ: خداى بلندمرتبه فرمود: «. اى احمد! به عزّت و جلالم سوگند، هيچ بنده اى نيست كه انجام چهار كار را برايم ضمانت كند، مگر آن كه او را به بهشت درمى آورم: زبان در كام پيچد و آن را جز به سخنان سودمند نگشايد، دلش را از وسوسه نگه دارد، مراقب آگاهى و نگاه من به خود باشد، و نور چشمش گرسنگى كشيدن (روزه دارى) باشد».
۱.إرشاد القلوب: ص 199 ـ 200، بحار الأنوار: ج 77 ص 22 ح 6.
عنه عليه السلامـ فِي الحِكَمِ المَنسُوبَةِ إِلَيهِ ـ: أَربَعَةٌ تَدعُو إِلَى الجَنَّةِ: كِتمانُ المُصِيبَةِ، وَكِتمانُ الصَّدَقَةِ، وَبِرُّ الوالِدَينِ، وَالإِكثارُ مِن قَولِ لا إِلهَ إِلّا اللّهُ. ۱
امام على عليه السلامـ در حكمت هاى منسوب به ايشان ـ: چهار كارند كه به بهشت مى برند: پنهان داشتن مصيبت، پنهانى دادن صدقه، خوش رفتارى با پدر و مادر، و بسيار گفتن جمله «لا إله إلّا اللّه».
۱.شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج 20 ص 276 ح 192.
الإمام الصادق عليه السلام:مَن يَضمَنُ أَربَعَةً بِأَربَعَةِ أَبياتٍ فِي الجَنَّةِ؟ أَنفِق وَلا تَخَفَ فَقرا، وَأَنصِفِ النّاسَ مِن نَفسِكَ، وَأَفشِ السَّلامَ فِي العالَمِ، وَاترُكِ المِراءَ وَإِن كُنتَ مُحِقّا. ۱
امام صادق عليه السلام:كيست كه چهار كار را به ازاى چهار خانه در بهشت، متعهّد شود؟ انفاق كن و از فقر نترس، با مردم انصاف داشته باش، به همه سلام كن، و مجادله كردن را رها كن هر چند حق با تو باشد.
۱.الكافي: ج 4 ص 44 ح 10 و ج 2 ص 144 ح 2، كتاب من لا يحضره الفقيه: ج 2 ص 62 ح 1711، الخصال: ص 223 ح 52، المحاسن: ج 1 ص 70 ح 22 كلّها عن معاوية بن وهب، بحار الأنوار: ج 76 ص 4 ح 9.
عنه عليه السلام:إِنَّ لِأَهلِ الجَنَّةِ أَربَعَ عَلاماتٍ: وَجهٌ مُنبَسِطٌ، وَلِسانٌ لَطِيفٌ، وَقَلبٌ رَحِيمٌ، وَيَدٌ مُعطِيَةٌ. ۱
امام صادق عليه السلام:اهل بهشت، چهار نشانه دارند: روى گشاده، زبان خوش، دل مهربان و دستِ دهنده.
۱.تنبيه الخواطر: ج 2 ص 91 عن عبد اللّه بن سنان، إرشاد القلوب: ص 173 بزيادة «فصيح» بعد «لسان»، الاختصاص: ص 335 عن بعض الحكماء من دون إسنادٍ إلى أحدٍ من أهل البيت عليهم السلام.
عنه عليه السلام:مَن رُزِقَ مِن أَربَعَةِ خِصالٍ واحِدَةً دَخَلَ الجَنَّةَ: بِرُّ الوالِدَينِ، أَو صِلَةُ الرَّحِمِ، أَو حُسنُ الجِوارِ، أَو حُسنُ الخُلُقِ. ۱
امام صادق عليه السلام:كسى كه يكى از اين چهار كار روزى اش شود، به بهشت مى رود: نيكى كردن به پدر و مادر، يا صله رحم، يا خوش رفتارى با همسايه و يا اخلاق خوش.
۱.جامع الأخبار: ص 287 ح 773.
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:پنج چيزند كه جز در مؤمن حقيقى جمع نمى شوند و خداوند به سبب آنها بهشت را بر او واجب مى گرداند: نورانيت دل، فهم اسلام، پارسايى در دين، دوستى با مردم، و سيماى خوش.
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:پنج كار است كه هر كس آنها را در يك روز انجام دهد، خداوند، او را در زمره بهشتيان مى نويسد: كسى كه بيمارى را عيادت كند و جنازه اى را تشييع نمايد و آن روز را روزه بگيرد و در نماز جمعه حضور يابد و بنده اى را آزاد كند.
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:پنج كار است كه هر كس همه آنها يا يكى از آنها را به نزد خداوند عز و جلبَرَد، خداوند، بهشت را بر او واجب مى گرداند: كسى كه تن تشنه اى را سيراب كند، يا شكم گرسنه اى را غذا دهد، يا پوست برهنه اى را بپوشاند، يا پاى برهنه اى را سوار كند، يا گردن اسيرى را آزاد كند.
۱.الصَّدَى: شِدّةُ العَطَش (لسان العرب: ج 14 ص 453 «صدا»).
۲.الهَفُو: الجُوع، ورجل هافٍ: جائع (لسان العرب: ج 15 ص 363 «هفا»).
۳.العَانِي: الأسير (النهاية: ج 3 ص 314 «عنا»).
۴.نثر الدر: ج 1 ص 159، نزهة الناظر: ص 13 ح 18، أعلام الدين: ص 294، تاريخ اليعقوبي: ج 2 ص 92 وفيه «أربع» بدل «خمس» وليس فيه «أو حمل قدما حافية»، المحاسن: ج 1 ص 458 ح 1060 عن الإمام الصادق عليه السلام نحوه، بحار الأنوار: ج 74 ص 369 ح 59؛ شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ج 16 ص 86.
عنه صلى الله عليه و آله:عَلامَةُ أَهلِ الجَنَّةِ فِي سَبعِ خِصالٍ: يَعفُو عَمَّن ظَلَمَهُ، وَيُحسِنُ إِلى مَن أَساءَ إِلَيهِ، وَيُعطِي لِمَن حَرَمَهُ، إِن أُعطِيَ شَكَرَ، وَإِنِ ابتُلِيَ صَبَرَ، وَإِن قالَ صَدَقَ، فَهُوَ يَمشِي بَينَ النّاسِ كَحَيٍ بَينَ الأَمواتِ. ۱
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:نشانه بهشتيان، هفت چيز است: كسى را كه به او ستم مى كند، مى بخشد؛ به كسى كه به او بدى مى كند، نيكى مى نمايد؛ به كسى كه از او مضايقه مى كند، عطا مى نمايد؛ اگر به او [از جانب خداوند] چيزى داده شود، شكر مى گزارد؛ اگر گرفتار شود، شكيبايى مى ورزد؛ و هر گاه سخن بگويد، راست مى گويد. او در ميان مردم، به سانِ زنده اى در ميان مردگان، راه مى رود.
۱.الفردوس: ج 3 ص 54 ح 4143 عن البراء بن عازب.
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:چهل كارند كه بالاترينِ آنها، عاريت دادن بز [به نيازمند براى استفاده موقّت از شير آن]است. هر كس به اميد ثواب آنها و از سر تصديق وعده پاداش آنها، به يكى از آنها عمل كند، بى گمان، خداوند به سبب آن، او را به بهشت مى بَرَد.
۱.المَنِيحَةُ: مِنْحَةُ اللبن، كالناقة أو الشاة، تعطيها غيرك يحتلبها ثمّ يردّها عليك (الصحاح: ج 1 ص 408 «منح»).
۲.صحيح البخاري: ج 2 ص 927 ح 2488، سنن ابي داوود: ج 2 ص 130 ح 1683، مسند ابن حنبل: ج 2 ص 634 ح 6869، المستدرك على الصحيحين: ج 4 ص 262 ح 7578، السنن الكبرى: ج 4 ص 309 ح 7799 كلّها عن عبد اللّه بن عمرو، كنز العمّال: ج 6 ص 416 ح 16331.