پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خرد، نورى است كه خداوند، آن را براى انسان آفريد و وسيله روشنى بخشى دل قرار داد تا بِدان، تفاوت ديدنى ها را از ناديدنى ها باز شناسد.

امام صادق عليه السلام:بنياد و بقاى انسان به چهار چيز است: آتش، نور، باد و آب؛ با آتش مى خورد و مى آشامد، با نور مى بيند و تعقّل مى كند.؛ و اگر در چشم آدمى نور نبود، توان ديدن و خردورزى نداشت.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خداوند، خرد را آفريد. سپس او را به سخن آورد و او پاسخ داد. آن گاه خداوند [به خرد]فرمود: «سوگند به عزّت و جلالم كه آفريده اى دوست داشتنى تر از تو نيافريدم؛ به وسيله تو مى گيرم و به وسيله تو مى بخشم. به جلالم سوگند كه تو را در هر كه دوست بدارم، كامل مى سازم و در هر كس كه مبغوض بدارم، ناقص مى گذارم».

امام على عليه السلام:خداوند عز و جل در نهاد فرشتگان، خردى بدون شهوت، قرار داد و در چارپايان، شهوتى بدون خرد آفريد؛ امّا در آدميان، خرد و شهوت را به هم در آميخت. پس، هر آن كس كه خردش بر شهوتش پيروز گردد، از فرشتگان، برتر است و هر آن كس كه شهوتش بر خردش غالب گردد، از چارپايان، پست تر است.

امام صادق عليه السلامـ در تفسير آيه «سپس پليدى و پرهيزگارى اش را به آن الهام نمود» ـ: [خداوند]براى خرد روشن ساخت كه چه كارى انجام دهد و چه چيزى را ترك نمايد.

امام صادق عليه السلامـ در تفسير آيه «سوگند به نفْس و آن كس كه آن را درست كرد» ـ: «[خداوند،] نفْس آدمى را آفريد و صورت داد». امام عليه السلام در تفسير آيه «سپس پليدى و پرهيزگارى اش را به آن الهام نمود» فرمود: «[خداوند،] به نفْس [، خوبى ها و بدى ها را]شناساند و الهام كرد. آن گاه مخيّرش كرد و او برگزيد».

امام صادق عليه السلامـ در نامه اى كه براى مفضّل نوشت و در آن از گفتگويش با پزشك هندى ياد كرد ـ: آن گاه پزشك گفت: به من بگو چگونه بر شناخت پروردگارى كه او را به توانايى و ربوبيّت وصف مى كنى، استدلال مى كنى، حال آن كه قلب، همه چيز را با حواس پنجگانه كه شرح دادم، باز مى شناسد؟ گفتم: [شناخت خداوند،] با خردى است كه در قلب من جاى دارد و با برهانى كه در شناخت خداوند، بدان استدلال مى كنم.

امام على عليه السلام:خرد، دو گونه است: فطرى و اكتسابى، و هر دو، منفعت مى رسانند.

امام على عليه السلام: خرد را دو گونه يافتم/ سرشتى و شنيدنى [اكتسابى]. خرد اكتسابى سودمند نيست/ بدون خرد فطرىْ همان گونه كه نور خورشيد/ بى فروغ چشم، سودى نمى بخشد.

امام على عليه السلام:بچه ها دندان هاى شيرى شان در هفت سالگى مى افتد؛ در نُه سالگى به نماز وا داشته مى شوند؛ در ده سالگى جاى خوابيدن آنان جدا مى گردد؛ در چهارده سالگى، بالغ مى شوند؛ تا بيست و يك سالگى قد مى كشند و تا بيست و هشت سالگى خِردشان رشد مى كند، بجز تجربه [كه پس از آن نيز زمينه رشد دارد].

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خرد، ارمغان خداوند است.

امام على عليه السلام:هر گاه خداوند خيرِ بنده اش را بخواهد، خردى استوار و كردارى درست، بدو مى بخشد.

امام على عليه السلام:هر گاه خداوند به انسانى خردى استوار و كردارى درست روزى كند، نعمت خود را بر او فراوان ساخته و منّت خود را بر او بزرگ داشته است.

الكافىـ به نقل از ابو هاشم جعفرى ـ: نزد امام رضا عليه السلام بوديم و از خِرد، سخن به ميان آورديم. فرمود: «اى ابو هاشم! خرد، بخشش خدايى است. هر كس كه بخواهد با تكلّف، خود را خردمند نمايد، چيزى جز نادانى بر او افزوده نمى گردد».

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:خداوند، چيزى با ارزش تر از خِرد در ميان بندگان، تقسيم نكرد. لذا خواب خردمند، از بيدارى نادان، برتر است و خوردن خردمند، از روزه نادان برتر است و بر جا بودن خردمند، از به حركت در آمدن نادان، برتر است. خداوند، هيچ پيامبر و فرستاده اى را برنينگيخت، مگر آن زمان كه خِردش كامل گشت و خِردش از خِردهاى همه امّتش بيشتر بود. آنچه پيامبر در خود نهان مى دارد [يعنى خرد]، از كوشش تمامِ كوشندگان، برتر است. هيچ بنده اى، نمى تواند واجبات الهى را به جاى آورد، مگر آن كه درباره آنها تعقّل كند. همه پرستشگران با زيادتى عبادت و پرستش، به پايه خردمندان نمى رسند به راستى كه خردمندان، همان «اولو الألباب (صاحبان خرد)» هستند كه خداوند، درباره آنان فرمود: «جز صاحبان خرد، پند نمى گيرند» .

جامع الأحاديث:از امير مؤمنان سؤال شد: برترين چيزى كه به انسان ها بخشيده شده، چيست؟ فرمود: «خردِ سرشتى». گفته شد: اگر نباشد؟ فرمود: «برادرى كه با او مشورت شود». گفته شد: اگر نبود؟ فرمود: «خاموشى در مجلس ها». گفته شد: اگر اين هم نبود؟ فرمود: «مرگ زودرس».

امام على عليه السلامـ در ديوان شعر منسوب به ايشان ـ: بهترين ارمغان خداوند براى انسان ها خرد است و هيچ يك از خوبى ها به پايه آن نرسد. اگر خداى رحمان، خرد انسانى را كامل كرد اخلاق و خواسته هايش نيز به كمال رسد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:اى گروه قريش! همانا تبار آدمى، دين اوست و جوان مردى اش، خُلق و خوى اوست و بنيادش خرد اوست.

امام على عليه السلام:بنياد آدمى، خرد اوست؛ آيين او به خرد اوست؛ و جوان مردى هر كس، به آن است كه خود را در كجا قرار دهد.