على بن ابراهيم، از پدرش، از حماد بن عيسى، از ربعى بن عبداللّه، از مردى، از على بن الحسين عليهماالسلام كه فرمود:«خداى عز و جل پيغمبران را از طينت عليّين ۱ آفريد». حاصل آنكه خدا دل هاى پيغمبران و بدن هاى ايشان را از آن طينت آفريد، و دل هاى مؤمنان را از آن طينت خلق فرمود، و خلق بدن هاى مؤمنان را از پست تر از آن قرار داد، و كفار را از طينت سجّين ۲ آفريد، و خدا دل ها و بدن هاى ايشان را از آن آفريد؛ پس در ميان دو طينت آميزش داد، و از اين راه است كه مؤمن، كافر را مى زايد و كافر، مؤمن را مى زايد. و از اين راه است كه مؤمن به گناه مى رسد و مرتكب آن مى شود، و از اين جا است كه كافر به ثواب مى رسد و متوجه آن مى گردد؛ پس دل هاى مؤمنان ميل دارد با نهايت شوق، به سوى آنچه از آن خلق شده اند، و دل هاى

محمد بن يحيى، از محمد بن حسن، از نضر بن شعيب، از عبدالغفّار جازى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«خداى عز و جل مؤمن را از گِلِ بهشت آفريد و كافر را از گِلِ دوزخ آفريد». و فرمود كه: «چون خداى عز و جل خير و خوبى را نسبت به بنده اى اراده فرمايد، روح و تن او را خوش و پاكيزه گرداند؛ پس هيچ چيز را نشنود از آنچه خوب باشد، مگر آنكه آن را بشناسد و بپسندد، و چيزى را نشنود از آنچه ناخوش باشد، مگر آنكه آن را نشناسد و نپسندد». راوى مى گويد: و شنيدم از آن حضرت كه مى فرمود: «سرشت ها سه قسم است. سرشت پيغمبران، و مؤمن از اين سرشت خلق شده است، مگر آنكه پيغمبران از خالص و برگزيده آن سرشت خلق شده اند، و ايشان در اين باب اصل اند، و از براى ايشان افزونى و زيادتى است كه بر غير خود دارند،

محمد بن يحيى و غير او، از احمد بن محمد و غير او، از محمد بن خالد، از ابونهشل روايت كرده اند كه گفت: حديث كرد مرا محمد بن اسماعيل، از ابوحمزه ثمالى كه گفت: شنيدم از امام محمد باقر عليه السلام كه مى فرمود:«به درستى كه خداى عز و جلما را از اعلاى عليّين آفريد، و دل هاى شيعيان ما را آفريد، از آنچه ما را از آن آفريد، و بدن هاى ايشان را از پست تر از آن آفريد. و دل هاى ايشان به سوى ما ميل مى كند و مى شتابد از غايت شوق؛ آن دل ها آفريده شده است از آنچه ما آفريده شديم»؛ پس اين آيه را تلاوت فرمود: «كَلّا اِنَّ كِتابَ الَاَبْرارِ لَفى عِلِّيِّينَ * وَما أَدْريكَ ما عِلِّيُّونَ * كِتابٌ مَرقومٌ * يَشْهَدَهُ الْمُقَرَّبُونَ» ۱؛ يعنى: «نه چنان است، به درستى كه نوشته نيكوكاران هر آينه در عليّين است، و چه

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از سهل بن زياد و چند نفر، از حسين بن حسن، همه از محمد بن اورمه، از محمد بن على، از اسماعيل بن يسار، از عثمان بن يوسف كه گفت: خبر داد مرا عبداللّه بن كيسان، از امام جعفر صادق عليه السلام وگفت: به آن حضرت عرض كردم كه: فداى تو گردم! منم، غلام تو، عبداللّه بن كيسان. فرمود:«امّا نسب را مى شناسم و امّا تو را نمى شناسم». عبداللّه مى گويد كه: به حضرت عرض كردم كه: من در جبل متولد شده ام و در زمين فارس نشو و نما نموده ام، و من با مردمان در امر تجارات و غير آن آميزش مى كنم؛ پس با مردى آميزش مى نمايم، و خوش طورى و خوش خلقى و امانت از براى او مى بينم، و چون او را تفتيش و تفحّص مى كنم و احوال او را جستجو مى نمايم، از برايم ظاهر مى شود كه با شما دشمنى دارد، و او را

على بن محمد، از صالح بن ابى حماد، از حسين بن يزيد، از حسن بن على بن ابى حمزه، از ابراهيم، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«در هنگامى كه خداى عز و جل خواست كه آدم عليه السلام را بيافريند، در ساعت اول از روز جمعه، جبرئيل عليه السلام را فرستاد، و به دست راست خويش يك قبضه [يك كف دست]سرشتى را گرفت، و قبضه او از آسمان هفتم تا آسمان دنيا رسيد، و از هر آسمانى خاكى را فراگرفت. و يك قبضه ديگر را از زمين هفتم كه از همه طبقات بالاتر است گرفت، تا زمين هفتم كه از همه دورتر است. بعد از آن، خداى عز و جل كلمه خود را امر فرمود، و قبضه اول را به دست راست خويش و قبضه دويّم را به دست چپ خويش نگاه داشت؛ پس آن سرشت را شكافت و دو حصّه نمود، و آنچه را كه از زمين بود افشان نمود، افشاندنى سخت، و

ابوعلى اشعرى و محمد بن يحيى، از محمد بن اسماعيل، از على بن حكم، از ابان بن عثمان، از زراره، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده اند كه فرمود:«مردم اگر مى دانستند كه آغاز آفرينش يا اول امر خلائق چگونه بود، دو نفر با هم اختلاف نمى كردند. به درستى كه خداى عز و جل پيش از آنكه خلايق را بيافريند، فرمود: باش آبِ خوش تا بهشت و اهل طاعت خود را از تو بيافرينم، و باش آبِ تلخ تا دوزخ و اهل معصيت خويش را از تو خلق كنم. بعد از آنكه به امر خدا موجود گرديدند، آن دو آب را فرمود تا به هم ممزوج شدند، و از اين جهت است كه مؤمن، كافر را مى زايد و كافر، مؤمن را مى زايد؛ پس گلى را از روى زمين فرا گرفت و آن را مالش سختى داد، ناگاه ايشان چون مورچگان مى جنبيدند. بعد از آن، به اصحاب دست راست فرمود: مى رويد به سوى

على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از ابن اذينه، از زراره روايت كرده است كه مردى سؤال كرد، از امام محمد باقر عليه السلام، از قول خداى ـ جلّ وعزّ ـ: «وَاِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنى ادَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَاَشْهَدَهُمْ عَلى أَنْفُسِهمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى» ۱ تا آخر آيه. آن حضرت در جواب فرمود ـ و پدرش عليهماالسلام مى شنيدـ:«حديث كرد مرا پدرم كه خداى عز و جل كفى را از خاك؛ يعنى آن خاكى كه آدم عليه السلام را از آن آفريد، گرفت، و آب شيرينِ خوش گوار را بر آن ريخت. بعد از آن، چهل صباح آن را وا گذاشت؛ پس آب شور تلخ را بر آن ريخت و چهل صباح آن را وا گذاشت، و در هنگامى كه آن سرشت برآمد، آن را فرا گرفت و مالش سختى داد، و خلايق مانند مورچگان، از آن، از طرف راست و چپ

على بن ابراهيم، از پدرش، از احمد بن محمد بن ابى نصر، از ابان بن عثمان، از محمد بن على حلبى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«چون خداى عز و جلاراده نمود كه آدم عليه السلام را بيافريند، آب را بر گل رها فرمود. بعد از آن، قبضه اى از آن گل را گرفت و آن را ماليد؛ پس آن را از هم جدا كرد و به دست خود آن را دو فرقه نمود، و ايشان را افشاند و پراكنده فرمود. ناگاه ايشان به جنبش درآمدند. بعد از آن، آتشى را از براى ايشان برافراشت، و اهل دست چپ را امر فرمود در آن داخل شوند، و ايشان به سوى آتش رفتند و از آن ترسيدند و داخل نشدند؛ پس اصحاب دست راست را امر فرمود در آن داخل شوند، و ايشان رفتند و داخل شدند. و خداى عز و جل آتش را امر فرمود تا بر ايشان سرد و سلامت گرديد. و در آن هنگام كه اهل

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از على بن حكم، از داود عجلى، از زراره، از حمران، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«در هنگامى كه خداى ـ تبارك و تعالى ـ خواست كه خلايق را بيافريند، آب شيرين و آب شور تلخى را آفريد، و آن دو آب به يكديگر آميختند؛ پس گلى را از روى زمين فرا گرفت و آن را مالش سختى داد. و بعد از آنكه خلايق از آن بيرون آمدند، به اصحاب دست راست فرمود ـ در حالى كه ايشان چون مورچگان مى جنبيدندـ: به سوى بهشت مى رويد با سلامت و ايمنى. و به اصحاب دست چپ فرمود: به سوى دوزخ مى رويد و باك ندارم. بعد از آن، فرمود: «أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى شَهِدْنا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيمَةِ اِنّا كُنّا عَنْ هَذا غافِلينَ» ۱؛ يعنى: «آيا نيستم پروردگار شما؟ گفتند: بلى، تو

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد و على بن ابراهيم، از پدرش، از حسن بن محبوب، از هشام بن سالم، از حبيب سجستانى روايت كرده اند كه گفت: شنيدم از امام محمد باقر عليه السلام كه مى فرمود:«چون خداى عز و جل فرزندان آدم عليه السلام را از پشت او بيرون آورد، تا از ايشان پيمان گيرد از براى خود به پروردگارى، و از براى هر پيغمبرى به پيغمبرى، اوّل كسى كه از برايش، بر ايشان پيمان گرفت به اقرار كردن به پيغمبرى او، محمد صلى الله عليه و آله بود. بعد از آن، خداى عز و جل به آدم فرمود: بنگر كه چه مى بينى؟ آدم عليه السلام به سوى ذرّيّه خويش نظر نمود، در حالى كه ايشان چون مورچگان بودند و آسمان را پر كرده بودند. آدم عليه السلام عرض كرد: اى پروردگار! چه بسيارند ذرّيّه من، و از براى [چه]كارى ايشان را آفريده اى؟ پس به

احمد بن محمد، از محمد بن خالد، از بعضى از اصحاب ما، از عبداللّه بن سنان روايت كرده است كه گفت: به امام جعفر صادق عليه السلام عرض كردم: فداى تو گردم! من بعضى از اصحاب خويش را مى بينم كه او را سبكى و تندى و بى عقلى عارض مى شود، و از براى همين اندوه سختى به من مى رسد و بسيار غمناك مى شوم. و كسى را كه با ما مخالفت كرده؛ يعنى سنّى را مى بينم، و او را خوش سمت مى بينم. حضرت فرمود:«مگو خوش سمت؛ زيرا كه سمت به معنى راه است، وليكن بگو خوش سيما (و سيما نشانى است كه در رو باشد)؛ زيرا كه خداى عز و جل مى فرمايد: «سيماهُمْ فىُوجُوهِهِمْ.» ۱». عبداللّه مى گويد: عرض كردم: بلى، او را خوش سيما مى بينم، و او را عقلى است استوار، و آرام دارد، و براى اين امر بسيار غمناك مى شوم. فرمود: «غمناك مباش به جهت