باب در بيان سلام كردن
15 حدیث
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّوْفَلِيِّ، عَنِ السَّكُونِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: السَّلَامُ تَطَوُّعٌ، وَ الرَّدُّ فَرِيضَةٌ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از نوفلى، از سكونى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: سلام تطوّع است (يعنى به طوع و رغبت، بى آنكه واجب باشد)، و رد و جواب آن واجب است» ۱.
۱.و قول آنكه گفته از اهل لغت كه: تطوّع، چيزى [را] كه نه فرض باشد و نه سنّت فرمان بردن، محلّ نظر است، مگر آنكه مرادش از سنّت، سنّت نباشد. (مترجم)
وَ بِهذَا الْاءِسْنَادِ، قَالَ:«مَنْ بَدَأَ بِالْكَلَامِ قَبْلَ السَّلَامِ، فَلَا تُجِيبُوهُ» وَ قَالَ: «ابْدَؤُوا بِالسَّلَامِ قَبْلَ الْكَلَامِ؛ فَمَنْ بَدَأَ بِالْكَلَامِ قَبْلَ السَّلَامِ، فَلَا تُجِيبُوهُ».
و به همين اسناد فرمود كه:«هر كه پيش از سلام به كلام آغاز كند، او را جواب مگوييد». و فرمود كه: «پيش از كلام، به سلام آغاز كنيد. پس هر كه پيش از سلام، به كلام آغاز كند، او را جواب مگوييد».
وَ بِهذَا الْاءِسْنَادِ، قَالَ:«قَالَ رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله: أَوْلَى النَّاسِ بِاللّهِ وَ بِرَسُولِهِ مَنْ بَدَأَ بِالسَّلَامِ».
و به همين اسناد فرمود كه:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه: سزاوارترين مردم به خدا و به رسول خدا، كسى است كه به سلام آغاز كند».
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمنِ بْنِ أَبِي نَجْرَانَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَيْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام، قَالَ:«كَانَ سَلْمَانُ ـ رَحِمَهُ اللّهُ ـ يَقُولُ: أَفْشُوا سَلَامَ اللّهِ؛ فَإِنَّ سَلَامَ اللّهِ لَا يَنَالُ الظَّالِمِينَ».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از سهل بن زياد، از عبد الرحمان بن ابى نجران، از عاصم بن حميد، از محمد بن مسلم، از امام محمد باقر عليه السلام كه فرمود:«سلمان رحمه اللهمى گفت كه: سلام را فاش و آشكار كنيد؛ زيرا كه سلام خدا به ستمكاران نمى رسد».
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ، عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام، قَالَ:«إِنَّ اللّهَ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ يُحِبُّ إِفْشَاءَ السَّلَامِ».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد، از ابن فضّال، از ثعلبة بن ميمون، از محمد بن قيس، از امام محمد باقر عليه السلام كه فرمود:«به درستى كه خداى عز و جل افشاى سلام را دوست مى دارد».
عَنْهُ، عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«إِنَّ اللّهَ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ قَالَ: الْبَخِيلُ مَنْ يَبْخَلُ بِالسَّلَامِ».
از او، از ابن فضّال، از معاوية بن وهب، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت است كه فرمود:«به درستى كه خدا فرمود كه: بخيل كسى است كه به سلام بخل كند».
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِيِّ، عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«إِذَا سَلَّمَ أَحَدُكُمْ فَلْيَجْهَرْ بِسَلَامِهِ، لَا يَقُولُ: سَلَّمْتُ فَلَمْ يَرُدُّوا عَلَيَّ، وَ لَعَلَّهُ يَكُونُ قَدْ سَلَّمَ وَ لَمْ يُسْمِعْهُمْ، فَإِذَا رَدَّ أَحَدُكُمْ فَلْيَجْهَرْ بِرَدِّهِ، وَ لَا يَقُولُ الْمُسَلِّمُ: سَلَّمْتُ فَلَمْ يَرُدُّوا عَلَيَّ».
ثُمَّ قَالَ: «كَانَ عَلِيٌّ عليه السلام يَقُولُ: لَا تَغْضَبُوا، وَ لَا تُغْضِبُوا، أَفْشُوا السَّلَامَ، وَ أَطِيبُوا الْكَلَامَ، وَ صَلُّوا بِاللَّيْلِ وَ النَّاسُ نِيَامٌ، تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ بِسَلَامٍ» ثُمَّ تَلَا عليه السلام عَلَيْهِمْ قَوْلَ اللّهِ
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از سهل بن زياد، از جعفر بن محمد اشعرى، از ابن قدّاح، از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«چون يكى از شما سلام كند، بايد كه سلام خود را بلند و آشكار كند، ونگويد كه: سلام كردم و جواب مرا نگفتند، و شايد كه او چنان باشد كه سلام كرده باشد، و به ايشان نشنوانيده باشد، و چون يكى از شما جواب گويد، بايد كه جوابش را بلند كند، و سلام كننده نگويد كه: سلام كردم و جواب مرا نگفتند». بعد از آن، فرمود كه: «على عليه السلام مى فرمود كه: غضب مكنيد و كسى را به غضب مياوريد، و سلام را فاش كنيد و كلام را خوش سازيد، و در شب نماز كنيد و مردم در خواب باشند، تا به سلامت داخل بهشت شويد، بى آنكه آفتى به شما رسد». بعد از آن، قول خداى عز و جل را بر ايشان تلاوت فرمود كه: «السَّلامُ
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى، عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ عَبْدِ اللّهِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«الْبَادِي بِالسَّلَامِ أَوْلى بِاللّهِ وَ بِرَسُولِهِ».
محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از ابن محبوب، از عبد اللّه بن سنان، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«آنكه ابتدا به سلام مى كند، به خدا و رسولش سزاوارتر است».
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ أَبَانٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْمُنْذِرِ، قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللّهِ عليه السلام يَقُولُ:«مَنْ قَالَ: السَّلَامُ عَلَيْكُمْ، فَهِيَ عَشْرُ حَسَنَاتٍ؛ وَ مَنْ قَالَ: سَلَامٌ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّهِ، فَهِيَ عِشْرُونَ حَسَنَةً؛ وَ مَنْ قَالَ: سَلَامٌ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللّهِ وَ بَرَكَاتُهُ، فَهِيَ ثَلَاثُونَ حَسَنَةً».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد بن خالد، از على بن حكم، از ابان، از حسن بن منذر كه گفت: شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه مى فرمود:«هر كه بگويد: السّلام عليكم، آن، ده حسنه است، و هر كه بگويد: سلام عليكم و رحمة اللّه، آن، بيست حسنه است، و هر كه بگويد: سلام عليكم و رحمة اللّه و بركاته، آن، سى حسنه است».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِيِّ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِيرٍ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«ثَلَاثَةٌ تَرُدُّ عَلَيْهِمْ رَدَّ الْجَمَاعَةِ وَ إِنْ كَانَ وَاحِداً: عِنْدَ الْعُطَاسِ، يُقَالُ: «يَرْحَمُكُمُ اللّهُ» وَ إِنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ غَيْرُهُ؛ وَ الرَّجُلُ يُسَلِّمُ عَلَى الرَّجُلِ، فَيَقُولُ: «السَّلَامُ عَلَيْكُمْ»؛ وَ الرَّجُلُ يَدْعُو لِلرَّجُلِ، فَيَقُولُ: «عَافَاكُمُ اللّهُ» وَ إِنْ كَانَ وَاحِداً؛ فَإِنَّ مَعَهُ غَيْرَهُ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از صالح بن سندى، از جعفر بن بشير، از منصور بن حازم، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«سه كس اند كه مانند ردّ جماعت به ايشان رد مى شود (يعنى جواب ايشان را به صيغه جمع بايد داد، و اگرچه آن كس يكى باشد): اوّل در نزد عطسه مى گويد كه: يرحمكم اللّه، و هر چند كه غيرش با او نباشد، و مردى بر مردى سلام مى كند و مى گويد كه: السّلام عليكم، و مردى، مردى را دعا مى كند و مى گويد كه: عافاكم اللّه، و اگرچه يكى باشد؛ زيرا كه غير او با او است» (يعنى فرشتگان).
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ رَفَعَهُ، قَالَ:
كَانَ أَبُو عَبْدِ اللّهِ عليه السلام يَقُولُ:«ثَلَاثَةٌ لَا يُسَلَّمُونَ: الْمَاشِي مَعَ الْجَنَازَةِ، وَ الْمَاشِي إِلَى الْجُمُعَةِ، وَ فِي بَيْتِ الْحَمَّامِ».
محمد بن يحيى روايت كرده است، از محمد بن حسين كه آن را مرفوع ساخته، گفت كه: امام جعفر صادق عليه السلام مى فرمود كه:«سه كس اند كه سلام نمى كنند: كسى كه با جنازه ها راه مى رود، و آنكه به سوى نماز جمعه مى رود، و كسى كه در خانه حمام باشد».
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسى، عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«مِنَ التَّوَاضُعِ أَنْ تُسَلِّمَ عَلى مَنْ لَقِيتَ».
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد، از عثمان، از هارون بن خارجه، از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«از جمله تواضع و فروتنى آن است كه سلام كنى، بر هر كه ملاقات كنى».
أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ جَمِيلٍ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام، قَالَ:«مَرَّ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام بِقَوْمٍ، فَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ، فَقَالُوا: عَلَيْكَ السَّلَامُ وَ رَحْمَةُ اللّهِ وَ بَرَكَاتُهُ وَ مَغْفِرَتُهُ وَ رِضْوَانُهُ، فَقَالَ لَهُمْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام: لَا تُجَاوِزُوا بِنَا مِثْلَ مَا قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ لِأَبِينَا إِبْرَاهِيمَ عليه السلام، إِنَّمَا قَالُوا: رَحْمَةُ اللّهِ وَ بَرَكَاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ».
احمد بن محمد، از ابن محبوب، از جميل، از ابو عبيده حذّاء، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«اميرالمؤمنين عليه السلام به گروهى گذشت و بر ايشان سلام كرد. در جواب گفتند كه: عليك السّلام و رحمه اللّه و بركاته و مغفرته و رضوانه؛ يعنى: «بر تو باد درود خدا، يا درود ما، يا همه درودها، و رحمت خدا و بركت هاى او، و آمرزش و خشنودى او»؛ پس اميرالمؤمنين عليه السلام به ايشان فرمود كه: به ما درمگذريد از مانند آنچه فرشتگان به پدر ما ابراهيم عليه السلام گفتند. جز اين نيست كه گفتند: «رَحْمَةُ اللّهِ وَبَرَكاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ» ۱؛ يعنى: بخشش خدا و بركت هاى او كه عبارت است از زيادتى خيرات، بر شما باد، اى خاندان ابراهيم!».
۱.هود، 73.
مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«إِنَّ مِنْ تَمَامِ التَّحِيَّةِ لِلْمُقِيمِ الْمُصَافَحَةَ، وَ تَمَامِ التَّسْلِيمِ عَلَى الْمُسَافِرِ الْمُعَانَقَةَ».
عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّوْفَلِيِّ، عَنِ السَّكُونِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام، قَالَ:«قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام: يُكْرَهُ لِلرَّجُلِ أَنْ يَقُولَ: حَيَّاكَ اللّهُ، ثُمَّ يَسْكُتَ حَتّى يَتْبَعَهَا بِالسَّلَامِ».
على بن ابراهيم، از پدرش، از نوفلى، از سكونى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود كه: مرد را مكروه است كه بگويد: حَيّاكَ اللّهُ؛ يعنى: «درود گويد خدا تو را، يا تو را زنده بدارد». و بعد از آن، خاموش شود، تا آنكه آن را به سلام تابع سازد» (كه سلام را در پى آن درآورد).