باب در جواز بازى و مزاح و خنده

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از معمّر بن خلّاد روايت كرده است كه: امام موسى كاظم عليه السلام را سؤال نمودم و عرض كردم كه: فداى تو گردم! مردى با گروهى مى باشد. پس در ميان ايشان سخنى جارى مى شود، مزاح مى كنند و مى خندند. فرمود:«باكى نيست، مادام كه نباشد». من گمان كردم كه آن حضرت فحش را قصد فرمود؛ يعنى مادام كه سخن زشتى نباشد. بعد از آن فرمود كه: «رسول خدا صلى الله عليه و آله چنان بود كه اعرابى به نزد او مى آمد و هديّه از برايش مى آورد. بعد از آن، در همان جا مى گفت كه: بهاى هديّه ما را به ما بده ۱، و رسول خدا صلى الله عليه و آله مى خنديد. چون اندوهناك مى شد، مى فرمود كه: اعرابى چه كرد؟ كاش او در نزد ما مى آمد!»

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد بن خالد، از شريف بن سابق، از فضل بن ابى قرّه، از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«هيچ مؤمنى نيست، مگر آنكه در او دعابه اى هست». عرض كردم كه: دعابه چيست؟ فرمود: «مزاح».

از او، از محمد بن على، از يحيى بن سلّام، از يوسف بن يعقوب، از صالح بن عقبه، از يونس شيبانى روايت است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«چگونه است مزاح كردن شما با يكديگر؟» عرض كردم كه: كم است. فرمود: «چنين مكنيد؛ زيرا كه با يكديگر مزاح كردن از خوش خلقى است. و به درستى كه تو به واسطه آن، سرور و شادى را بر برادرت داخل مى كنى. و هر آينه رسول خدا صلى الله عليه و آله با مرد مزاح مى كرد و مى خواست كه او را شاد كند».

صالح بن عقبه، از عبداللّه بن محمد جعفى روايت كرده است كه گفت: شنيدم از امام محمد باقر عليه السلام كه مى فرمود:«به درستى كه خداى عز و جل مزاح كردن با يكديگر را در جماعت، در حالى كه بى فحش باشد، دوست مى دارد».

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از سهل بن زياد، از على بن اسباط، از حسن بن كليب، از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«خنده مؤمن، تبسّم و لب خنده است».

على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از منصور، از حريز، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«بسيارى خنده، دل را مى ميراند». و فرمود كه: «بسيارى خنده، دين را مى گدازد، چنان كه آب، نمك را مى گدازد».

على بن ابراهيم، از پدرش، از نوفلى، از سكونى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«به درستى كه از جهل است خنده بى تعجّب». و گفت كه: مى فرمود: «دندان را به خنده ظاهر مكن، و حال آنكه كارهاى رسواكننده كرده باشى، و بايد كه از شبيخون ايمن نباشد، كسى كه كارهاى بد كرده است».

على بن ابراهيم، از پدرش، از ابن ابى عمير، از حفص بن بخترى روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه:«بپرهيزيد از مزاح؛ زيرا كه آن، آبرو را مى برد».

از او، از پدرش، از ابن ابى عمير، از آنكه او را حديث كرده، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت است كه فرمود:«چون كسى را دوست دارى، با او مزاح و ستيزه مكن».

از او، از پدرش، از ابن ابى عمير، از حمّاد، از حلبى، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت است كه فرمود:«قهقهه از شيطان است» ۱.

حميد بن زياد، از حسن بن محمد كندى، از احمد بن حسن ميثمى، از عنبسه عابد روايت كرده است كه گفت: شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه مى فرمود:«بسيارى خنده، آبرو را مى برد».

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از سهل بن زياد، از جعفر بن محمد اشعرى، از ابن قدّاح، از امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: بپرهيزيد از مزاح؛ زيرا كه آن، كينه نهانى را [بيرون]مى كشد و موجب كينه مى شود، و آن، دشنام كوچك تر است».

محمد بن يحيى، از عبداللّه بن محمد، از على بن حكم، از ابان بن عثمان، از خالد بن طهمان از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«چون قهقهه كنى، در هنگامى كه فارغ مى شود، بگو: اَللّهُمَّ لا تَمْقُتْنى؛ يعنى خداوندا! مرا دشمن مدار».

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از حجّال، از داود بن فرقد و على بن عقبه و ثعلبه روايت كرده كه آن را مرفوع ساختند به سوى امام جعفر صادق عليه السلام و امام محمد باقر عليه السلام، يا يكى از اين دو امام، كه فرمود:«بسيارى مزاح، نورِ رو را مى برد، و بسيارى خنده، ايمان را مى شكافد (يا از دل بيرون مى افكند)، شكافتن (يا بيرون افكندنى) به غايت».