باب در بيان حلم و بردبارى

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد، از وشّاء، از مثنّى حنّاط، از ابوحمزه كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام فرمود:«هيچ جرعه اى كه بنده آن را فرو خورد، دوست تر نيست به سوى خدا، از جرعه خشمى كه آن را فرو خورد، در نزد گرديدن آن در دلش ۱، يا به صبر و شكيبايى، يا به حلم و بردبارى».

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از احمد بن محمد بن ابى نصر، از محمد بن عبيداللّه روايت كرده است كه گفت: شنيدم از امام رضا عليه السلام كه مى فرمود:«مرد، عابد نمى باشد تا حليم باشد. و به درستى كه در ميانه بنى اسرائيل بنا چنين بود كه چون مردى عبادت مى نمود، او را عابد نمى شمردند، تا آنكه ده سال پيش از آن سكوت مى كرد».

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از على بن نعمان، از ابن مسكان، از ابوحمزه روايت كرده است كه گفت:مؤمن كسى است كه عمل خود را به حلم بياميزد. مى نشيند از براى آنكه بداند، و سخن مى گويد از براى آنكه بفهمد، و امانت خويش را به آشنايان خود خبر نمى دهد، و شهادتى كه دارد از دشمنان خويش نمى پوشد، و چيزى از حق را از ريا و ديدن مردم به جا نمى آورد، و آن را به جهت حيا ترك نمى كند. اگر مردم او را به پاكى ياد كنند و مدح و ثنا گويند، از آن چه مى گويد، بترسد، و از خدا آمرزش طلبد از آن چه ايشان نمى دانند، و گفتار آنكه احوال او را نمى داند او را گول نزند، و از احصا و ضبط آن چه عمل نموده، به غايت بترسد.

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از ابن فضّال، از ابن بكير، از زراره، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«حضرت على بن الحسين عليه السلام مى فرمود: مرا به شگفت مى آورد و خوشم مى آيد كه حلم مرد او را دريابد، در هنگامى كه خشم مى گيرد».

چند نفر از اصحاب ما روايت كرده اند، از احمد بن محمد بن خالد، از على بن حكم، از ابوجميله، از جابر، از امام محمد باقر عليه السلام كه فرمود:«به درستى كه خداى عز و جل بنده صاحب شرمِ بردبار را دوست مى دارد».

از او، از على بن حفص عوسى كوفى روايت است كه آن را مرفوع ساخته به سوى امام جعفر صادق عليه السلام كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: خدا هرگز كسى را به جهل و نادانى عزيز نگرداند، و هرگز به بردبارى كسى را ذليل نساخته است».

از او، از بعضى از اصحابش روايت است كه آن را مرفوع ساخته و گفته است كه امام جعفر صادق عليه السلام فرمود:«كافى است حلم كه ياور باشد». و فرمود كه: «هر گاه حلم نداشته باشى، به زحمت و مشقّت، خود را بر آن بدار».

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد بن عيسى، از عبداللّه حجّال، از حفص بن ابى عايشه روايت كرده است كه گفت: امام جعفر صادق عليه السلام يكى از غلامان خود را در پى كارى فرستاد. و آن غلام دير كرد؛ پس حضرت صادق عليه السلام به دنبال او بيرون رفت، به جهت آنكه دير كرده بود. و او را يافت كه خوابيده و در خواب است. حضرت در نزد سر آن غلام نشست و او را باد مى زد، تا آنكه بيدار شد. و در هنگامى كه بيدار شد، حضرت صادق عليه السلام به او فرمود كه:«اى فلان! به خدا سوگند كه تو را نمى رسد كه چنين كنى و در شب و روز هر دو بخوابى. شب از براى تو است و روز از براى ما است كه از تو منتفع شويم و مشغول خدمت ما باشى».

محمد بن يحيى، از احمد بن محمد، از على بن نعمان، از عمرو بن شمر، از جابر، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: به درستى كه خدا دوست مى دارد صاحب شرمِ بردبارى را كه عفيف و پارسا باشد، و به زحمت و مشقّت، خود را بر عفّت بدارد».

ابوعلى اشعرى، از محمد بن على بن محبوب، از ايّوب بن نوح، از عبّاس بن عامر، از ربيع بن محمد مسلى، از ابومحمد، از عمران، از سعيد بن يسار، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:«چون در ميان دو مرد منازعه و گفتگو واقع شود، دو فرشته فرود آيند، و با سفيه و بى عقلِ از ايشان كه سبكى كند، مى گويند كه: گفتى و درست نگفتى، و تو سزاوارى از براى آن چه گفتى، و زود باشد كه جزا داده شوى به آن چه گفتى. و به صاحب حلم از ايشان مى گويند كه: صبر كردى و متحمّل آزار و اذيّت شدى، خدا تو را مى آمرزد، اگر اين صبر و تحمّل را به اتمام برسانى». و فرمود: «پس اگر صاحب حلم بر او رد كند و جواب گويد، آن دو فرشته به سوى آسمان بالا روند».