حدیث دربارهزينت زهد

دانشنامه امیرالمؤمنین(ع) ج ۹، ص ۵۰۸، ح ۴۱۶۴

الكامل في التاريخ عن الحسن بن صالح: تَذاكَرُوا الزُّهّادَ عِندَ عُمَرِ بنِ عَبدِ العَزيزِ، فَقالَ عُمَرُ: أزهَدُ النّاسِ فِي الدُّنيا عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ عليه ‏السلام. ۱

الكامل فى التاريخ ـ به نقل از حسن بن صالح ـ : نزد عمر بن عبد العزيز از زاهدانْ سخن به ميان آمد. عمر گفت: زاهدترينِ مردم در دنيا، على بن ابى طالب بود.

۱.الكامل في التاريخ: ج 2 ص 443، تاريخ دمشق: ج 42 ص 489، مقتل أمير المؤمنين: ص 108 ح 99 عن الحسن بن حيّ نحوه، المناقب للخوارزمي: ص 117 ح 128 عن الحارث بن حصيرة وفيه «ما علمنا أنّ أحدا كان في هذه الاُمّة بعد النبيّ صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏ آله أزهد من عليّ بن أبي طالب عليه ‏السلام».

کلیدواژه‌ها تبلیغ حکمت نامه پیامبر اعظم در یک نگاه حکمت های تربیتی ویژگی های مبلغ +2 مورد دیگر

احادیث دیگر این موضوع

پيامبر خدا صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏ آله: اى على! خداوند تعالى، تو را به زينتى آراسته است كه بندگانش را به زينتى چنين دوست‏داشتنى در نزد خداوند، نياراسته است. اين، آرايشِ نيكان در نزد خداوند عز و جل است: زهد در دنيا، تو را به گونه‏اى قرار داده است كه چيزى از آن برنمى‏گيرى و دنيا نيز چيزى از تو بر نمى‏گيرد. خداوند، دوستى بينوايان را به تو بخشيده و تو را به اين كه آنان پيروت باشند، خشنود كرده، و آنان را به اين كه تو پيشوايشان باشى، خشنود ساخته است.

پيامبر خدا صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏ آله: اى على! خداوند، تو را به زينتى آراسته است كه بندگان را به زينتى چنين دوست داشتنى در نزد خدا، نياراسته است: زهد در دنيا. تو را به گونه‏اى قرار داده كه از دنيا، چيزى فرا چنگ نياورى و دنيا نيز چيزى از تو فراچنگ نياورَد. به تو دوستى بينوايان را بخشيده است كه به پيشوايى تو خشنودند و تو به پيرو بودن آنان، راضى هستى. خوشا بر آن كه تو را دوست مى‏دارد و تو را مى‏پذيرد، و واى بر آن كه تو را دشمن مى‏دارد و بر تو دروغ مى‏بندد! كسانى كه تو را دوست دارند و تصديقت كرده‏اند، آنان، همسايگان تو در خانه‏ات در بهشت و رفيقان تو در قصرت خواهند بود، و كسانى كه تو را دشمن داشتند و بر تو دروغ بستند، بر خدا رواست كه آنان را در روز واپسين، در جايگاه دروغگويان قرار دهد.

پيامبر خدا صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏ آله به على عليه ‏السلام: خداوند، تو را به زينتى آراسته است كه بندگان را به هيچ چيزى محبوب‏تر از آن در نزد خدا و رساتر در پيش او نياراسته است: زهد در دنيا. خداوند، اين ويژگى را به تو داده است و دنيا را به گونه‏اى قرار داده كه از تو چيزى نصيبش نمى‏شود و براى تو از زهد در دنيا، چهره‏اى قرار داده كه بدان، شناخته مى‏شوى.

امام على عليه ‏السلام ـ در نامه‏اش به كارگزار خود در بصره، عثمان بن حُنَيف ـ : بدان كه هر پيروى را پيشوايى است كه به او اقتدا مى‏كند و به نور دانش او روشنايى مى‏گيرد. بدان كه پيشواى شما از دنيايش به دو كهنه جامه و به دو گِرده نان، بسنده كرده است. بدان كه شما بر پيروى اين روش، ناتوانيد؛ امّا با وَرَع و تلاش و عفّت و درستى، مرا يارى كنيد. به خدا سوگند، از دنياى شما طلا و نقره‏اى ذخيره نكردم و از غنيمت‏هاى آن، ثروتى گِرد نياوردم و به جاى لباس فرسوده‏ام، لباسى آماده نساختم. آرى! از آنچه آسمان بر آن سايه افكنده است، فَدَك در دست‏ما بود كه گروهى بر آن، بخل ورزيدند و گروهى‏ديگر سخاوتمندانه از آن گذشتند، و بهترين داور، خداوند است. مرا با فدك و غير فدك چه كار، در حالى كه فردا، جايگاه انسان، گورى است كه نشانه‏هاى او در تاريكى آن از بين مى‏رود و خبرهايش پوشيده مى‏شود؟! گودالى كه اگر بر گشادگى آن افزوده شود و دست‏هاى گوركْن آن را فراخ سازد، سنگ و كلوخْ آن را مى‏فشارد و خاك‏هاى انباشته، منفذهايش را مى‏بندد؟ من جانم را با پرهيزگارى مى‏پرورانم تا در روز بيم بزرگ، در امان آيد و بر كرانه لغزشگاه، پايدار بماند. اگر مى‏خواستم، راه دستيابى به پالوده عسل و مغز گندم و بافته‏هاى ابريشم را مى‏يافتم؛ ولى مباد كه هوايم بر من چيره گردد و آزْ مَنشى، مرا به سوى غذاى لذيذ كشد، در حالى كه شايد در حجاز و يا يمامه، كسى باشد كه به گِرده نانى دست پيدا نكند و مزه سيرى را نچشيده باشد، يا آن كه من سير بخوابم و در اطرافم شكم‏هايى به پشت چسبيده و جگرهايى سوخته باشند و يا چنان باشم كه شاعرى گفته است: درد تو همين بس كه سير مى‏خوابى و در اطرافت جگرهايى هستند كه پوست بزغاله‏اى را آرزو مى‏كنند. آيا به اين بسنده كنم كه به من بگويند: «اين، امير مؤمنان است» و با آنان در سختى‏هاى روزگار، سهيم نباشم يا در سختى‏هاى زندگى، نمونه‏اى برايشان نباشم؟ من براى آن آفريده نشده‏ام كه خوردن غذاهاى لذيذ، مشغولم كند، چون چارپاى پَروارى كه همّتش علفش است و يا چارپاىِ رهاشده كه خاك را به هم مى‏زند. و از علف‏هاى آن، خود را سير مى‏كند و از آنچه بر سرش مى‏آورند، غافل مى‏ماند، يا وا نهاده باشم و يا بيهوده‏ام پندارند و يا ريسمان گم‏راهى را بكَشم و يا راه سرگردانى را بپيمايم. اى دنيا! از من دور شو. مهارت بر گردنت است. از چنگال‏هايت رَسته‏ام و از شبكه تارهايت رها شده‏ام و از رفتن به لغزشگاه‏هايت پرهيز كرده‏ام. كجايند گذشتگانى كه با بازيچه‏هايت مغرورشان ساختى؟ و كجايند مردمانى كه با زيورهايت فريبشان دادى؟ اينك، گرفتار گورها و در دل قبرهايند. [اى دنيا!] به خدا سوگند، اگر شخصى قابل ديده شدن بودى و قالب حسّى مى‏داشتى، به‏خاطر بندگانى كه با آرزوها فريبشان دادى و امّت‏هايى كه در هلاكتشان افكندى و پادشاهانى كه آنها را به نابودى سپردى و به جايگاه‏هاى گرفتارى ـ كه هيچ‏راه پس و پيشْ رفتن نيست ـ واردشان كردى، حدود خدايى را بر تو جارى مى‏ساختم. هيهات! آن كه پا در لغزشگاهت نهاد، لغزيد (با سر فرود آمد) و هر كس به ژرفاى دريايت رفت، غرق شد و هر كه از بندت رَهيد، رستگار شد. آن كه از تو سالم مانْد، از اين كه در جايى تنگ مسكن گزيند، باكش نيست و دنيا در نزد او، چون روزى است كه پايانش نزديك است. از پيش چشمم دور شو! به خدا سوگند كه برايت خود را خوار نخواهم ساخت كه خوارم سازى و گردن به بندت نمى‏دهم كه به اين سو و آن سويم بكشى. به خدا سوگند، عهد مى‏بندم كه به استثناى آن‏جايى كه اراده خدا باشد، نفس خويش را چنان تربيت كنم كه اگر گِرده نانى به عنوان غذا يافت، به آن شادمان گردد و به نمك، به عنوان خورشْ قناعت ورزد، و مردمك چشمم را چنان مى‏دارم كه چون چشمه خشكيده، آبى در آن نمانَد و اشك آن بريزد. آيا چرنده، شكمش را با چرا پُر كند و بخوابد و گوسفند در آغل، علف سير بخورد و بيفتد و على از توشه‏اش بخورد و بخوابد؟ چشمش روشن كه پس از ساليانى دراز به چارپايى رها و چرنده‏اى در حال چرا، اقتدا كند! خوشا جانى كه آنچه را پروردگارش بر عهده‏اش نهاده، پرداخته و در سختى‏اش با شكيبايى ساخته، و در شب، از چشم بر هم نهادن، دورى جسته تا آن كه خواب بر وى غلبه كرده و زمين را بستر قرار داده و كفِ دست خويش را بالين نموده است. در بين جمعى كه از بيم روز بازگشت، شب زنده‏دار مانده‏اند و از رخت‏خوابشان دورى گزيده‏اند، لب‏هايشان به ياد پروردگارشان گويان گشته، و گناهانشان از استغفار فراوان، زدوده شده‏است، «آنان، حزب خدايند و بدانيد كه حزب خدا رستگارند» . اى پسر حنيف! از خدا بترس. بايد كه گِرده‏هاى نانت تو را بسنده باشد تا از آتش، رهايى يابى.

امام على عليه ‏السلام: به خدا سوگند، دنياى شما در پيش من جز [حكايت]مسافرانى نيست كه كنار چشمه‏اى فرود آمده‏اند و ساربان بانگ زده و راه افتاده‏اند و لذّت آن در نظرم، جز آب و چرك و خون و حنظلى تلخ كه در كامم چشانند و سمّ فراوان مار افعى كه بنوشانند و گردنبند آتشينى كه بر گردنم ببندند، نيست. اين لباسم را آن قدر وصله زده‏ام كه از وصله‏زنِ آن خجالت مى‏كشم. به من گفت: اين را چون ماده الاغ، رها كن، شايسته وصله‏زدن نيست. به وى گفتم: دور باش، شبروان، در پگاهان، خدا را سپاس مى‏گويند و سختى‏هاى راه از [تن] ما زدوده خواهد شد. و اگر مى‏خواستم، پارچه‏هاى ديباى نقشدارِ ويژه مى‏پوشيدم و با نان مغز گندم، سينه مرغ مى‏خوردم و با ظرف‏هاى نازك و شفاف، آب زلال مى‏نوشيدم؛ اما من سخن خداى جليل را تصديق مى‏كنم كه فرمود: «كسانى كه زندگى دنيا و زيور آن را بخواهند، [جزاى]كارهايشان را در آن‏جا به طور كامل به آنان مى‏دهيم و به آنان در آن‏جا كم داده نخواهد شد. اينان كسانى هستند كه در آخرت، جز آتش برايشان نخواهد بود» . چگونه بر آتشى طاقت بياورم كه اگر شراره‏اى از آن به زمين رسد، گياهان آن را خواهد سوزاند؟ كدام‏يك براى على خوب است: اين كه مقرّب صاحب عرش باشد و يا رانده‏شده دور، خشمْ ديده، به خاطر گناهش در آتش، تكذيب شده؟

امام على عليه ‏السلام: اين دنياى شما نزد من از عطسه بزى كم‏ارزش‏تر است.

امام على عليه ‏السلام: به خدا سوگند، اين دنياى شما در نظر من از استخوان خوكى در دست فردى جذامى، بى‏ارزش‏تر است.

امام على عليه ‏السلام: اين دنياى شما نزد من بى اعتبارتر از برگى در دهان ملخى است كه آن را مى‏جَوَد. على كجا و نعمت‏هاى فانى و لذّت‏هاى ناپايدار كجا!