اَشعَث بن قيس

تاريخ دمشقـ به نقل از ابراهيم ـ: چون پيامبر خدا درگذشت، اشعث بن قيس و گروهى از عرب، مرتد شدند و گفتند: نماز مى خوانيم؛ ولى زكات نمى دهيم. ابو بكر، اين را نپذيرفت و گفت: حكمى را كه پيامبر خدا آورده، وا نمى گذارم و آنچه را آزاد نهاده، محدود نمى كنم و درباره آنچه پيامبر خدا از شما مى گرفته، ذرّه اى كوتاه نمى آيم و با شما مى جنگم و اگر حتّى پايبند شترى را كه پيامبر خدا از شما مى گرفت، از من دريغ داريد، بر سر آن با شما مى جنگم. ابو بكر، سپس تلاوت كرد: «و محمّد، جز پيام آورى كه پيش از او هم پيام آورانى [آمدند و] درگذشتند، نيست» . پس اشعث بن قيس و گروهى از قومش در قلعه اى پناه گرفتند. اشعث [به ابو بكر]گفت: به هفتاد نفر ما امان دهيد. امان دادند و خود او پس از آن هفتاد نفر، از قلعه پايين آمد

وقعة صِفّينـ به نقل از اشعث بن قيس، از سخنرانى اش در آذربايجان، پس از بيعت مردم با على عليه السلام ـ: اى مردم! امير مؤمنان، عثمان، مرا به حكومت آذربايجان گماشت و درگذشت، در حالى كه حكومت در دست من بود. مردم با على بيعت كرده اند و اطاعت ما از او، همچون اطاعت از پيشينيان اوست و ماجراى ميان او و طلحه و زبير به آگاهى شما رسيده است و على در اين ماجرا بر آنچه از ما و شما پنهان مانده، امين است. پس چون به خانه اش آمد، يارانش را فرا خواند و گفت: نامه على مرا به وحشت انداخته است و بى گمان، او دارايى آذربايجان را مى گيرد. پس من به معاويه مى پيوندم. يارانش گفتند: مرگ براى تو بهتر از اين است. آيا سرزمين و خاندان خود را رها مى كنى و دنباله رو مردم شام مى شوى؟! اشعث، شرمگين شد و به راه افتاد تا بر

شرح نهج البلاغة:همه تباهى ها و ناآرامى هايى كه در [زمان] خلافت على عليه السلام روى داد، از اشعث، مايه مى گرفت و اگر مجادله او با امير مؤمنان درباره معناى «حكومت» نبود، جنگ نهروانْ رخ نمى داد و امير مؤمنان با آنان (خوارج) به سوى معاويه مى رفت و شام را تصرّف مى كرد؛ زيرا او ـ كه درودهاى خدا بر او باد ـ قصد داشت با آنان مماشات كند و به صراحت نگرايد. در مَثَل نبوى ـ كه درودهاى خدا بر گوينده اش باد ـ آمده است كه «جنگ، نيرنگ است» و از اين رو، چون خوارج به على عليه السلام گفتند: همچون ما از كارهايت توبه كن تا همراه تو به جنگ با شاميان بياييم، سخنى سربسته و كُلّى بر زبان آورد كه همه پيامبران و معصومان نيز مى گويند. او فرمود: «آمرزش هر گناهى را از خدا مى خواهم». پس خوارج، به همين، راضى شدند و آن