فصاحت و بلاغت امام

المناقب، ابن شهر آشوب:امام رضا عليه السلام، به نقل از پدرانش فرمود: «ياران پيامبر خدا گِرد آمدند و در اين خصوصْ سخن مى گفتند كه «الف» در كلام، بيشتر از ديگر حروف، كاربُرد دارد. على عليه السلام به بِداهه، خطبه اى زيبا و شگفت [بدون الف]ايراد كرد كه اوّلش چنين بود: سپاسْ مى گويم كسى را كه منّتش عظيم، نعمتش فراوان، رحمتش پيشاپيش، كلامش تامّ، اراده اش نافذ و فرمانش رساست. ۸ آن گاه، به بداهه، خطبه اى بدون نقطه ايراد كرد كه آغازش چنين است: سپاسْ خداى را كه شايسته ستايش و جايگاه هر ستايش است، و رساترين و شيرين ترين و سريع ترين و شريف ترين و آشكارترين و والاترين و گرامى ترين و سزاوارترين ستايش، از آنِ اوست. ۹ هر دوى اين دو خطبه را در [كتاب خود:]المكنون و المخزون آورده ام. و از سخنان اوست: «سبُك

شريف رضى در مقدّمه نهج البلاغة:. پس از تأليف كتاب خصائص الأئمّة عليهم السلام، [گروهى از دوستان و برادران]از من خواستند كه به تأليف كتابى بپردازم كه در بر گيرنده گزيده سخنان مولايمان امير مؤمنان، در همه فنون و شاخه هاى گوناگون آن، از قبيل خطبه ها، نامه ها، پندها و آداب باشد؛ چرا كه مى دانستند چنين كتابى در بر دارنده شگفتى هاى بلاغت، نكات بى نظير فصاحت، گوهرهاى زبان عربى و كلمات درخشنده دينى و دنيوى خواهد بود؛ چيزهايى كه گِرد آمدهْ در كلامى، و به طور فراگيرْ در كتابى يافت نمى شوند؛ چون امير مؤمنان، آبشخور فصاحت و سرچشمه بلاغت است. رازهاى بلاغت از او آشكار گشت و قوانين آن، از او گرفته شد و هر گوينده سخنور، به مانند او گام زد و هر واعظ سخنورى از كلام او يارى جُست. با اين همه، او پيشتاز است و

ابن أبى الحديدـ در شرح نهج البلاغة ـ: امّا در فصاحت، او پيشواى فصيحان و سرور بليغان است. درباره سخن او گفته شده كه پايين تر از سخن آفريننده، و برتر از سخن آفريدگان است و مردم، سخنرانى و نوشتن را از او آموخته اند. عبد الحميد بن يحيى گفته است: «هفتاد خطبه از خطبه هاى آن اَصلَع ۱۰ (على عليه السلام) را از بَر كردم. آن گاه، [بلاغت در من] جوشيد و جوشيد». ابن نُباتَه گفته است: «از خطابه گنجى را از بَر كردم كه بخشش از آن، فقط موجب گستردگى و فراوانى اش مى شود؛ صد فصل از موعظه هاى على بن ابى طالب عليه السلام را حفظ كردم». هنگامى كه مِحفَن بن ابى مِحفَن به معاويه گفت: «از نزد گُنگ ترينِ مردم مى آيم»، معاويه گفت: «واى بر تو! چگونه او گُنگ ترينِ مردم است. سوگند به خدا، جز او كسى روش فصاحت را براى