حدیث دربارهفصاحت و بلاغت امام

تاج العروسـ في بَيانِ الأَقوالِ في وَجهِ تَسمِيَةِ عِلمِ النَّحوِ بِهذَا الاسمِ ـ: قيلَ: لِقَولِ عَلِيٍّ رَضِيَ اللّهُ تَعالى عَنهُ بَعدَما عَلَّمَ أبَا الأَسوَدِ الاِسمَ وَالفِعلَ وأبوابا مِنَ العَرَبِيَّةِ: اُنحُ عَلى هذَا النَّحوِ. ۱

تاج العروسـ در بيان ديدگاه ها در مورد علّت نام گذارى علم «نحو» به اين نام ـ: گفته شده كه اين، به خاطر سخن على عليه السلام به ابو الأسود بود، كه پس از آن كه به وى، اسم و فعل و باب هايى از عربى را ياد داد كه به او فرمود: همين «نحو (شيوه)» را دنبال كن.

۱.تاج العروس: ج 20 ص 226؛ الفصول المهمّة للحرّ العاملي: ج 1 ص 681 ح 1073.

کلیدواژه‌ها شاخه های گوناگون دانش او ادبیات فصاحت و بلاغت امام

احادیث دیگر این موضوع

تاج العروس:اوّلين كسى كه نحو و لغت را نگاشت، ابو الأسود دُئِلى بود و آن را از امير مؤمنان على بن ابى طالب عليه السلام گرفته بود.

البداية والنهايةـ به نقل از ابن خَلِّكان و ديگران ـ: اوّلين كسى كه علم نحو را به ابو الأسوَدْ القا كرد، على بن ابى طالب عليه السلام بود كه به وى فرمود: «كلام، اسم و فعل و حرف است». آن گاه، ابو الأسود به همين نحو، پيش بُرد و بر سخن ايشان افزود و اين روش را دنبال كرد و به همين خاطر، اين دانشْ «نحوْ» نام گرفت.

امام على عليه السلام:به راستى كه ما اميرانِ [مُلكِ] سخنيم و ريشه هاى سخن، در ما ريشه دوانده و شاخسارش بر ما سايه افكنده است.

المناقب، ابن شهر آشوب:امام رضا عليه السلام، به نقل از پدرانش فرمود: «ياران پيامبر خدا گِرد آمدند و در اين خصوصْ سخن مى گفتند كه «الف» در كلام، بيشتر از ديگر حروف، كاربُرد دارد. على عليه السلام به بِداهه، خطبه اى زيبا و شگفت [بدون الف]ايراد كرد كه اوّلش چنين بود: سپاسْ مى گويم كسى را كه منّتش عظيم، نعمتش فراوان، رحمتش پيشاپيش، كلامش تامّ، اراده اش نافذ و فرمانش رساست. ر. ك: ص 381 (خطبه بدون الف). آن گاه، به بداهه، خطبه اى بدون نقطه ايراد كرد كه آغازش چنين است: سپاسْ خداى را كه شايسته ستايش و جايگاه هر ستايش است، و رساترين و شيرين ترين و سريع ترين و شريف ترين و آشكارترين و والاترين و گرامى ترين و سزاوارترين ستايش، از آنِ اوست. ر. ك: ص 387 (خطبه بدون نقطه). هر دوى اين دو خطبه را در [كتاب خود:]المكنون و المخزون آورده ام. و از سخنان اوست: «سبُك بار باشيد تا برسيد، كه رفتگان شما در انتظارِ ماندگان شمايند». و از سخنان اوست: «آن كه دستِ يارى از خويشاوندانش شُست، يك دست يارى را از آنان باز داشت و دستان يارى رسانِ بسيارى از آنان را از خود بُريد، و آن كه با اطرافيانش نرم خويى كرد، دوستىِ آنان را هميشگى ساخت». و از سخنان اوست: «هر كس چيزى را نداند، با آن دشمنى مى ورزد» كه نظير اين سخن خداوند است كه فرمود: «بلكه چيزى را دروغ شمردند كه به دانش آن، احاطه نداشتند» . و از سخنان اوست: «انسان در زير زبانش پنهان است؛ چون سخن گويد، آشكار مى شود» كه نظير اين سخن خداوند است كه فرمود: «و از آهنگِ سخن، به [حال] آنان پى خواهى برد» . و از سخنان اوست: «ارزش هر كس، به چيزى است كه خوب مى داند» كه نظير اين [سخن خداوند]است كه: «در حقيقت، خدا او را بر شما برترى داده، و او را در دانش و [نيروى]بدن، بر شما برترى بخشيده است» . و از كلام اوست: «قتل، قتل را كم مى كند» كه نظير اين [سخن خداوند] است كه: «شما را در قصاص، زندگانى است» .

تاريخ دمشق:معاويه گفت: ما گفتگو مى كرديم كه تيغ، سر هيچ قريشى اى را كه از على فصيح تر باشد، نتراشيده است.

الإمامة والسياسةـ در يادكردِ آمدن ابن ابى مِحْجن به نزد معاويه ـ: معاويه گفت: به خدا سوگند اگر همه زبان هاى مردم، گِرد آيند و يك زبان شوند، زبان على در برابر آنها بسنده است.

مُروج الذَّهَبـ در يادكردِ پاره اى از سخنان على عليه السلام ـ: آنچه مردم از خطبه ها (سخنرانى ها)ى وى در ساير جاها گِرد آورده اند، چهارصد و هشتاد و اندى خطبه است كه به بداهه ايراد كرده است و آن خطبه ها، در زبان و عمل مردم، متداول اند.

نثر الدرّـ به نقل از محمّد بن حنفيّه، در توصيف على عليه السلام ـ: «هر گاه سخن مى گفت، پيشتاز بود، و هر گاه ضربه مى زد، مى بُريد». اين، مثل كلام شخص ديگرى در توصيف اوست كه مى گفت: «على عليه السلام، هر گاه سخن مى گفت، آخرين سخن را مى گفت، و هر گاه ضربه مى زد، نابود مى كرد».