آگاهى امام به همه زبان ها

امام باقر و امام صادق عليهماالسلام:هـنگـامـى كـه امير مؤمنان از كار بصريان فارغ شد، هفتاد نفر از سياهان به نزد وى آمدند و سلام كردند و به زبان خود با او سخن گفتند و ايشان، به زبان آنان به آنان پاسخ گفت.

امام صادق عليه السلام:[يهودى اى] از جـيب قـبايش كتابى بيرون آورد و آن را به امير مؤمنان داد. امام عليه السلام آن را گشود، به آن نگريست و گريست. يهودى به وى گفت: پسر ابو طالب! چه چيزى تو را به گريه انداخت؟ به اين كتاب كه به زبان سُريانى است، نگاه كردى، در حالى كه تو فردى عربى. آيا دانستى كه آن چيست؟ امير مؤمنان ـ كه درود خدا بر او باد ـ فرمود: «آرى. اين، نام من است كه ثبت شده است». يهودى به وى گفت: نام خود را در اين كتاب به من نشان بده و مرا از نام خود به زبان سُريانى، باخبر كن. امير مؤمنان ـ كه سلام خدا بر او باد ـ، نامش را در كتاب، نشان داد و گفت: «نام من اِليا ست».

امام صادق عليه السلام:هنگامى كه امير مؤمنان به سوى نهروانيان مى رفت، در محلّه قَطُفتا ۴ فرود آمد. مردم ناحيه بادَرويا ۵ نزد وى آمدند و از سنگينى ماليات خود، شكايت كردند و به زبان نبطى به آن حضرت گفتند كه همسايگانى دارند كه زمين هايشان بيشتر و مالياتشان كمتر است. امام عليه السلام به زبان نَبْطى پاسخ داد: «وغرزطا من عوديا» ۶، يعنى: «بسا رجزى كوتاه كه بهتر از رجز بلند است».

المناقب، ابن شهر آشوب:روايت شده كه على عليه السلام به دختر يزدگِرد فرمود: «نام تو چيست؟». گفت: جهان بانو. فرمود: «نام تو شهربانوست» و به فارسى پاسخ او را داد.

الخرائج والجرائحـ به نقل از ابن مسعود ـ: من در مسجد پيامبر خدا، نزد امير مؤمنان نشسته بودم كه مردى فرياد زد: «چه كسى مرا به سوى فردى كه از او دانش فرا گيرم، راهنمايى مى كند؟» و گذشت. به وى گفتم: اى مرد! آيا سخن پيامبر خدا را شنيده اى كه فرمود: «من شهر دانشم و على، دروازه آن است»؟ گفت: آرى. گفتم: كجا مى روى؟ اين، على بن ابى طالب عليه السلام است. مرد برگشت و دو زانو در برابر على عليه السلام نشست. [على عليه السلام] به وى فرمود: «از كدام شهر هستى؟». پاسخ داد: از اصفهان. على عليه السلام فرمود: بنويس: على فرزند ابو طالب چنين اِملا كرد كه. مرد گفت: اى امير مؤمنان! بيش از اين به من بياموز. به زبان [فارسى و گويشِ] اصفهانى فرمود: «اَروت اين وَس»، يعنى: براى امروزت همين بس است.

عيون أخبار الرضا عليه السلامـ به نقل از ابا صَلْت هَروى ـ: امام رضا عليه السلام با مردم به زبان خود آنان سخن مى گفت و سوگند به خدا، فصيح ترين و داناترينِ مردم به هر زبان و گويش بود. روزى به ايشان گفتم: اى پسر پيامبر خدا! من از آگاهى شما به اين زبان ها با اين اختلاف هاى زبانى در شگفتم. فرمود: «اى ابا صَلْت! من حجّت خدا بر مردم هستم و خداوند، كسى را كه به زبان مردم آگاهى نداشته باشد، حجّت بر آنان قرار نمى دهد. آيا سخن امير مؤمنان به گوش تو نخورده كه فرمود: به ما فصلُ الخطاب داده شده است و آيا فصل الخطاب، جز آگاهى از زبان هاست؟».